Méhiko

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Estados Unidos Mehikanos
Estados Unidos Mexicanos [1][2] (Españiol)
Wagayway Eskudo
Nailian a kanta: "Himno Nacional Mexicano"
(Ilokano: Nailian a Kanta ti Méhiko)
Nailian a Selio:
Selio iti Estados Unidos Mehikanos Seal of the Government of Mexico.svg
Kapitolio Siudad ti Mehiko
19°03′N 99°22′W / 19.050°N 99.367°W / 19.050; -99.367Nagsasabtan: 19°03′N 99°22′W / 19.050°N 99.367°W / 19.050; -99.367
Kadakkelan a siudad Sidad ti Méhiko
Opisial a pagsasao Españiol [3][4]
Mabigbig a nailian
a pagsasao		 62 a pagsasao dagiti patneng nga Amerindian[5]
Patneng a grupo  - Mestiso 70%[6]
- Puraw 15%[6]
- Patneng 9.8%[7]
- Sabsabali 1%[6]
Nagan dagiti umili Mehikano
Gobierno Pederal a presidensial
batay-linteg al republika[8]
 -  Presidente Felipe Calderón (PAN)
 -  Sekretario ti Kaunegan Alejandro Poiré
 -  Presidente iti Korte Suprema Juan Silva Meza
Lehislatura Kongreso
 -  Ngato a Kamara Senado
 -  Baba a Kamara Siled dagiti Deputado
Panangwayawayas manipud iti España 
 -  Naiparangarang Septiembre 16, 1810 
 -  Mabigbigan Septiembre 27, 1821 
Kalawa
 -  Dagup 1,972,550 km2 (Maika-14)
761,606 kd milia 
 -  Danum (%) 2.5
Bilang dagiti umili
 -  2010 senso 112,322,757[9] (Maika-11)
 -  Densidad 57/km2 (Maika-142)
142/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $1.629 trilion[10] (Maika-11)
 -  Tunggal maysa a tao $15,113[11] (Maika-58)
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $1.041 trilion[10] (Maika-13)
 -  Tunggal maysa a tao $9,489[10] (Maika-58)
Gini (2008) 51.6[12] (nangato) 
HDI (2011) 0.770[13] 
(nangato) (Maika-57)
Kuarta Pisos (MXN)
Sona ti oras Dagiti opisial a sona ti oras ti Mehiko (UTC−8 aginggana iti −6)
 -  Kalgaw (DST) sabsabali (UTC−7 aginggana ti −5)
Agmaneho iti kanawan
Internet TLD .mx
Kodigo ti panagtelepono +52

Ti Estados Unidos Mehikanos[14]wenno kadawyan a makunkuna a kas Méhiko, ket maysa nga batay-linteg a pederal a republika iti Amianan nga Amerika. Naibeddengan iti amianan iti Estados Unidos; iti abagatan ken laud babaen ti Taaw Pasipiko; iti abagatan a daya babaen ti Guatemala, Belize, ken ti Baybay Karibe; ken iti daya babaen ti Gólpo iti Méhiko.[15]Naisakupan na daytoy iti nganngani a dua a riwriw a kuadrado kilometro (sumurok a 760,000 kuadrado milia),[2]Ti Méhiko ket isu ti maikalima a kadakkelan a pagilian iti Kaamerikaan babaen ti dagup a kalawa ken ti maika-13 a kadakkelan a naiwayawayas a pagilian iti lubong. Nga addan ti nakarkulo a populasion iti surmurok a 112 a riwriw,[9] isu daytoy ti maika-11 a kapusekan ti populasion ken ti kapusekan ti populasion kadagiti agsasao ti Españiol a pagilian. Ti Méhiko ket maysa a a tiponan ti muyong a nagbuklan dagiti tallo pulo ket maysa nga estado ken maysa a Pederal a Distrito, ti kapitolio a siudad.

