Portugal

Portuges a Republika República Portuguesa (Portugés) República Pertuesa (Mirandés)
Nailian a kanta: "A Portuguesa" "Ti Nailian a Kanta ti Portuges"
Lokasion iti  Portugal  (nangisit a berde) – idiay Europa  (berde ken nagisit a kolordapo) – idiay Kappon ti Europa  (berde)  —  [Sarita]
Kapitolio (ken kadakkelan a siudad)		Lisbon 38°46′N 9°9′W
Opisial a pagsasao		Portugés
Mabigbig a rehional  a pagsasao		Mirandés1
Patneng a grupo (2007)		96.87% Portugés 3.13% dadduma pay nga etnisidad (Rawis a Berdanos, Brasiliano, Goans, Angolanos, Ukranianos, ken dadduma pay.)
Nagan dagiti umili		Portugés
Gobierno		Unitario a parlamentario a batay-linteg a republika
-	Presidente	Aníbal Cavaco Silva (PSD)
-	Kangrunaan a Ministro	Pedro Passos Coelho (PSD)
-	Presidente ti Gimong	Assunção Esteves (PSD)
Panakabangon		Taripnong a petsa para iti Panakawayawayas ket idi 1139
-	Panakapatakder	868
-	Panakapatakder manen	1095
-	De facto a katurayan	24 Hunio 1128
-	Pagarian	25 Hulio 1139
-	Mabigbigan	5 Oktubre 1143
-	Panakabigbigan ti Papa	23 Mayo 1179
-	Republika	5 Oktubre 1910
-	Demokrasia	25 Abril 1974
Kalawa
-	Dagup	92,090 km2 (Maika-110) 35,645 kd milia
-	Danum (%)	0.5
Bilang dagiti umili
-	2011 karkulo	10,576,252 (Maika-77)
-	2011 senso	10,561,614
-	Densidad	115/km2 (Maika-96) 298/kd mi
GDP (PPP)		2011 karkulo
-	Dagup	$247.310 bilion (49)
-	Tunggal maysa a tao	$23,204 (42)
GDP (nominal)		2011 karkulo
-	Dagup	$229.336 billion (38)
-	Tunggal maysa a tao	$22,699 (34)
Gini (2009)		33.7
HDI (2011)		0.809  (nangato unay) (41st)
Kuarta		Euro (€)2 (EUR)
Sona ti oras		WET (UTC+0)
-	Kalgaw (DST)	WEST (UTC+1)
		Laglagipena ti Azores ket addaan ti sabali a sona ti oras
Porma ti petsa		aa-bb-tttt, tttt-bb-aa, ttt/bb/aa
Agmaneho iti		kanawan
Internet TLD		.pt
Kodigo ti panagtelepono		351
1	Ti Mirandés, ket naisasao kadagit sabsabali a purok iti munisipalidad iti Miranda do Douro, opisial a mabigbigan idi 1999 (Lei n.° 7/99 de 29 de Janeiro), manipud idin nagunggunaan ta kas maysa nga opisial a nairebbengan iti panagusar ti Mirandes idiay linguistiko a minoridad a para iti daytoy. Ti Pagsasao a Senial ti Portugés ket mabigbigan pay daytoy.
2	Sakbay idi 1999: Portugés nga eskudo.

Ti Portugal ⁱ/ˈpɔrtʃʉɡəl/ (Portugés: Portugal, IPA: [puɾtuˈɣaɫ]), opisial a ti Portugés a Republika (Portugés: República Portuguesa) ket maysa a pagilian a mabirukan idiay abagatn a laud a Europa idiay Iberiano a Peninsula. Ti Portugal ket isu ti akin-laud unay a pagilian idiay Europa, ken nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti Laud ken iti Abagatan babaen ti España iti Amianan ken Daya. Dagiti Atlantiko a purpuro iti Asores ken Madeira ket paset dagitoy ti Portugal. Daytoy a pagilian ket nainaganan iti maikadua a kadakkelan a siudad ti Porto, a ti Latin a naganna idi ket ti Portus Cale.

Ti uneg ti daga a nagbeddengan ti Portugés a Republika tatta nga aldaw ket agnanayon a nataengan manipud idi prehistoriko a panawen: sinakup babaen dagiti Seltas a kas dagiti Gallaeci ken dagiti Lusitanos, a naitipon iti Romano a Republika ken kalpasan daytoy ket nataengan dagiti Hermaniko a tattao a kas dagiti Suebi, Suebos, Bandalos ken dagiti Bisigodos. Idi maika-8 a siglo kaaduan iti Iberiano a Peninsula ket naiparukma babaen dagiti Moro nga umasak a nagipaduyakyak ti Islam, a kalpasan daytoy ket pinapanaw babaen dagiti Kaballeros Templarios babaen ti Urnos ni Kristo. Iid agdama dagiti Kristiano a Reconquista, ti Portugal nagbangon ti bukodna a nawaya a pagarian manipud ti León idi 1139, a nagtunton daytoy a kas ti kadaanan a pagilian-estado iti Europa.

