Portugal

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Portuges a Republika
  • República Portuguesa (Portuges)
  • República Pertuesa (Mirandes)
Nailian a kanta"A Portuguesa"
"Ti Nailian a Kanta ti Portuges"

Lokasion iti  Portugal  (nangisit a berde)

– idiay Europa  (berde ken nagisit a kolordapo)
– idiay Kappon ti Europa  (berde)  —  [Sarita]

Kapitolio
(ken kadakkelan a siudad)
Lisbon
38°46′N 9°9′W / 38.767°N 9.150°W / 38.767; -9.150Nagsasabtan: 38°46′N 9°9′W / 38.767°N 9.150°W / 38.767; -9.150
Opisial a pagsasao Portugés
Mabigbig a rehional 
a pagsasao
Mirandés1
Patneng a grupo (2007) 96.87% Portugés
3.13% dadduma pay nga etnisidad
(Rawis a Berdanos, Brasiliano, Goans, Angolanos, Ukranianos, ken dadduma pay.)
Nagan dagiti umili Portugés
Gobierno Unitario a parlamentario
a batay-linteg a republika
 -  Presidente Aníbal Cavaco Silva (PSD)
 -  Kangrunaan a Ministro Pedro Passos Coelho (PSD)
 -  Presidente ti Gimong Assunção Esteves (PSD)
Panakabangon Taripnong a petsa para iti Panakawayawayas ket idi 1139 
 -  Panakapatakder 868 
 -  Panakapatakder manen 1095 
 -  De facto a katurayan 24 Hunio 1128 
 -  Pagarian 25 Hulio 1139 
 -  Mabigbigan 5 Oktubre 1143 
 -  Panakabigbigan ti Papa 23 Mayo 1179 
 -  Republika 5 Oktubre 1910 
 -  Demokrasia 25 Abril 1974 
Kalawa
 -  Dagup 92,090 km2 (Maika-110)
35,645 kd milia 
 -  Danum (%) 0.5
Bilang dagiti umili
 -  2011 karkulo 10,576,252[1] (Maika-77)
 -  2011 senso 10,561,614[2] 
 -  Densidad 115/km2 (Maika-96)
298/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $247.310 bilion[3] (49)
 -  Tunggal maysa a tao $23,204[3] (42)
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $229.336 billion[3] (38)
 -  Tunggal maysa a tao $22,699[3] (34)
Gini (2009) 33.7[4] 
HDI (2011) increase 0.809[5] 
(nangato unay) (41st)
Kuarta Euro ()2 (EUR)
Sona ti oras WET (UTC+0)
 -  Kalgaw (DST) WEST (UTC+1)
Laglagipena ti Azores ket addaan ti sabali a sona ti oras
Porma ti petsa aa-bb-tttt, tttt-bb-aa, ttt/bb/aa
Agmaneho iti kanawan
Internet TLD .pt
Kodigo ti panagtelepono 351
1 Ti Mirandés, ket naisasao kadagit sabsabali a purok iti munisipalidad iti Miranda do Douro, opisial a mabigbigan idi 1999 (Lei n.° 7/99 de 29 de Janeiro), manipud idin nagunggunaan ta kas maysa nga opisial a nairebbengan iti panagusar ti Mirandes idiay linguistiko a minoridad a para iti daytoy.[6] Ti Pagsasao a Senial ti Portugés ket mabigbigan pay daytoy.
2 Sakbay idi 1999: Portugés nga eskudo.