Ti Kasakbayan ti Kolumbiano a Mehiko adu kadagiti kultura ket nataenganda kdagiti napalaing a sibilisasion a kas ti Olmec, ti Toltec, ti Teotihuacan, ti Sapoteko, ti Maya ken ti Asteka sakbay nga immunada a nakakita kadagiti Europeano. Idi 1521, ti España nangirukma ken nangikolonisado ti teritorio manipud ti kuartelna idiay Mehiko-Tenochtitlan, a daytoy ket naadministrado a kas ti Birreinato ti Baro nga España. Daytoy a teritorio ket dimteng a nagbalin a ti Mehiko a kas ti panagwaywaya ket nabigbigan idi 1821. Ti kalpasan ti panagwayawaya a paset ti panawen ket naidasig idi babaen ti ekonomiko a panakatalna, ti Mehikano-Amerikano a Gubat ken ti maipapan ti teritorio a panakaiyakar iti Estados Unidos, ti sibil a gubat, dagiti dua nga imperio ken ti domestiko a diktadura. Ti kinaudi a naibaga ket nakaiturongan ti Mehikano a Rebolusion idi 1910, a nakaipatinggaan ti panakaiyebkas ti 1917 a Batay-linteg ken ti irurumsua ti agdama a sistema ti politika ti Mehiko. Dagiti panagbutos a natengngel idi Hulio 2000 ket nangmarka ti immuna a panangabak ti presidensia ti kasuppiatan a partido manipud ti Partido ti Institusional a Rebolusionario. Manipud idi 2006 ti pagilian ket adda iti tengnga ti maysa a druga a gubat a nakatunton kadagiti 60,000 a biag.[16]

Ti Mehiko ket maysa kadagiti kadakkelan nga ekonomia iti lubong, ken daytoy ket naipanunotan a kas maysa a rehional a bileg ken tengnga a bileg.[17][18][19][20] Iti maipatinayon, ti Mehiko ket isu idi ti immuna a kameng ti Latino Amerikano nga Organisasion para iti Ekonomiko a Panagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay OECD (manipud idi 1994), ken naipanpanunotan a maysa nga akinngato a tengnga a matgedan a pagilian babaen ti Banko ti Lubong.[21] Ti Mehiko ket naipanpanunotan akas maysa a baro a naindustrialisado a pagilian[22][23][24][25] ken maysa a rumrumsua abileg.[26] Daytoy ket adda ti maikasangapulo ket tallo a kadakkelan ti nominal GDP ken ti maikasangapulo ket maysa a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti ekonomiana ket napigsa a naisilpo kadagiti kumaduaanna ti Nawaya a Tulagan ti Komersio ti Amianan nga Amerika (NAFTA), a naipangpangruna ti Estados Unidos.[27][28] Ti Mehiko ket mairanggo ti maikanem iti lubong ken umuna iti Kaamerikaan babaen ti bilang ti UNESCO a Tinawtawid a Luglugar iti Lubong nga adda ti 31,[29][30][31] ken idi 2007 ket isu idi ti maikasangapulo a kaaduan a nabisbisita a pagilian iti lubong nga adda dagiti 21.4 a riwriw nga internasional a simmangsangpet ti tungngal maysa a tawen.[32]

Dagiti linaon

Etimolohia[urnosen]

Nangruna nga artikulo: Nagan ti Mehiko
Ladawan ti Mehiko-Tenochtitlan manipud ti Codex Mendoza

Kalpasan ti panagun-od ti Baro nga España ti panakawayawaya manipud ti España, naikeddeng daytoy a ti baro a pagilian ket managananto manipud ti kapitolional, ti Siudad ti Mehiko, a nabangon idi 1524 iti tuon ti taga-ugma nga Aztec a kapitolio ti México-Tenochtitlan. Ti nagan ket naggapu manipud ti Pagsasao a Nahuatl, ken di ammo ti kaibuksilanna.

