Madrid

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Madrid
Siudad
Villa de Madrid
CollageMadrid.jpg
Wagayway iti Madrid
Wagayway
Eskudo iti Madrid
Eskudo
Pasasao: «Fui sobre agua edificada,
mis muros de fuego son.
Esta es mi insignia y blasón
»

(Ilokano: Iti danum a naibangonak,
dagiti talebko ket naaramid iti apuy.
Daytoy ti wagayway ken eskudok
)[1][2]
Ti Madrid ket mabirukan idiay Espana
Madrid
Madrid
Lokasion iti Madrid iti kaunegan ti España
Ti Madrid ket mabirukan idiay Madrid
Madrid
Madrid
Mapa iti Madrid
Nagsasabtan: 40°23′N 3°43′W / 40.383°N 3.717°W / 40.383; -3.717Nagsasabtan: 40°23′N 3°43′W / 40.383°N 3.717°W / 40.383; -3.717
Pagilian España
Rehion Komunidad iti Madrid
Nabangon IX a Siglo[3]
Gobierno
 • Kita Mayor-konseho
 • Nagturay Ayuntamiento de Madrid
 • Mayor Ana Botella (PP)
Kalawa
 • Daga 607 km2 (234 kd mi)
 • Metro 10,506 km2 (4,057 kd mi)
Kangato 667 m (2,188 pié)
Populasion (2010)
 • Siudad 3,273,049
 • Ranggo 1st
 • Densidad 5,403/km2 (13,990/kd mi)
 • Metro 6,458,684
Nagan dagiti umili Madrilenian
madrileño (m) madrileña (f)
matritense
Sona ti oras CET (UTC+1)
 • Kalgaw (DST) CEST (UTC+2)
Kodigo ti koreo 28001–28080
Kodigo ti lugar 34 (España) + 91 (Madrid)
Dagiti Patron a Santo Isidore a Mangob-obra
Birhen iti Almudena
Website www.munimadrid.es

Ti Madrid (Ingles/məˈdrɪd/, Españiol: [maˈðɾið]) ket isu ti kapitoio ken kadakkelan a siudad iti España. Ti populasion iti daytoy a siudad ket agarup a 3.3 a riwriw[4] ken ti amin a populasion iti metropolitano a lugar ti Madrid ket nakarkulo a 6.271 a riwriw.[5] Isu daytoy ti maikatlo a kadakkelan a siudad iti Kappon ti Europa, kalpasan ti Londres ken ti Berlin, ken ti metropolitano a lugar, ket isu ti maikatlo a kadakkelan iti Kappon ti Europa kalpasan ti Londres ken Paris.[6][7][8][9] Ti siudad ket naidangan ti dagup a 604.3 km2 (233.3 sq mi).[10]

Ti siudad ket mabirukan idiay karayan Manzanares idiay tengnga ti pagilian ken ti Komunidad ti Madrid (a daytoy ket buklen ti siudad ti Madrid, ken dagiti siudad, ili ken dagiti dadduma pay nga urbano a luglugar a nangpalikmut daytoy ken dagiti naipagay-at a suburbo ken purok); daytoy a komunidad ket nabeddengan babaen kadagiti naturay a komunidad ti Castile ken León ken Castile-La Mancha. Gapu ta daytoy ket kapitolio a siudad ti España, ti tugaw ti gobierno, ken ti pagtaengan ti Espaniol a monarkia, ti Madrid ket isu pay ti politikal a sentro ti España.[11] Ti agdama a Mayor ket ni Ana Botella manipud ti Partido ti Tattao (PP).