Idi maika-15 ken maika-16 a sigsiglo, a nagbanagan ti pionero ti Tawen ti Panakaduktal, ti Portugal lumaud pinadakkelna ti inpluensiana ken nangbangon ti sangalubongan nga imperio ta mairam kadgiti tagikuan aidiay Aprika, Asia, Oceania, ken ti Abagatan nga Amerika, nga isu ti nagbalin a kangrunaan ti lubong iti ekonomia, politika ken sangalubongan a bileg ti milisia . Ti Portuges nga Imperio ket isu idi ti immuna a sangalubongan nga imperio ti pakasaritaan, ken isu pay ti kapautan kadagiti kolonia ti Eurpeano nga imperio, a gangani a nagbayag iti 600 a tawtawen, manipud ti panakatiliw iti Ceuta idi 1415, aginggani ti panakaited ti kinaturay ti Daya a Timor idi 2002. Nupay kasta, ti internasional a kasaadan ti pagilian naaduan anaipabassit idi las-ud ti maika-19 a siglo, a naipangpangruna idi kaplasan ti Panagwaywayas iti Brasil, ti kadakkelan a kolonia ti pakasaritaanna.

Kalpasan ti 5 Oktubre 1910 a rebolsion a nangikkat ti monarkia, ti demokratiko ngem saan a natalna nga Umuna a Republika ti Portugal ket nabangon idi ngem sinarunuan idi babaen ti "Estado Novo" autoritariano a turay. Ti demokrasia ket naipasubli kalpasan ti Kolonia a Gubat ti Portugal ken ti Rosal a Rebolusion idi 1974, a kalpasan daytoy dagiti ballasiw taaw a probinsia ti Portugal ket nawayaanda (a naipangpangruna ti Angola ken Mozambique); thi naudi a ballasiw taaw a teritorio ti, Macau, ket naisubli ti Tsina idi 1999.

Ti Portugal ket maysa a naparang-ay a pagilian nga adda ti nangato a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon, ti maika-19 a kangatuan ti kasayaat ti biag itilubong manipud idi 2005, ken ti napigsa a sistema ti panagaywan ti salun-at. Ti Portugal ket maysa kadagiti kaaduan a naiglobalisado iti lubong ken kakappian a pagpagilian: kemeng ti Kappon ti Europaken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken nagbangon a kameng ti Latin a Kappon, ti Organisasion dagiti Ibero-Amerikano nga Estado, OECD, NATO, Dagiti Komunidad ti Pagsasao a Portuges a Pagilian, ti Eurosonea ken ti Schengen a Tulagan.

Pinagibasaran

Paammo

Taudan

• Bliss, Jorge Braga de; Bliss, C.J. (1990). Panagkaykaysa nga aadda ti Dibersidad iti Europeano nga Ekonomia: ti Akin-abagatn a protero ti Komunidad. Londres, Inglatera: Sentro para iti Panagsukisok ti Ekonomiko nga Annuroten. ISBN 978-0-521-39520-5. 
• Juang, Noelle Anne (2008). Ti Aprika ken ti Kaamerikaan: Kultura, Politika,ken Pakasaritaan: Ti adu ti Displina nga Ensiklopedia. 2. ISBN 978-1-85109-441-7. 
• Page, Penny M. (2003). Kolonialismo: Ti Internasional, Sosial, Kultural, ken Politikal nga Ensiklopedia. 2. ISBN 978-1-57607-335-3. 
• Brockey, Liam Matthew (2008). Dagiti Portuges Kolonial a Siudad iti Nasapa a Modrno a Lubong. ISBN 978-0-7546-6313-3. 
• Ribeiro, Ângelo (2004) (iti Portuges). História de Portugal I — A Formação do Território [Pakasaritaan ti Portugal: Ti Panakporma dagiti Teritorio]. QuidNovi. ISBN 989-554-106-6. 
• Ribeiro, José Hermano (2004) (iti Portuges). História de Portugal II — A Afirmação do País [Pakasaritaan ti Portugal II - Ti pakaitakderan ti Pagilian]. QuidNovi. ISBN 989-554-107-4. 
• de Macedo, José Hermano (2004) (iti Portuges). História de Portugal III — A Epopeia dos Descobrimentos [Pakasaritaan ti Portugal III - Ti Panawen dagiti Panakaduktal]. QuidNovi. ISBN 989-554-108-2. 
• de Macedo, José Hermano (2004) (iti Portuges). História de Portugal IV — Glória e Declínio do Império [Pakasaritaan ti Portugal IV - Ti Gloria ken ti Panakaapday iti Imperio]. QuidNovi. ISBN 989-554-109-0. 
• de Macedo, José Hermano (2004) (iti Portuges). História de Portugal V — A Restauração da Indepêndencia [Pakasaritaan ti Portugal IV - Ti Pnakaisubli ti Panagwaywayas]. QuidNovi. ISBN 989-554-110-4. 
• Saraiva, José Hermano (2004) (iti Portuges). História de Portugal X — A Terceira República [Pakasaritaan ti Portugal X - Ti Maikatlo aRepublika]. QuidNovi. ISBN 989-554-115-5. 
• Loução, Paulo Alexandre (2000) (iti Portuges). Portugal, Terra de Mistérios [Portugal: Daga dagiti Misterio] (3rd ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-04-8. 
• Muñoz, Mauricio Pasto (2003) (iti Portuges). Viriato, A Luta pela Liberdade [Viriato: Ti Salisal para iti Libertad] (3rd ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-23-4. 
• Grande Enciclopédia Universal. Durclub. 2004. 
• (iti Portuges) Constituição da República Portuguesa [Batay-linteg ti Portuges a Republika] (VI Revisão Constitucional ed.). 2004. 

Kasilpo iti ruar

Dagiti midia a mainaig ti Portugal idiay Wikimedia Commons