Ti Mēxihco ket isu idi ti Nahuatl a termino para iti puseg a daga ti Aztec nga Imperio, a nainaganan, ti Ginget ti Mehiko, ken dagiti taona, ti Mexica, ken dagiti naipalikmut a teritorio a nagbalin nga isu ti Estado ti Mehiko a kas maysa a panakabingbingay ti Baro nga España sakbay ti panakawayawaya (ipada ti Latium). Daytoy ket sapasap a naipanunotanm a maysa a toponimo para iti ginget a nagbalin a ti kangrunaan nga etonimo para iti nagbanagan ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec, wenno ti baliktadna daytoy.

Ti pasaruno a -co ket isu ti lokatibo ti Nahuatl , a mangaramid a nagan ti lugar ti balikas. Iti labes ti daytoy, ti etimolohia ket di amammo. Daytoy ket naisingasing a daytoy ket naala manipud ti Mextli wenno Mēxihtli, ti nalimed a nagan para iti dios ti gubat ken patron dagiti Aztec, ti Huitzilopochtli, nga iti kaso ti Mēxihco ket kayatna asaoen ti "Lugar a pagtaengan ti Huitzilopochtli".[33] Ti sabali pay a hipotesis[34] ket mangisingasing ti Mēxihco ket naala manipud ti maysa a a panagtipon ti dua a balikas ti Nahuatl a balikas para iti "bulan" (mētztli) ken puseg (xīctli). A kayat a saoen daytoy ti ("Lugar iti Tengnga ti Bulan") a mabalin a mangibagbaga ti puesto ti Tenochtitlan idiay tengnga ti Danaw Texcoco. Ti sistema dagiti nagsisilpo a danaw, a nakapormaan ti sentro ti Texcoco, ket adda ti porma ti maysa a kuneho, a dagiti Mesoamerikano a pareidolia a mainaig iti bulan. Ti sabali pay a hipotesis ket mangisingasing a naala daytoy manipud ti Mēctli, ti diosen ti maguey.[34]

Ti nagan ti siudad-estado ket naisurat ti Espaniol iti México nga dda ti ponetiko a pateg ti <x> a letra iti Mediebal nga Espaniol, a nangirepresenta ti awan timek a prikatiba a postalbeolar ti [ʃ]. Daytoy nga uni, ken ti pay natimekan a prikatiba a postalbeolar ti [ʒ], a nangirepresenta ti <j>, ket nagbalin ti maysa a awan timek a makedngan a prikatiba ti [x] idi las-ud ti maika-16 a siglo. Daytoy ket nangiturong ti sabsabali a panakaibaga ti ti Méjico kadagiti nadumaduma apablaak iti Espaniol, a kangrunaan idiay España, nga idiay Mehiko ken dagiti pagilian nga agsasao ti Esoaniol ket kinaykayatda ti panagiletra a México. Kadagiti napalabas a tawen ti Real Academia Española, nga agalalagad ti pagsasao nga Espaniol, ket nangikeddeng a dagitoy dua a kita ket mabalin a maawat iti Esoaniol ngen ti maipatpatalked a panangiletra ket ti México.[35] Kaaduan kadagiti pablaak kadagiti amin nga agsasao ti Espaniol a pagilian ket sursurotendan daytoy, urayno ti pagpilia a sabali a kita ket sagpaminsan pay laeng a maus-usar.Iti Inggles, ti <x> iti Mexico ket saan a mangirepresenta ti kasisigud wenno ti agdam nga uni, ngem ti konsonante a rimpuok ti [ks].

Ti opisial a nagan ti pagilian ket nagbalbaliw kadagiti panagbalbaliw ti porma ti gobierno. Iti dua nga okasion (1821–1823 ken 1863–1867), ti pagilian ket naamammoan idi a kas ti Imperio Mexicano (Mehikano nga Imperio). Amin kadagiti tallo a batay-linteg (1824, 1857 ken ti 1917, ti agdama abatay-linteg) ket agus-usar ti nagan nga Estados Unidos Mexicanos[36]—wenno ti sabali a panakaibaga nga Estados Unidos mexicanos[37] ken Estados-Unidos Mexicanos,[38] nga amindagitoy ket naipatarus ti Ilokano a kas ti "Estados Unidos Mehikanos". Ti termino a República Mexicana, "Mehikano a Repubika" ket nausar idi kadagiti Linteg ti Batay-linteg ti 1836.[39]