Ti Madrid nga urbano nga aglomerasion ket adda ti maikatlo a kadakkelan babaen ti GDP[12] iti Kappon ti Europa ken dagiti impluensiana kadagiti politika, edukasion, panagliwliwa, enbiromento, midia, moda, siensia, kultura, ken dagiti arte ket mangiparawad ti kasasaadna a kas maysa a kadagiti nangruna a sangalubongan a siudad iti lubong.[13][14] Gapu dagiti ekonomiko a mapataudna, ti nangato a pagalagadan ti biag, ken ti kadakkel ti paggatanganna, ti Madrid ket naipanunotan a nagruna a sentro ti pinansia ti Akin-abagatan nga Europa[15][16] ken ti Iberiko a Peninsula; daytoy ket mangsangsangaili kadagiti daulo nga opisina kadagit adu a nangruna a kompania ti España, a kas ti Telefónica, Iberia wenno Repsol. Ti Madrid ket isu ti kaaduan a bisbisitaen dagiti turista idiay España, ken ti maikapat a kaaduan a bisbisitaen dagiti turista ti kontinente,[17] ken isu ti maikasangapulo a kasayaatan a pagtaengan iti lubong] segun ti Monocle a magasina, iti 2010 a pagsurotanna. [18][19] Ti Madrid ket mairanggo pay kadagiti 12 a kaberdean siudad ti Europa idi 2010.[20] Ti Madrid ket isu ti agdama a Kandidato a Siudad para iti Kalgaw nga Olimpiada ti 2020.[21]

Ti Madrid ket ibalbalayanna ti kuartel ti Organisasion ti Sangalubongan a Turismo (WTO), a tagikua ti Organisasion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN), ti SEGIB ken ti Organisasion dagiti Estado ti Ibero-Amerikano (OEI). Daytoy ket mangsangsangaili pay kadagiti nangruna nga agregregulado nga instituto ti España: ti Agtaktakder a Komite ti Asosiasion dagiti Akademia ti Pagsasao nga Espaniol, kuartel ti Naarian nga Espaniol nga Akademia (RAE), ti Instituto Cervantes ken ti Pundasion ti Maganganat nga Espaniol (Fundéu). Ti Madrid ket agururnos kadagiti piesta a kas ti FITUR,[22] ARCO,[23] SIMO TCI [24]ken ti Cibeles Madrid Moda a Lawas.[25]

Bayat a ti Madrid ket agtagtagikua kadagiti moderno a patakder, daytoy ket nangipreserba ti pannakaimatangan ken pannakarikna kadagiti adu a naipakasaritaan a kaarrubaanna ken kalkalsada. Dagiti dulonna ket mairaman ti Naarian a Palasio iti Madrid; ti Teatro Real (Naarian a Teatro) nga adda ti nasimsimpa a 1850 a Kamara ti Opera; ti Buen Retiro a parke, a nabangon idi 1631; ti maika-19 a siglo a pasdek ti Nailian a Biblioteka (nabangon idi 1712) nga aglaon kadagiti naipakasaritaan nga arkibo ti España; dagiti adu a bilang ti Nailian a museo,[26] ken ti Nabalitokan a Trianggulo iti Arte, a mabirukan idiay igid ti Paseo del Prado ken buklen dagiti tallo a museo ti arte: ti Prado a Museo, ti Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, ti museo ti moderno nga arte, ti Santiago Bernabeu nga Estadio, balayan ti Real Madrid, ken ti Museo ti Thyssen-Bornemisza, a mangbukel kadagiti awan a pakasayaatan dagiti dua a museo.[27]

