Artiko

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Lokasion ti Artiko

Ti Artiko ket ti polar a rehion a mabirukan idiay akin-amianan unay a paset iti Daga. Ti Artiko ket buklen ti Taaw Artiko ken dagiti paset ti Kanada, Rusia, ken ti Estados Unidos (Alaska), Dinamarka (Greenland), Norwega, Suesia, Pinlandia, ken Islandia. Ti rehion ti Artiko ket buklen ti nawatiwat, a naabbongan ti yelo a taaw, ken napalikmutan baaen ti awan kayo a permafrost. Ti lugar ket mabalin a maipalawag a kas ti amianan ti Sirkulo ti Artiko (66° 33'N), ti aproksimado a patingga ti init ti tengnga ti rabii ken ti polar a rabii. Iti pay sabali, mabalin pay a maipalawag a kas ti rehion nga ayan ti natimbeng a temperatura para iti kapudotan a bulan (Hulio) ket baba ti 10 °C (50 °F); ti akin-amianan unay a linia ti kayo ket agarup a surotenna ti isotermia idiay pagbeddengan iti daytoy a rehion.[1][2]

Iti sosial ken politikal, ti rehion ti Artiko ket mangiraman kadagiti akin-amianan a teritorio dagiti wealo nga estado ti Artiko, urayno babaen dagiti panangipalawag ti masna a siensia iti daytoy a teritorio ket subartiko. Ti rehion ti Artiko ket naisangayan a lugar kadagiti ekosistema ti Daga. Dagiti kultura iti rehion ken indihenio a tattao ti Artiko ket nasanaydan iti kalamiisna ken dagiti nakaro a kondisions. Kadagiti naudi a panawen ti gay-at ti yelo ti baybay ket bimaasiten.[3] Biag idiay Artiko ket mangiraman kadagiti organismo nga agnanaed iti yelo,[4] zooplankton and pitoplankton, ikan ken dagiti mamalia ti baybay, dagiti billit, dagiti ayup ti daga, mulmula len dagiti kagimongan ti tao.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "arctic." Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. Naala idi Mayo 2, 2009.
  2. ^ Addison, Kenneth (2002). Fundamentals of the physical environment. Routledge. p. 482. ISBN 0-415-23293-7. 
  3. ^ "Global Sea Ice Extent and Concentration: What sensors on satellites are telling us about sea ice." National Snow and Ice Data Center. Naala idi Mayo 1, 2009.
  4. ^ Christopher Krembs ken Jody Deming. "Organisms that thrive in Arctic sea ice." National Oceanic and Atmospheric Administration. Nobiembre 18, 2006.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Artiko idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Artiko manipud idiay Wikivoyage