Administratibo a pannakabingbingay[urnosen]

Nangruna nga artikulo: Dagiti politikal a pannakabingbingay ti Mehiko ken Listaan dagiti Mehikano nga estado babaen ti populasion

Dagiti Estados Unidos Mehikanos ket maysa a pederasion dagiti tallo pulo ket maysa a nawaya ken dagiti naturay nga estado, a mangporma ti maysa a kappon nga agsansanay ti grado ti pannakaturay kadagiti Pederala Distrito ken dagiti dadduma a teritorio.

Ti tunngal maysa nga estado ket adda ti bukodna a baya-linteg, kongreso, ken maysa nga ukom, ken dagiti umili ket agbutbutos babaen ti dagus a panagbutos ti gobernador para iti innem atawen a termino, ken dagiti pannakabangi kadagiti bukodda a maymaysa a kamara a kongreso ti estado para iti tallo a tawen a termino.[40]

Ti Pederal a Distrito ket maysa a naipangpangruna a politikla a pannakabingbingay a tagikua ti sibubukel a pederasion ken saan a ti maysa a naisangsangayan nga estado, ken iti kastoy, ad-adu ti naipatingga a lokal a papel a panagturay ngem dagiti estado ti pagilian.[41]

Dagiti estado ket nabingbingay kadagiti munisipalidad, ti kabassitan a politikal nga entidad ti administrasion iti pagilian, a tinurayan babaen ti maysa a mayor wenno presidente ti munisipio (Presidente munisipal), a binutosan babaen dagiti agtaeng babaen ti kinaadu.[42]


Pakasaritaan[urnosen]

Nangruna nga artikulo: Pakasaritaan ti Mehiko
Chichen Itza
Pakaimatangan ti piramide ti bulan idiay Teotihuacan, ti maysa a dakkel a a kasakbayan ti Columbiano a siudad, nga adda dagiti adadu ngem 150,000 a nagtataeng idi katurayna idi maika-5 a siglo.
Jade a maskara ti Azteca manipud ti maika-14 a siglo a mangipakpakita ti dios a ni Xipe Totec.

Dagiti taga-ugma a kultura[urnosen]

Arkaiko a paset ti panawen[urnosen]

Dagiti kasapaan a tidda ti tao idiay Mehiko ket dagiti sangkap dagiti ramit a bato a nabirukan idiay asideg ti kampo ti apoy idiay Ginget ti Mehiko ken napetsaan babaen ti radio karbon idii circa 23,000 a tawtatwen.[43] Ti Mehiko ket isu ti lugar ti panagtaltalon ti mais ken bukbukel a gapuanan ti maysa a nagdaliasatan manipud dagiti paleo-Indiano agan-anup ken agburburas kadagiti purok ti sedentario nga agrikultura idi rugi ti 7000 BCE.

Dagiti klasiko a paset ti panawen[urnosen]

Iti simmarsaruno a naporma a luglugar a nagtaltalonan ti mais ken dagiti kultural a kababalin a kas ti narikut a mitolohiko ken relihioso a narikut, ti maysa a vigesimal a numeriko a sistema (naibatay ti duapulo a sistema ti panagbilbilang), ket naiwarwaras kadagiti Mehikano a kultura iti sabsabali a lugar ti Mesoamerika.[44] Iti daytoy a paset ti panawen dagiti purok ket nangrugrugida a nagbalbalin a sosial a napagustuan ken naparang-ay iti maysa a Naidauluan ti hepe, ken ti panagirang-ay kadagiti dakkel a sentro ti pagseremonian.[45]

