Alehandro ti Natan-ók

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Alehandro ti Natan-ók
Basileus iti Masedonia
BattleofIssus333BC-mosaic-detail1.jpg
Ni Alehandro a makigubgubat kenni ari Darius III. Manipud ti Alehandro a Mosaiko, Nailian nga Arkeolohiko a Museo ti Napoles
Panagturay 336–323 BC
Napno a nagan Alehandro III iti Masedonia
Griego
  • Μέγας Ἀλέξανδροςiii[›] (Mégas Aléxandros, Natan-ok nga Alehandro)
  • Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας (Aléxandros ho Mégas, Alehandro ti Natan-ók)
Dagiti titulo
Naipasngay 20 wenno 21 Hulio 356 BC
Nakaipasngayan Pella, Masedonia
Pimmusay 10 wenno 11 Hunio 323 BC (edad 32)
Pimmusayan Babilonia
Sinaruno Pelipe II iit Masedonia
Simmaruno
Assawa Rosana iti Baktria
Stateira II iti Persia
Parysatis II iti Persia
Annak Alehandro IV iit Masedonia
Dinastia Argead a dinastia
Ama Pelipe II iti Masedonia
Ina Olimpias iti Epirus
Dagiti relihion a pammati Griego a politeismo

Ni Alehandro III iti Masedonia (20/21 Hulio 356 – 10/11 Hunio 323 BC), kadawyan anaamammoan a kas ni Alehandro ti Natan-ók (Griego: Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας, Aléxandros ho Mégasiii[›]), ket maysa idi a Griego nga ari iti Masedonia, ti maysa nga estado idiay akin-amianan a taga-ugma a Gresia. Naipasngay idiay Pella idi 356 BC, Ni Alehandro ket insursuro babaen ni Aristotle aginggana iti edad nga 16. Idi agtawen isuna ti sangapulo ket tallo, nakaaramid isuna ti maysa kadagiti kadakkelan nga imperio iti taga-ugma a lubong, a naigay-at manipud ti Baybay Ionia aginggana idiay Himalaya. Isuna ket saan a naabak kadagiti gubgubat ken isuna ket naipanunutan a maysa kadagiti naimballigian nga agbilbilin iti pakasaritaan.[1]

Ni Alehandro ket sinarununa ti amana, a ni Pelipe II iit Masedonia, idiay trona idi 336 BC kalpasan idi naipapatay ni Pelipe. Kalpasan idi natay ni Pelipe, ni Alehandro ket tinawidna ti napigsa a pagarian ken napadasanen a buyotan. Nagunggunaan isu ti panaka-heneral iti Gresia ket inusarna daytoy a panakaturay ti panagirugina kadagiti plano ti amana a panagpadakkel ti milisia. Idi 334 BC, rinautna ti tinurayan ti Persia nga Asia a Minor ken nangrugi kadagiti maysa a serie iti kampania a nagbayag iti sangpulo a tawen. Tinukkol ni Alehandro ti bileg iti Persia iti maysa a serie kadagiti naikeddeng a gubgubat iti Issus ken Gaugamela. Simmaruno nga intuangna ti Ari ti Persia a ni Darius III ken pinarukmana ti sibubukel a Persiano nga Imperio.i[›] Iti dayta a paset, ti imperiona ket naigay-ay manipud ti Baybay Adriatiko anginggana idiay Karayan Indo.

Nagsuksukimat isuna ti panakaabotna kadagiti "kagibusan iti lubong ken ti Nalatak a Ruar a Baybay", rinautna ti India idi 326 BC, ngem napilit nga agsubli isuna gapu ti panadawat dagiti buyotna. Ni Alehandro ket pimmusay idiay Babilonia idi 323 BC, nga awan ti panagipatulpalna kadagiti serie ti naplano a kampania a nangparugi kuma ti panagraut iti Arabia. Kadagiti sumaganad a tawtawen kalpasan ti ipupusayna, adda dagiti serie iti sibil a gubgubat a nangpirgis kadagit imperiona, a nagresultaan dagiti estado a tinurayan babaen ti Diadochi, dagiti nabatbati a heneral ken tumawtawin kenni Alehandro.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Yenne 2010, p. 159