Jakarta

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Jakarta
Daerah Khusus Ibu Kota Jakarta
Espesial a Kapitolio a Teritorio iti Jakarta
(Manipud ti ngato, kanigid nga agpakanawan): Daan nga Ili ti Jakarta, Hotel Indonesia Roundabout, Horisante ti Jakarta, Estadio ti Gelora Bung Karno, Taman Mini Indonesia Indah, Monumen Nasional, Merdeka Palace, Meskita ti Istiqlal
(Manipud ti ngato, kanigid nga agpakanawan): Daan nga Ili ti Jakarta, Hotel Indonesia Roundabout, Horisante ti Jakarta, Estadio ti Gelora Bung Karno, Taman Mini Indonesia Indah, Monumen Nasional, Merdeka Palace, Meskita ti Istiqlal
Opisial a selio iti Jakarta
Selio
Parbo a (nag)nagan: Ti Dakkel a Durian[1]
Pasasao: Jaya Raya (Indonés)
(Nangabak ken Nalatak)
Ti Jakarta ket mabirukan idiay Indonesia
Jakarta
Jakarta
Lokasion iti Jakarta idiay Indonesia
Nagsasabtan: 6°12′S 106°48′E / 6.200°S 106.800°E / -6.200; 106.800Nagsasabtan: 6°12′S 106°48′E / 6.200°S 106.800°E / -6.200; 106.800
Pagilian Indonesia
Probinsia Jakarta ˡ
Gobierno
 • Kita Espesial nga administratibo a lugar
 • Gobernador Joko Widodo
Kalawa
 • Siudad 740.28 km2 (285.82 kd mi)
 • Daga 662.33 km2 (255.73 kd mi)
 • Danum 6,977.5 km2 (2,694.0 kd mi)
Kangato 7 m (23 pié)
Populasion (Nob 2011)
 • Siudad 10,187,595
 • Densidad 15,342/km2 (39,740/kd mi)
 • Metro 28,019,545
 • Densidad ti metro 4,383/km2 (11,350/kd mi)
Sona ti oras WIT (UTC+7)
Kodigo ti lugar +62 21
Website www.jakarta.go.id (opisial a sitio)
ˡ Ti Jakarta ket saan a paset ti aniaman a probinsia, tinurayan a dagus daytoy babaen ti gobierno ken nainaganan a Espesial a Kapitolio a Teritorio

Ti Jakarta (play /əˈkɑrtə/), opisial a naamammuan a ti Espesial a Kapitolio a Teritorio iti Jakarta (Indones: Daerah Khusus Ibu Kota Jakarta), ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Indonesia. Mabirukan daytoy idiay amianan a laud a pantar iti Java, ti Jakarta ket isu daytoy ti ekonomia, kultural ken politika a sentro iti pagilian ti Indonesia, ken addan ti populasion iti 10,187,595 manipud idi Nobiembre 2011, isu daytoy ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Indonesia ken idiay Abagatan a daya nga Asia, ken isu daytoy ti maika-12 a kadakkelan a siudad iti lubong. Ti opisial a metropolitano a lugar, a naamamuan a kas ti Jabodetabekjur, ket isu ti maikadua a kadakkelan iti lubong, nupay kasta ti sububio iti daytoy a siudad ket agtultuloy ti ruar na. Ti Jakarta ket nailista a kas ti sangalubongan a siudad idiay 2008 Globalisasion ken dagiti Sangalubongan a Siudad a Pagadalan a Grupo ken Network (GaWC) a panagsukisok.[2] ken addaan ti kalawa nga 661 kuadrado kilometro (255 sq mi). Daytoy a lugar ket addaan ti populasion iti sumurok a 28 a riwriw,[3] a mangaramid daytoy kadagiti kadakkelan a konurbasion iti termino ti bilang dagiti agnanaed.

