Nazi nga Alemania

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Reich ti Kalatakan nga Aleman
Großdeutsches Reich
1933–1945
Wagayway Kayarigan
Pasasao
Ein Volk, ein Reich, ein Führer
"Maysa a Tattao, maysa a Reich, maysa a Daulo"
Nailian a kanta
Ti Europe iti katurayan ti Alemana a panagpadakkel, 1941–1942
Kapitolio Berlin
Pagsasao Aleman
Gobierno Nazi nga agmaymaysa a partido nga estado
Totalitariano diktadura
Presidente / Führer
 - 1933–1934 Paul von Hindenburg
 - 1934–1945 Adolf Hitler[ii]
 - 1945 Karl Dönitz
Kanselor
 - 1933–1945 Adolf Hitler
 - 1945 Joseph Goebbels
Lehislatura Reichstag[iii]
 - Estado a konsilo Reichsrat[iii]
Pakasaritaan a panawen Pannakigubatan a paset ti panawen / WWII
 - Machtergreifung 30 Enero 1933
 - Gleichschaltung 27 Pebrero 1933
 - Anschluss 12 Marso 1938
 - Sangalubongan a Gubat II 1 Septiembre 1939
 - Ipupusay ni Adolf Hitler 30 Abril 1945
 - Panagsuko iti Alemania 8 Mayo 1945
Kalawa
 - 1941 (Großdeutschland) [a] 696,265 km2 (268,829 kd mi)
Populasion
 - 1941 (Großdeutschland) karkulo. 90,030,775 
     Densidad 129.3 /km2  (334.9 /kd mi)
Kuarta Reichsmark (ℛℳ)
Sinaruno
Simmaruno
Weimar a Republika
Saar (Liga dagiti Pagilian)
Pederal nga Estado iti Austria
Czechoslovak a Republika
Rehion ti Klaipėda
Nawaya a Siudad iti Danzig
Maikadua a Polako Republika
Ukraniano a Nailian a Gobierno
Pagarian iti Italia
Eupen-Malmedy
Luxembourg
Alsace-Lorraine
Drava Banovina
Gobierno ti Flensburg
Sinakupan ti Kumaduaan nga Alemania
Sinakupan ti Kumaduaan nga Austria
Maikatlo a Republika iti Czechoslovakia
Republika iti Polonia
Alsace-Lorraine
Eupen-Malmedy
Luxembourg
Pagarian iti Italia
Kaliningrad Oblast
Saar a protektorado
Demokratiko Pederal a Yugoslavia
Elten ken Selfkant
Paset tattan iti
  1. ^ a b c Mairaman ti de facto a naikapet/dagiti nainkorporado a teritotio.
  2. ^ Tiopisina ket poemal a bakante . Dagiti titulo ni Adolf Hitler ket Führer und Reichskanzler manipud idi Agosto 1934.[1]
  3. ^ a b Babaen ti Panagpabael a Tignay iti 1933, ti Aleman a gobierno ket naikkan kadagiti lehislatibo a bileg, urayno ti Reichstag formally ket nagtultuloy a rimsua nga agar-aramid ti linteg a bagi.

Ti Nazi nga Alemania, a naamammoan pay a kas ti Maikatlo a Reich, ket isu ti sapasap a nagan ti Alemania idi daytoy ket maysa a totalitariano nga estado a tinurayan babaen ni Adolf Hitler ken ti bukodna a Nailian a Sosialista a Partido ti Agobobra nga Aleman (NSDAP). Idi 30 Enero 1933 ni Hitler ket nagbalin a ti Kanselor iti Alemania, a napardas a nagikkat kadagiti amin a kasuppiatna tapno agturay a kas ti agmaymaysa a daulo. Ti estado ket tinagilangitna ni Hitler a kas ti bukodna a Führer ("daulo"), a ngaisentro amin a bileg kaniana. Dagiti historiador ket nagiyunayunayda ti hipnotiko a pagangayan kadagiti retorikana kadagiti adu nga agbuybuya, ken ti panagkitana kadagit bassit a grupo. Nga insurat ni Kessel, "Ti panakalapunos...dagiti Aleman ket mangisasaoda ti panakaitalimeng ti 'hipnotiko' nga araraw ni Hiltler..."[4] Babaen ti "pamunganayan ti daulo", ti maibaga ti Führer ket isu ti isu ti maipategan kadagiti amin a linteg. Dagiti nangato nga opisial ket agreportada kenni Hitler ken surotenda dagiti annurotenna, ngen addaanda ti naisangsangayan nga autonomia. Ti gobierno ket saan idi a naur-urnos, nga agtitinnulong a bagi, ngem ti maysa nga urnong dagiti sangkatiponan a nagsalsalisal ti panagala ti bileg ken agpaspasayaat ti parabor para iti Führer.[5] Iti katengngaan ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti Nazi a gobierno ket nakaipasubli ti rang-ay ken nannipatingga kadagiti kadagiti adu a saan a panangtrabtrabaho a nagus-usar ti napigsa a panaggastos ti milisia ken ti maysa nga aglalaok nga ekonomia ti nawaya nga komersio ken dagiti panakasanay ti sentro a panagplano.[6] Adu dagiti publiko a panagobobra a naararamid, a mairaman ti panagipatakder dagiti Autobahn. Ti panakaisubli ti rang-ay ket nakaited ti turayan ti panakdayeg; ti panagpasardeng kadagiti amin a kasuppiat ket nakaramid kenni Hitler a nagturay nga awan ti simupsuppiat.