Kadagiti kasapaan a narikut a sibilisasion idiay Mehiko idi ket ti Olmec a kultura a nagrangrang-ay idiay Aplaya ti Golpo idi agarup a 1500 BCE. Ti Olmec a kababalin ti kultura ket naiwarwaras babaen ti Mehiko kadagiti sabali a pannakaporma a panawen ti kultura idiay Chiapas, ti Oaxaca ken ti Ginget ti Mehiko. Ti pannkaporma a paset ti panawen ket nakakitkita ti pannakaiwarwaras ti naisangsangayan a relihioso ken dagiti simboliko a tradision, ken dagiti pay artistiko ket dagiti arkitektural a karikutan.[46] Iti simmarsaruno a kasakbayan a klasiko a paset ti panawen, dagiti sibilisasion ti Maya ken Zapoteco ket nakaparang-ayda kadagiti narikut a sentro idiay Calakmul ken Monte Albán. Iti las-ud ti daytoy a paset ti panawen ti immuna nga gapyso a Mesoamerikano a sistema ti panagsurats ket naparang-ay kadagiti kultura ti Epi-Olmec ken ti Zapoteco, ken ti Mesoamerikano a tradision ti panagsurat ket nakaabot ti kasayaatna iti Klasiko a Maya a Hieroglipiko a sinuratan.[47]

Idiay Tengnga a Mehiko, ti karang-ayan a klasiko a paset ti panawen ket nakakita ti irarang-ay tiTeotihuacano, a nagporma ti milisia ken komersio nga imperio a ti politikal nga impluensiana ket naigay-at iti abagatan aginggana iti Maya a luglugar ken iti pay amianan. Iti paset ti panawen a karang-ayna, ti Teotihuacan, ket naglaon kadagiti kadakkelan a pyramide nga estruktura a nabangon idi kasakbayan ti Columbian nga Kaamerikaan, adda ti populasion iti nasurok a 150,000 a tattao.[48] Iti panawen a pannakarebba ti Teotihuacán idi agarup a 600 CE, ti panagsalsalisal a baetan dagiti kangrunaan a sentro ti politiko ket nangrugrugi idiay tengnga a Mehiko a kas ti Xochicalco ken Cholula. Iti daytoy a panawen idi las-ud ti Epi-Klasiko a Nahua a tattao ket nangrugrugida nga immalalis iti abagatan idiay Mesoamerika manipud iti Amianan, ken politikal ken kultural a nagbalbalinda a nagturturay idiay tengnga a Mexico, idi pinapanawda dagiti agsasao kadagiti Oto-Manguean a pagsasao.

Dagiti nagibasaran[urnosen]