Kadagiti napalabas a tawtawen ti Palasio Cibeles ken Burayok ket nagbalin a ti monumento a simbolo ti siudad.[28][29][30]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Los fuegos que conmocionaron Madrid". 20minutos.es (iti Espaniol). 6 Septiembre 2006. Naala idi 13 Agosto 2008.  (Espaniol)
  2. ^ D. Ramón de Mesonero Romanos (1881). Oficinas de la Ilustración Española y Americana, ed. "El antiguo Madrid: paseos históricos-anecdóticos por las calles y casas de esta villa". Naala idi 13 Agosto 2008.  (Espaniol)
  3. ^ "La dominación árabe(Arab rule). Ti siudad iti Mayrit, maysa a kota ti nagtaudanna, nabangon idi babaen ti gibus iti IX a siglo." (iti Espaniol). Naala idi 7 Agosto 2011. 
  4. ^ INE.es Instituto Nacional de Estadística (Pagadalan ti Nailian nga Estadistika)
  5. ^ Eurostat
  6. ^ "Dagiti Urbano a Luglugar iti Lubong: Populasion ken Densidad" (PDF). Demograpia. Naala idi 10 Agosto 2008. 
  7. ^ Eurostat, UrbanAudit.org, naala idi 12 Marso 2009. Datos para iti 2004.
  8. ^ Thomas Brinkoff, Kangrunaan a Aglomerasiones iti Lubong, naala idi 12 Marso 2009. Datos para iti 1 Enero 2009.
  9. ^ Departamento ti Ekonomia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken Sosial a Pannakibiang, Dagiti Prospekto ti Urbanisasion iti Lubong (2007 rebision), (Nagkaykaysa a Pagpagilian, 2008), Tabla A.12. Datos para iti 2007.
  10. ^ Kameng dagiti Agturturay a Konseho. Delegado para iti Ekonomia, Panagtrabaho ken Pannakailian a Pannakiraman. Panid 6
  11. ^ "Madrid". Indiana.edu. 10 Hulio 2006. 
  12. ^ "Sangalubongan a Pannakiranggo ti siudad baban ti GDP 2008–2025". Pricewaterhouse Coopers. Naala idi 20 Nobiembre 2009. 
  13. ^ Globalisasion ken dagiti Sangalubongan a Siudad (GaWC) Mangadadala Grupo ken Network, Unibersidad ti Loughborough . "Ti Lubong segun ti GaWC 2010". 
  14. ^ "2009 a Sangalubongan a Pagsurotan ti Bileg ti Siudad" (PDF). Naala idi 14 Abril 2011. 
  15. ^ Pagsurotan dagiti Sangalubongan a Sentro ti Komersio
  16. ^ Pagsurotan ti Sangalubongan a Bileg ti Siudad
  17. ^ "Ti Madrid ket isu ti kaaduan a bisbisitaen dagiti turista idiay España". Madridiario.es. 30 Enero 2007. Naala idi 18 Oktubre 2010. 
  18. ^ "Ti Monocle 2009 a Pagsurotan kadagiti Kasayaatan a Pagtaengan a Siudad ti Lubong". Monocle.com. 10 Hunio 2009. Naala idi 18 Oktubre 2010. 
  19. ^ "20 a kasayaatan apagtaengan iti lubong – 10 Madrid". Monocle.com. Naala idi 18 Oktubre 2010. 
  20. ^ Dagiti Kaberdean a Siudad ti Europa. Dagiti mayor ti Siudad (3 Marso 2010). Naala idi 16 Disiembre 2010.
  21. ^ Ti IOC ket nagpilpili kadagiti tallo a siudad a kas Kandidato para iti Kalgaw nga Olimpiad ti 2020
  22. ^ [1] FITUR
  23. ^ [2] ARCO
  24. ^ [3] SIMO TCI
  25. ^ [4]Cibeles Madrid Fashion Week
  26. ^ "Arquitectura. Edificios de los Museos Estatales". Mcu.es. 25 Enero 2012. Naala idi 7 Agosto 2012. 
  27. ^ "Madrid: Overview". Easy expat. 11 Agosto 2006. 
  28. ^ "Plaza de Cibeles | España.paammo iti Ingles". Spain.info. Naala idi 7 Agosto 2012. 
  29. ^ "Madrid's Palacio de Cibeles Renovated Into Jaw-Dropping CentroCentro Cultural Center | Inhabitat – Sustainable Design Innovation, Eco Architecture, Green Building". Inhabitat. Naala idi 7 Agosto 2012. 
  30. ^ "Burayok ti Cibeles – Turismo idiay Madrid". Turismomadrid.es. Naala idi 7 Agosto 2012. 

Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Madrid idiay Wikimedia Commons