Idi 2011, ti Jakarta nairanggo a maika-17 kadagiti kadakkelan a siudad iti lubong, ti ingangato ti pannkairangona idi 2007 iti 171. Ti Jakarta ket adadu ti idadakkelna ngem ti Kuala Lumpur, Beijing ken Bangkok.[4]

Daytoy ket nabangon idi maikapat a siglo, ti siudad ket nagbalinen a nangruna a puerto ti pagtagilakuan para iti Pagarian ti Sunda. Isu daytoy idi ti de facto a kapitolio ti Olandes a Daya nga India (idi naamammuan iti Batavia) ken nagtultuloyen a kas ti kapitolio ti Indonesia manipud ti pannakairangarang ti pannakawaya ti pagilian idi 1945.

Ti siudad ket isu ti tugaw ti Sekretariat ti ASEAN. Ti Jakarta ket sinerbian babaen ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Soekarno–Hatta, Sangalubongan nga Eropuerto ti Halim Perdanakusuma, ken ti Pagsangladan ti Tanjung Priok; daytoy ket sinilpuan babaen kadagiti nadumadumanga intersiudad ken dagiti pagluganan a perrokarril, ken sinerbian babaen dagiti nadumaduma a linia ti bus a naipatpataray babaen kadagiti naireserba a [dalan ti bus]].

Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti lugar a makunkuna tattan a Jakarta ket balay idi dagiti nadumaduma a pagnaedan a kaduana dagiti nainagnagan: Sunda Kelapa (397–1527), Jayakarta (1527–1619), Batavia (1619–1949), ken Djakarta (1949–1972).

Ti agdama a naganna ket naala manipud ti balikas a "Jayakarta". Dagiti taudan ti daytoy a balikas ket adda iti Daan a Habanes ken dimtengan iti pagsasao a Sanskrito. Ti "Jayakarta" ket maipatarus a kas ti "nagballigi nga aramid", "kompleto a tignay", wenno "kompleto a balligi".

Ti Jakarta ket nabirngasan iti Dakkel Durian, gaputa ti siudad ket nakitkita a kas ti Indonesia a kapadpada ti Siudad ti New York (ti Dakkel a Mansanas).[5]

Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti maikalima a siglo a Tugu a sinuratan a naduktalan idiay distrito ti Tugu , Amianan a Jakarta

Sakbay ti kolonia apanawen[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti lugar iti ken arubayan ti moderno a Jakarta ket paset idi timaiakapat a siglo a Sundanes a pagarian iti Tarumanagara, maysa kadagiti kaduogan a Hindu a pagarian idiay Indonesia.[6] Kalpasan ti pannakaapday ti Tarumanagara, dagiti teritoriona, a mairaman ti lugar ti Jakarta, ket nagbalin a paset ti Pagarian ti Sunda. Manipud idi maika-7 aginggana ti kasapaan ti maika-13 a siglo a puerto ti Sunda ket adda iti kaunegan ti lawlaw ti impluensia iti maipapan ti maritimo a Srivijaya. Segun ti Insik a taudan, a ni Chu-fan-chi, a naisurat idi circa 1200, ni Chou Ju-kua ket nagreporta idi nasapa a maika-13 a siglo a Srivijaya ket tinurturayanna pay laeng ti Sumatra, ti Malay peninsula, ken ti lumaud a Java (Sunda). Ti taudan ket nagrepreporta ti puerto ti Sunda a kas estratihiko ken agrangrang-ay, ti pimientamanipud idiay Sunda anga isu dagitoy ti kasayaatan iti kualidad. Ti tattao ket nagtrabtrabahoda iti agrikultura ket dagiti blayda ket ket naaramid kadagiti tarikayo a pila.[7] Ti lugar ti sangladan ket nagbalin a naamammuan a kas ti Sunda Kelapa ken babaen idi maikasangapulo ket uppat a siglo, daytoy ket maysan a nagruna a pagtagilakuan a puerto para Sunda a pagarian.