  1. ^ "Opisial a Nagan iti Pagilian". MX: Ti Panag-presidente iti Méhiko. 2005-03-31. http://www.presidencia.gob.mx/index.php?DNA=91. Naala idi 2010-05-30. 
  2. ^ 2.0 2.1 Méhiko a naikabil idiay Ti Kinapudno a Libro ti Lubong
  3. ^ "Sapasap a Paammo a maipapan ti Méhiko". MX: Sekretario iti Ganganaet a Panakibiang. 2011-04-26. http://www.sre.gob.mx/en/index.php?option=com_content&view=article&id=10&Itemid=271. Naala idi 2011-04-26. 
  4. ^ "Encyclopaedia Britannica – Dagiti pagsasao ti Méhiko". britannica.com. 2011-04-26. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico/27385/Languages. Naala idi 2011-04-26. 
  5. ^ Ti Sapasap a Linteg dagiti Karbengan ti Liguistika para kadagiti Patneng a Tattao ket maibigbigan na amin dagiti Amerindio a minoridad a pagsasao, a mairaman ti Espaniol, a kas nailian a pagsasao ken naitimbeng nga umisu laeng kadagiti teritoria a maisasaoe. Ti gobierno ket maibigbigan na dagiti 62 a patmeng a pagsasao, ken dagit sabsabali a kita a saan mawawatan. Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas. Méhiko: CDI. http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=90. 
  6. ^ 6.0 6.1 6.2 Lizcano Fernández, Francisco (Mayo–Agosto 2005). "Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI" (iti Spanish) (PDF). Convergencia (Méhiko: Universidad Autónoma del Estado de México, Centro de Investigación en Ciencias Sociales y Humanidades) 38: 185–232; table on p. 218. ISSN 1405-1435. http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf. 
  7. ^ "Síntesis de Resultados". Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas. 2006. http://www.cdi.gob.mx/cedulas/sintesis_resultados_2005.pdf. Naala idi 2010-12-22. 
  8. ^ "Politikal a Batay-linteg dagiti Nagkaykaysa nga Estado ti Méhiko Titulo 2 Artikulo 40" (PDF). MX: SCJN. http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf. Naala idi 2010-08-14. 
  9. ^ 9.0 9.1 "INEGI 2010 nga Estadistika ti Senso". inegi.org.mx. http://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/rpcpyv10.asp. Naala idi 2010-11-25. 
  10. ^ 10.0 10.1 10.2 "World Economic Outlook Database, Oktubre 2010". IMF. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=42&pr.y=9&sy=2009&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=273&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CGGXWDG_NGDP&grp=0&a=. Naala idi 5 Marso 2011. 
  11. ^ "IMF". http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2016&ssd=1&sort=subject&ds=.&br=1&c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C943%2C963%2C686%2C616%2C688%2C223%2C518%2C516%2C728%2C918%2C558%2C748%2C138%2C618%2C196%2C522%2C278%2C622%2C692%2C156%2C694%2C624%2C142%2C626%2C449%2C628%2C564%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C716%2C321%2C456%2C243%2C722%2C248%2C942%2C469%2C718%2C253%2C724%2C642%2C576%2C643%2C936%2C939%2C961%2C644%2C813%2C819%2C199%2C172%2C184%2C132%2C524%2C646%2C361%2C648%2C362%2C915%2C364%2C134%2C732%2C652%2C366%2C174%2C734%2C328%2C144%2C258%2C146%2C656%2C463%2C654%2C528%2C336%2C923%2C263%2C738%2C268%2C578%2C532%2C537%2C944%2C742%2C176%2C866%2C534%2C369%2C536%2C744%2C429%2C186%2C433%2C925%2C178%2C869%2C436%2C746%2C136%2C926%2C343%2C466%2C158%2C112%2C439%2C111%2C916%2C298%2C664%2C927%2C826%2C846%2C542%2C299%2C967%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698&s=PPPPC&grp=0&a=&pr1.x=40&pr1.y=10. 
  12. ^ "Gini a pagsurotan". Sangalubongan a Banko. http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/. Naala idi 2 Marso 2011. 
