Kenia
| Republika ti Kenia
Jamhuri ya Kenya
|
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Pasasao: "Harambee" (Swahili) "Agtitinnulongtayo amin" |
||||||
|
"O Apo Dios ti Amin a Parsua" |
||||||
.svg) |
||||||
| Kapitolio (ken kadakkelan a siudad) |
Nairobi 1°16′S 36°48′E / 1.267°S 36.800°ENagsasabtan: 1°16′S 36°48′E / 1.267°S 36.800°E |
|||||
| Opisial a pagsasao | Swahili Inggles[1] |
|||||
| Patneng a grupo | Kikuyu 22% Luhya 14% Luo 13% Kalenjin 12% Kamba 11% Kisii 6% Meru 6% dagiti dadduma pay nga Aprikano 15% saan nga Aprikano (Asiano Europeano, ken Arabo) 1% |
|||||
| Nagan dagiti umili | Taga-Kenia | |||||
| Gobierno | Semi-presidential a Republika | |||||
| - | Presidente | Mwai Kibaki | ||||
| - | Bise Presidente | Kalonzo Musyoka | ||||
| - | Kangrunaan a Ministro | Raila Odinga | ||||
| - | Tagabitla ti Nailian nga Asemblia | Kenneth Marende | ||||
| Lehislatura | Nailian nga Asemblia | |||||
| Panakawayawaya | ||||||
| - | manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian | 12 Disiembre 1963 | ||||
| - | Nairangarang ti republika | 12 Disiembre 1964 | ||||
| Kalawa | ||||||
| - | Dagup | 580,367 km2 (Maika-47) 224,080 kd milia |
||||
| - | Danum (%) | 2.3 | ||||
| Bilang dagiti umili | ||||||
| - | 2012 karkulo | 43,013,341 (Maika-31) | ||||
| - | 2009 senso | 38,610,097[2] | ||||
| - | Densidad | 67.2/km2 (Maika-140) 174.1/kd mi |
||||
| GDP (PPP) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $71.427 bilion[3] | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $1,746[3] | ||||
| GDP (nominal) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $34.796 bilion[3] | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $850[3] | ||||
| Gini (2008) | 42.5 (kalalainganna) (Maika-48) | |||||
| HDI (2011) |  0.509[4] (nababa) (Maika-143) |
|||||
| Kuarta | Siling ti Kenia (KES) |
|||||
| Sona ti oras | EAT (UTC+3) | |||||
| - | Kalgaw (DST) | saan a mapalpaliiw (UTC+3) | ||||
| Porma ti petsa | aa/bb/tt(AD) | |||||
| Agmaneho iti | kanigid | |||||
| Internet TLD | .ke | |||||
| Kodigo ti panagtelepono | +254 | |||||
| 1. Segun ti cia.gov, dagiti karkulo para iti daytoy a pagilian ket nalawag nga agiramraman dagiti nagbanagan ti mortalidad gapu ti AIDS; daytoy ket mabalin a pagbanagan ti nababa panagbiag, ti nangatngato a mortalidad ken gatad ti ipupusay, nababbaba a populasion ken gatad ti idadakkel, ken dagiti panagbalbaliw ti populasion babaen ti edad ken sekso, a dagitoy ket mabalin a manamnama. | ||||||
Ti Kenia (
/ˈkɛnjə/ wenno /ˈkiːnjə/), opisial a ti Republika ti Kenia, ket maysa a pagilian idiay Daya nga Aprika a naisanglad idiay ekuador. Adda ti Taaw Indiano iti abagatan adaya, daytoy ket nabeddengan babaen ti Tanzania iti abagatan, ti Uganda iti laud, ti Abagatan a Sudan iti amianan alaud, ti Etiopia iti amianan ken ti Somalia iti amianan adaya. Ti Kenia ket adda ti kalawa ti daga iti 580,000 km2 ken ti populasion ti sumurok a 43 a riwriw nga agtataeng. Ti pagilian ket nainaganan manipud ti Bantay Kenia, ti maysa a nasingsangayan a dulon ken maikadua kadagiti kangatuan a tuktok ti bantay idiay Aprika. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna ket ti Nairobi.
Ti Kenia ket adda ti napudot ken nadam-eg a klima iti igid ti aplayana ken ti Taaw Indiano, nga agbalbaliw ti nabaknang kadagiti kaatapan a karuotan a sabana nga agpauneg ti kadagaan a mapan idiay kapitolio. Ti Nairobi ket adda ti nalamiiis a klima a lumamlamiis pay no umas-asideg idiay Bantay Kenya, nga adda dagiti tallo nga agtultuloy a gora ti niebe a tuktok. Ti napudot ken nadameg atropikal a klima ket gaparang manen iti kaunegan amapan idiay danaw Victoria, sakbay a mapan iti kalalainganna a kabakiran ken katurturodan aluglugar idiay lumaud a rehion. Dagiti rehion ti Amianan a Daya idiay igid ti pagbeddengan ti Somalia ken Etiopia ket namaga ken namaga bassit a luglugar nga adda kasla desierto a langa ti daga. Ti Danaw Victoria, ti maikadua a kadakkelan a nasadiwa a danum a danaw iti lubong (kalpasan ti Danaw Superior idiay Estados Unidos ken Kanada) ken ti kadakkelan a tropikal a danaw iti lubong, ket mabirukan idiay abagatan a laud ken nakibinningayan ti Uganda ken Tanzania. Ti Kenia ket naindayegan para kadagiti safari ken dagiti reserba ti nadumaduma a kita ti kaatapan a kas ti Daya ken Laud a Nailian a Parke ti Tsavo, ti Maasai Mara, Nailian a Parke ti Nakuru, ken ti Nailian a Parke ti Aberdares.