Ti immuna a plota ti Europeano, uppat a Portuges a barko manipud idiay Malacca, ket simmangpetda idi 1513 idi dagiti Portuges ket agbirbirukda para iti maysa a dalan para kadagiti rekado.[8] Ti Pagarian ti Sunda ket nangramid ti maysa a kumadduaan a tulagan iti Portugal babaen ti panagpalubos ti Portugal a mangipatakder ti maysa a puerto idi 1522 tapno makasalaknib ti pumigpigsa a bileg ti Sultanato iti Demak manipud idiay Tengng a Java.[9] Idi 1527, ni Fatahillah, ti maysa a Hababes a Heneral manipud idiay Demak ket nangraut ken pinarukmana ti Sunda Kelapa, ken pinatalawna dagidi Portuges. Ti Sunda Kelapa ket nanaganan idi ti Jayakarta,[9] ken nagbalin a nagriringoran a pagarian iti Sultanato iti Banten a nagbalin a maysa anangruna a sentro ti pagtagilakuan iti Abagatan a daya nga Asia.

Babaen ti relasion kenniPrisipe Jayawikarta manipud ti Sultanato iti Banten, dagiti Olandes a barko ket simmangpet idiay Jayakarta idi 1596. Idi 1602, ti immuna apanagbanniaga ti Kompania ti Inggles a Daya nga India, a binilbilin babaen ni Apo James Lancaster, ket simmangpet idiay Aceh ken nagtultuloy a nagbanniaga a napan idiay Banten nga idiayda a napalubosan a nangipatakder ti maysa a puerto ti pagtagilakuan. Daytoy a lugar ket nagbalin a sentro ti Inggles a pagtagilakuan idiay Indonesia aginggana idi 1682.[10]

Ti Jayawikarta ket naipagpagarupan a nakaaramid kadagiti pagtagilakuan a silpo kadagiti Inggles nga aglaklako, a kasuppiat dagiti Olandes, babaen ti panangipalubos kaniada a mangipatakder kadagiti balay a dagus iti ballasiw manipud kadagiti Olandes a pasdek idi 1615.[11]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Pagalagadan ti Panag-biahe ti Indonesia – Kasano ti panagyaman ti ‘Dakkel a Durian’ Jakarta". Worldstepper-daworldisntenough.blogspot.com. 8 Abril 2008. Naala idi 27 Abril 2010. 
  2. ^ "The World According to GaWC 2008". Globalisasion ken dagiti Sangalubongan a Siudad a Pagadalan a Grupo ken Network (GaWC). Unibersidad ti Loughborough. Naala idi 7 Disiembre 2009. 
  3. ^ Sensus Penduduk 2010. Biro Pusat Statistik
  4. ^ "Foke lebih yakin lembaga survei asing". 24 Abril 2012. 
  5. ^ "Kapaut ti Panagipagpagarup Ti Dakkel a Durian". ThingsAsian. Naala idi 14 Marso 2011. 
  6. ^ Sundakala: cuplikan sejarah Sunda berdasarkan naskah-naskah "Panitia Wangsakerta" Cirebon. Yayasan Pustaka Jaya, Jakarta. 2005. 
  7. ^ Drs. R. Soekmono, (1973, maikalima a pannkaprenta manen nga edision idi 1988). Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2, maikadua nga ed. Yogyakarta: Penerbit Kanisius. p. page 60. 
  8. ^ Sumber-sumber asli sejarah Jakarta, Jilid I: Dokumen-dokumen sejarah Jakarta sampai dengan akhir abad ke-16. Cipta Loka Caraka. 1999. 
  9. ^ a b "Pakasaritaan ti Jakarta". BeritaJakarta. 
  10. ^ Ricklefs, M.C. (1993). Ti Pakasaritaan ti Moderno nga Indonesia Manipud idi c.1300 (Maika-2 ed.). Londres: MacMillan. p. 29. ISBN 0-333-57689-6. 
  11. ^ Heuken, Adolf (2000). Sumber-sumber asli sejarah Jakarta Jilid II: Dokumen-dokumen Sejarah Jakarta dari kedatangan kapal pertama Belanda (1596) sampai dengan tahun 1619 (Autentiko a taudan ti Pakasaritaan ti Jakarta paset II: Dagiti dokumento iti pakasaritaan ti Jakarta manipud kadagiti immuna nga isasangpet ti Olandes a barko (1596) aginggana ti tawen 1619). Jakarta: Yayasan Cipta Loka Caraka. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]