  13. ^ "Human Development Report 2011 - Human development statistical annex". HDRO (Opisina ti Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan Programa ti Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. pp. 127–130. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf. Naala idi 2 Nobiembre 2011. 
  14. ^ Ti sabali pay a panakaipatarus ket Mehikano nga Estados Unidos a nausar pay idi. Ti Pederal a Batay-linteg ti Mehikano nga Estados Unidos. HA. http://historical.ha.com/common/view_item.php?Sale_No=661&Lot_No=56012&src=pr. 
  15. ^ Heograpiko a Diksionario ti Merriam-Webster, Maika-3 nga ed. Springfield, MA: Merriam-Webster, Inc.; p. 733
  16. ^ Semanario Zeta. 2011-11-12. http://www.zetatijuana.com/2011/12/12/quinto-ano-de-gobierno-60-mil-420-ejecuciones/. 
  17. ^ James Scott, Matthias vom Hau ken David Hulme. [https%3A%2F%2Fwww.escholar.manchester.ac.uk%2Fapi%2Fdatastream%3FpublicationPid%3Duk-ac-man-scw%3A105725%26datastreamId%3DSUPPLEMENTARY-1.DOC&ei=fMKFT7SMKIye8gS71NHACA&usg=AFQjCNHKPFxJk5bu6Qs5R2SKSUs8IwidWw&sig2=_lt4YNVT-1ECYQBh61EWgA "Ti Labes ti BICs: Dagiti estratehia ti impluensia"]. Ti Unibersidad ti Manchester. https%3A%2F%2Fwww.escholar.manchester.ac.uk%2Fapi%2Fdatastream%3FpublicationPid%3Duk-ac-man-scw%3A105725%26datastreamId%3DSUPPLEMENTARY-1.DOC&ei=fMKFT7SMKIye8gS71NHACA&usg=AFQjCNHKPFxJk5bu6Qs5R2SKSUs8IwidWw&sig2=_lt4YNVT-1ECYQBh61EWgA. Naala idi Abril 11, 2012. 
  18. ^ "Kasano ti mangipada kadagiti rehional a bileg: dagiti panagusig a konsepto ken panagsukisok dagiti topiko". Britaniko a Gimong ti Internasional a Panagadadal. http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=/content/staff/nolte/publications/how_to_compare_nolte.pdf. Naala idi Abril 11, 2012. 
  19. ^ "Ministro ti Ganganaeyt a Pannakibiag ti Hapon" (PDF). http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf. Naala idi 2012-05-07. 
  20. ^ Oxford Analytica
  21. ^ "Pagilian ken Agpatpautang a Grupgrupo". Banko ti Lubong. http://data.worldbank.org/about/country-classifications/country-and-lending-groups#Upper_middle_income. Naala idi Marso 5, 2011. "Ti Akinngato a tengnga a Matgedan a naipalawagan a kas ti matgedan ti tungngal maysa a tao a nagbaetan ti $3,976 – $12,275" 
  22. ^ Paweł Bożyk (2006). "Baro a Naindustrialisado a Pagilian". Globalisasion ket Panagbalbaliw ti Ganganaet nga Annuroten ti Ekonomiko. Ashgate Publishing, Ltd. p. 164. ISBN 0-7546-4638-6. 
  23. ^ Mauro F. Guillén (2003). "Dagiti Multinational, Ideolohia, ken Naurnos a Panagobra". Dagiti Patingnga ti Pagtutumpongan. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. pp. 126 (Tabla 5.1). ISBN 0-691-11633-4. 
  24. ^ David Waugh (3rd edition 2000). "Dagiti Agpatpataud nga Industria (kapitulo 19), panagrangrang-ay ti Lubong (kapitulo 22)". Heograpia, Ti Napagkaykaysa nga Arngian. Nelson Thornes Ltd.. pp. 563, 576–579, 633, and 640. ISBN 0-17-444706-X. 
  25. ^ N. Gregory Mankiw (Maika-4 nga Edision 2007). Dagiti Punganayan dagiti Ekonomia. Mason, Ohio: Thomson/South-Western. ISBN 0-324-22472-9. 
  26. ^ "G8: Nupay dagiti paggiddiatan, ti Mehiko ket Nanam-ay a kas Rumrumsua a Bileg". Ipsnews.net. Hunio 5, 2007. http://ipsnews.net/news.asp?idnews=38056. Naala idi Mayo 30, 2010. 
  27. ^ Mehiko (05/09). Departyamento ti Estado ti Estados Unidos. Naala idi:2009-11-25
  28. ^ CRS a Reporta para iti Kongreso. Serbisio ti Kongresional a Panagsukisok. Nobiembre 4, 2008
  29. ^ "UNESCO World Heritage Centre - World Heritage List". UNESCO. http://whc.unesco.org/en/list. Naala idi Mayo 25, 2012. 
  30. ^ "Mexico's World Heritage Sites Photographic Exhibition at UN Headquarters". Whc.unesco.org. http://whc.unesco.org/en/events/295. Naala idi Mayo 30, 2010. 