Ti rehion ti Nalatak a Dandanaw ti Aprika, a daytoy ket nakaikamengan ti Kenia, ket nakakitan kadagiti panagtaeng ti tao manipud idi paset ti panawen ti Akinbaba a Paleolitiko. Ti Bantu a panagpadakkel ket nakaabut ti lugar manipud idiay Laud-Tengnga nga Aprika babaen ti umuna a milenia AD, ken dagiti pagbeddengan ti moderno nga estado ket buklenna dagiti pagsasabtan ti Niger-Kongo, Nilo-Sahara ken Apro-Asiatiko nga etno-linguistiko a luglugar ti kontinentet, a mangaramid ti Kenia ti maysa nga adu ti kulturana a pagilian. Ti kaadda dagiti Europeano ken Arabo idiay Mombasa ket napetsaan manipud idi Nasapa a Moderno a paset ti panawen, ngem ti Europeano a panagsuksukisok iti kaunegan ket nangrugi laeng idi maika-19 a siglo. Ti Britaniko nga Imperio ket nangipatakder ti Protektorado ti Daya nga Aprika idi 1895, a naamammoan manipud idi 1920 a kas tiKenia Kolonia. Ti nawaya a Republika ti Keniaa ket nabangon idi Disiembre 1963. Kalpasan ti maysa a reperendum idi Agosto 2010 ken ti panakaampon ti maysa a baro a batay-linteg a nangsukat ti daan a tinawidan idi napawaya manipud ti Britaniko, ti Kenia tattan ket nabingbingay kadagitib 47 a kondado a nawaya manipud ti Nailian a gobierno ken agikedkedengda kadagiti panakibiang a naibatay ti konsultasion ken panagtitinnulong. Dagiti kondado ket tinurayan babaen ti panagbutos kadagiti gobernador ken nawaya nga agtigtignay manipud ti sentro a gobierno idiay Nairobi.
Ti kapitolio, a Nairobi, ket isu ti rehional a sentro ti komersio. Ti ekonomia ti Kenya ket isu ti kadakkelan babaen ti GDP idiay Daya ken Tengnga nga Aprika.[5][6] Ti agrikultura ket isu ti nangruna a agpatpatrabaho ken ti pagilian ket tinawtawid nga agiluluas ti tsia ken kape, ken ti pay kinaudi dagiti nasadiwa a sabong idiay Europa. Ti serbisio nga industria ket maysa a nagruna a mangpatpatarya ti ekonomia. Ti Kenia ket maysa a kameng ti Komunidad ti Daya nga Aprika.
Dagiti nagibasaran [urnosen]
- ^ Batay-linteg (2009) Art. 7 [Nailian, opisial ken dadduma pay a pagsasao] "(1) Ti nailian apagsasao ti Republika ket Kiswahili. (2) Dagiti opisial a pagsasao ti Republika ket ti Kiswahili ken Inggles. (3) Ti Estado ket Nasken a–-–- (a) mangipatakder ken agsalaknid ti dibersidad ti pagsasao ti tattao ti Kenia; ken (b) mangipatakder ti panagrang-ay ti panag-usar kadagiti patneng a pagsasao, ti Senial apagsasao ti Kenia, Braille ken dagiti daddum apay a porma ti pannakisao ken dagiti teknolohia a maserrekan ti tattao nga adda dagiti disabilidad."
- ^ Kenya 2009 a Populasion ket pagtaengan a senso. knbs.or.ke
- ^ 3.0 3.1 3.2 3.3 "Kenya". Internasional a Pundo ti Panguartaan. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=44&pr1.y=12&c=664&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=. Naala idi 19 Abril 2012.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa aPagpagilian. 2011. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ Ti Etiopia a GDP a bileg ti panagggatang idi 2010: 86 bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 9 Abril 2012.
- ^ Ti Kenya a GDP a bileg ti panaggatang idi 2010: 66 Bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi9 Abril 2012.
Dagiti silpo ti ruar [urnosen]
Dagiti midia a mainaig ti Kenia idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Panakangiwat ti Gobierno Opisina ti Panakangiwat ti Republika ti Kenia.
- Gobierno ti Kenia Opisial a sitio.
.svg)
- Kenia
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1963
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
