Guyana

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Ko-operatibo a Republika iti Guyana[1]
Pasasao: "Maysa a Tattao, Maysa a Pagilian , Maysa a Pagtungpalan"
Nailian a kanta"Napateg a Daga iti Guyana, kadagitiKarayan ken Tanap"
Kapitolio
(ken kadakkelan a siudad)
Georgetown
6°46′N 58°10′W / 6.767°N 58.167°W / 6.767; -58.167Nagsasabtan: 6°46′N 58°10′W / 6.767°N 58.167°W / 6.767; -58.167
Opisial a pagsasao Inggles
Mabigbig a rehional 
a pagsasao
Portuges, Espaniol, Akawaio, Macushi, Wai Wai, Arawak, Patamona, Warrau, Carib, Wapishiana, Arekuna
Nailian a pagsasao Guyanes a Kreola
Patneng a grupo (2002) 43.5% Daya nga India
30.2% Nangisit (Aprikano)
16.7% Naglalakok
9.1% Amerindian
0.5% Dadduma pay[2][3]
Nagan dagiti umili Guyanes
Gobierno Unitario semi-presidential a republika
 -  President Donald Ramotar
 -  Kangrunaan aMinistro Sam Hinds
Lehislatura Nailian nga Asemblia
Panagwaywayas
 -  manipud ti Nagkaykaysa aPagarian 26 Mayo 1966 
 -  Republika 23 Pebrero 1970 
Kalawa
 -  Dagup 214,970 km2 (Maika-84)
83,000 kd milia 
 -  Danum (%) 8.4
Bilang dagiti umili
 -  July 2010 karkulo 752,940[2]a (Maika-161)
 -  2002 senso 751,223[3] 
 -  Densidad 3.502/km2 (Maika-255)
9.071/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $5.783 billion[4] 
 -  Tunggal maysa a tao $7,465[4] 
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $2.480 bilion[4] 
 -  Tunggal maysa a tao $3,202[4] 
HDI (2010) increase 0.611[5] 
(kalalainganna) (Maika-107)
Kuarta Guyanes a doliar (GYD)
Sona ti oras GYT (Oras ti Guyana) (UTC-4)
Agmaneho iti left
Internet TLD .gy
Kodigo ti panagtelepono 592
a Agarup a maysa a pagkatlo iti populasion(230,000) ket agnaed iti kapitolio, ti Georgetown.

Ti Guyana (Dumngegi/ɡˈænə/ gy-an),[6] ket opisial a ti Ko-operatibo a Republika iti Guyana[1] ken dati a kolonia iti Britaniko a Guiana, ket maysa a naturay nga estado idiay akin-amianan nga aplaya iti Abagatan nga Amerika a maipapan ti kultura a paset iti Anglopona a Karibe. Ti Guyana ket dati idi a kolonia dagiti Olandes ken, kadagiti sumakbay a 200 tawtawen, ti Britaniko. Is-isu laeng ti estado iti Mankomunidad dagiti Pagilian nga adda iti kangrunaan a daga ti Abagatan nga Amerika, ken is-isu pay ti adda iti subkontinente a ti Inggles ket isu ti opisial a pagsasao. Maysa daytoy kadagiti pagilian ti Karibe a saan nga isla. Daytoy ket kameng pay ti Karibe a Komunidad (CARICOM), a naikuartel ti sekretariona idiay kapitolio ti Guyana, ti Georgetown. Ti Guyana ket nakagun-od ti panagwaywayas manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 26 Mayo 1966, ken nagbalin a republika idi 23 Pebrero 1970. Idi 2008, ti pagilian ket timmipon iti Kappon dagiti Pagilian ti Abagatan nga Amerika a kas maysa a kameng a nangibangon.

Iti naipakasaritaan, ti rehion a naamammoan a kas ti "Guiana" wenno "Guyana" ket buklen ti dakkel a kalasag a masa ti daga idiay amianan iti Karayan Amazon ken daya iti Karayan Orinoco a naamammoan a kas ti "Daga iti adu a Dandanum". Iti naipakasaritaan ti Guyana ket buklen dagiti tallo nga Olandes a kolonia: ti Essequibo, Demerara, ken Berbice. Ti moderno a Guyana ket nabeddengan iti daya babaen ti Surinam, iti abagatan ken abagatan a laud babaen ti Brasil, iti laud babaen ti Venezuela, ken iti amianan babaen ti Taaw Atlantiko.

Iti 215,000 km2, ti Guyana ket isu ti maikatlo a kabassitan a nawaya nga estado iti kangrunaaan a daga ti Abagatan nga Amerika (kalpasan ti Uruguay ken Surinam). Ti populasionna ket agarup a 770,000.

Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti nagan a "Guyana" ket naala manipud ti Guiana, ti kasisigud a nagan para iti rehion a tattan ket mangiraman ti Guyana, Surinam, Pranses a Guiana, ken dagiti paset ti Venezuela ken Brasil. Segun ti Inggles a Diksionario ti Oxford, ti nagan ket nagtaud manipud ti Ameriko Indiano a balikas a kayatna saoen ket "daga iti adu a dandanum".

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b "Parlamento iti Ko-operatibo a Republika iti Guyana". Parliament.gov.gy. 2012-02-16. Naala idi 2012-03-04. 
  2. ^ a b "The World Factbook: Guyana". CIA. Naala idi 2009-10-18. 
  3. ^ a b 2002 a Senso Ti Guyana Opisina dagiti Estadistiko – Guyana. Naala idi 25 Hunio 2009.
  4. ^ a b c d "Guyana". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-18. 
  5. ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010. 
  6. ^ Maibalikasan pay a /ɡˈɑːnə/ gy-ah-nə, /ɡiˈænə/, ken /ɡiˈɑːnə/.[1]