  31. ^ Tabla ti Tinawtawid a Luglugar iti Lubong babaen ti pagilian
  32. ^ "Turismo" (PDF). http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/highlights/UNWTO_Highlights08_en_HR.pdf. Naala idi Mayo 30, 2010. 
  33. ^ Aguilar-Moreno, Manuel (2006). Manual ti Biag idiay Aztec a Lubong. Facts of Life, Inc.. p. 19. ISBN 0-8160-5673-0. 
  34. ^ 34.0 34.1 "Nombre del Estado de México". Gobierno ti Estado ti Mehiko. Naidulin manipud ti kasisigud idi Abril 27, 2007. http://web.archive.org/web/20070427111842/http://www.edomexico.gob.mx/identidad/civica/htm/NomMexico.htm. Naala idi Oktubre 3, 2007.  (Españiol)
  35. ^ http://buscon.rae.es/dpdI/SrvltConsulta?lema=méxico
  36. ^ "El cambio de la denominación de "Estados Unidos Mexicanos" por la de "México" en la Constitución Federal". Ierd.prd.org.mx. http://ierd.prd.org.mx/coy128/hlb.htm. Naala idi Nobiembre 4, 2009. 
  37. ^ "Constitucion Federal de los Estados Unidos Mexicanos (1824)". Tarlton.law.utexas.edu. Septiembre 2, 2009. http://tarlton.law.utexas.edu/constitutions/text/image/A02.html. Naala idi Oktubre 30, 2010. 
  38. ^ "Constitución Mexicana de 1857". Tlahui.com. http://www.tlahui.com/politic/politi99/politi8/con1857.htm. Naala idi Mayo 30, 2010. 
  39. ^ Leyes Constitucionales de 1836. Cervantes Virtual
  40. ^ "Artikulo 116". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos Mehikanos. http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12. Naala idi Oktubre 7, 2007. 
  41. ^ "Artikulo 112". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos Mehikanos. http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12. Naala idi Oktubre 7, 2007. 
  42. ^ "Artikulo 115". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos Mehikanos. http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12. Naala idi Oktubre 7, 2007. 
  43. ^ "Dagiti Patneng nga Amerikano: Dagiti Kasapaan a Panagak-akar". MSN Encarta. 2009. Naidulin manipud ti kasisigud idi Nobiembre 1, 2009. http://www.webcitation.org/query?id=1257037540134054. 
  44. ^ Kirchhoff, Paul (1943). "Mesoamérica — Sus Límites Geográficos, Composición Étnica y Caracteres Culturales". Acta Americana 1 (1): 92–107.
  45. ^ Carmack, Robert; et al. (1996). Ti legado ti Mesoamerika: ti pakasaritaan ken kultura ti maysa a sibilisasion ti Patneng nga Amerikano. New Jersey: Prentice Hall.
  46. ^ Diehl, Richard A. (2004). Dagiti Olmec : Immuna a Sibilisasion ti Amerika. Londres: Thames ken Hudson. pp. 9–25.
  47. ^ Sampson, Geoffrey; Dagiti sistema ti panagsursurat: Ti Linguistoko a Pangyuna, Hutchinson (Londres), 1985.
  48. ^ Cowgill, George (1997). "Estado ken Kagimongan idiay Teotihuacan, Mehiko" (PDF online reproduction). Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia (Palo Alto, CA: Annual Reviews Inc) 26 (1): pp.129–161. doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.129. ISSN 0084-6570. OCLC 202300854. 

Bibliograpia[urnosen]

  • Krauze, Enrique (1998). Mehko: Biograpia ti Bileg: Ti pakasaritaan ti Moderno a Mehiko 1810–1996. New York, New York: Harper Perennial. p. 896. ISBN 0-06-092917-0. 
  • Meyer, Michael C.; William H. Beezley, manmannurat (2000). Ti Oxford a Pakasaritaan ti Mehiko. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 736. ISBN 0-19-511228-8. 
  • Parkes, Henry Bamford (1972). Ti Pakasaritaan ti Mehiko (Maika-3 ed.). Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-395-08410-5. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen]

Dagiti midia a mainaig ti Mehiko idiay Wikimedia Commons

Naala manipud idiay "http://ilo.wikipedia.org/w/index.php?title=Méhiko&oldid=189689"