Ti panag-gura a maipapan ti puli, a naipangpangruna ti kontra semitismo, ket isu idi ti kangrunaan a gandat ti kagimongan iti Nazi nga Alemania. Ti Gestapo (nalimed a polis ti estado) ken ti SS a babaen ni Heinrich Himmler ket dinadaelda ti liberal, sosialista, ken ti komunista a kasuppiat, ken pinarukma ket pinatayda dagiti Hudio. Naipamatmati a dagiti Tattao a Hermaniko—a tinawtawagan pay a kas dagiti Nordiko a puli—ket isu dagitoy ti kapuroan a representasion ti Ario a puli, ken isu ngarud a dagitoy ket ti agturay a puli. Ti edukasion a pakaipatengngaan ti isip iti maipapan ti puli a biolohia, annuroten ti populasion, ken ti maipapan ti bagi a kasalun-at. Ti panakaikameng iti Hitler a Kinaagtutubo nga organisasion ket nagbalin a nasken a kapilitan. Ti bilang dagiti babbai a nakastrek iti kalpasan ti sekondario a panagadal ket bimmaba, ken dagiti opurtunidad ti karrerr ket napabassit. A natawtawagan dagti karnengan ti babbai a kas ti "produkto ti Husio a kinasirib," dagiti Nazi ket nagsanayda ti tinawtawaganda a "emansipasion manipud ti emansipasion."[7] Ti panagliwliwa ken turismo ket naurnos babaen ti programa a Pigsa Babaen ti Ragsak. Ti gobierno ket nagtengtengngel kadagiti artistiko a panagiyebkas, a nagiragragpat kadagiti naisangsangayn a porma ti arte ken nagpatammay ken nagiparit kadagti dadduma. Dagiti Nazi ket nagirugida ti di nadayeg a Entartete Kunst (Dehenerado nga arte) a panagibabuya idi 1937.[8] Ti ministro ti propaganda a ni Joseph Goebbels ket nagisumamay a nagusar kadagiti pelikuka, dagiti dakel a gimongan, ken ti makahipnotismo a panagbitla ni Hitler tapno matengngel ti pamanunotan ti publiko.[9] Ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1936 ket nanagipabuya ti Maikatlo a Reich iti sangalubongan nga entablado.


Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Idi 1939, sakbay a ti Alemania ket nakagun-od ti panagtengngel kadagiti dua a naudi a rehion a tinengtengngelna idi sakbayan ti Tulag ti Versailles—Alsace-Lorraine, Danzig, ken ti paset ti Laud a Prusia a lokal a naamammoan a kas ti "Polako a Koridor"—ti kalawana ket 633,786 kuadrado kilometro (244,706 sq mi). Kitaen ti Statistisches Jahrbuch 2006.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Gesetz über das Staatsoberhaupt des Deutschen Reichs, 1 Agosto 1934:
    "§ 1 Ti opisina ti Reichspräsident ket naitipon iti Reichskanzler. Isunga dagiti dati a karbengan ti Reichspräsident ket naipan iti Führer ken Reichskanzler ni Adolf Hitler. Isu ket aginagan kadagiti deputadona."
  2. ^ Neil J. Kressel (2002). Masa a Gura: Ti Sangalubongan nga Itatakder ti Panagpatay ti Puli Ken Aligaget. Basic Books. p. 121. 
  3. ^ Anthony McElligott; Tim Kirk; Ian Kershaw (2003). Ti Panagobobra para iti Führer: Dagiti salaysay a pammadayaw kenni Apo Ian Kershaw. Manchester U.P. p. 6. 
  4. ^ Robert O. Paxton; Julie Hessler (2011). Ti Europa iti Maika Duapulo a Siglo. Cengage. p. 286. 
  5. ^ Guntram H. Herb (2008). Pagpagilian ken Nationalismo: Ti Sangalubongan a Panagrepaso ti Pakasaritaan. ABC-CLIO. p. 454. 
  6. ^ Stephen J. Lee (1996). Weimar ken Nazi nga Alemania. Heinemann. p. 56. 
  7. ^ Peter Watson (2002). Moderno nga Isip: Ti maysa a Nasiriba Pakasaritaan ti Maika-20 a Siglo. HarperCollins. p. 328. 


Nagsasabtan: 52°31′N 13°24′E / 52.517°N 13.400°E / 52.517; 13.400