Ti Portugal Dumngegi/ˈpɔrʉɡəl/ (Portuges: Portugal, IPA: [puɾtuˈɣaɫ]), opisial a ti Portugés a Republika (Portuges: República Portuguesa) ket maysa a pagilian a mabirukan idiay abagatn a laud a Europa idiay Iberiano a Peninsula. Ti Portugal ket isu ti akin-laud unay a pagilian idiay Europa, ken nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti Laud ken iti Abagatan babaen ti España iti Amianan ken Daya. Dagiti Atlantiko a purpuro iti Asores ken Madeira ket paset dagitoy ti Portugal. Daytoy a pagilian ket nainaganan iti maikadua a kadakkelan a siudad ti Porto, a ti Latin a naganna idi ket ti Portus Cale.[7]

Ti uneg ti daga a nagbeddengan ti Portugés a Republika tatta nga aldaw ket agnanayon a nataengan manipud idi prehistoriko a panawen: sinakup babaen dagiti Seltas a kas dagiti Gallaeci ken dagiti Lusitanos, a naitipon iti Romano a Republika ken kalpasan daytoy ket nataengan dagiti Hermaniko a tattao a kas dagiti Suebi, Suebos, Bandalos ken dagiti Bisigodos. Idi maika-8 a siglo kaaduan iti Iberiano a Peninsula ket naiparukma babaen dagiti Moro nga umasak a nagipaduyakyak ti Islam, a kalpasan daytoy ket pinapanaw babaen dagiti Kaballeros Templarios babaen ti Urnos ni Kristo. Iid agdama dagiti Kristiano a Reconquista, ti Portugal nagbangon ti bukodna a nawaya a pagarian manipud ti León idi 1139, a nagtunton daytoy a kas ti kadaanan a pagilian-estado iti Europa.[8]

Idi maika-15 ken maika-16 a sigsiglo, a nagbanagan ti pionero ti Tawen ti Panakaduktal, ti Portugal lumaud pinadakkelna ti inpluensiana ken nangbangon ti sangalubongan nga imperio ta mairam kadgiti tagikuan aidiay Aprika, Asia, Oceania, ken ti Abagatan nga Amerika, nga isu ti nagbalin a kangrunaan ti lubong iti ekonomia, politika ken sangalubongan a bileg ti milisia . Ti Portuges nga Imperio ket isu idi ti immuna a sangalubongan nga imperio ti pakasaritaan,[9] ken isu pay ti kapautan kadagiti kolonia ti Eurpeano nga imperio, a gangani a nagbayag iti 600 a tawtawen, manipud ti panakatiliw iti Ceuta idi 1415, aginggani ti panakaited ti kinaturay ti Daya a Timor idi 2002. Nupay kasta, ti internasional a kasaadan ti pagilian naaduan anaipabassit idi las-ud ti maika-19 a siglo, a naipangpangruna idi kaplasan ti Panagwaywayas iti Brasil, ti kadakkelan a kolonia ti pakasaritaanna.

Kalpasan ti 5 Oktubre 1910 a rebolsion a nangikkat ti monarkia, ti demokratiko ngem saan a natalna nga Umuna a Republika ti Portugal ket nabangon idi ngem sinarunuan idi babaen ti "Estado Novo" autoritariano a turay. Ti demokrasia ket naipasubli kalpasan ti Kolonia a Gubat ti Portugal ken ti Rosal a Rebolusion idi 1974, a kalpasan daytoy dagiti ballasiw taaw a probinsia ti Portugal ket nawayaanda (a naipangpangruna ti Angola ken Mozambique); thi naudi a ballasiw taaw a teritorio ti, Macau, ket naisubli ti Tsina idi 1999.

Ti Portugal ket maysa a naparang-ay a pagilian nga adda ti nangato a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon, ti maika-19 a kangatuan ti kasayaat ti biag itilubong manipud idi 2005, ken ti napigsa a sistema ti panagaywan ti salun-at. Ti Portugal ket maysa kadagiti kaaduan a naiglobalisado iti lubong ken kakappian a pagpagilian:[10] kemeng ti Kappon ti Europaken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken nagbangon a kameng ti Latin a Kappon, ti Organisasion dagiti Ibero-Amerikano nga Estado, OECD, NATO, Dagiti Komunidad ti Pagsasao a Portuges a Pagilian, ti Eurosonea ken ti Schengen a Tulagan.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

Paammo
  1. ^ Pordata, "Base de Dados Portugal Contemporâneo". Naala idi Disiembre 16, 2011.
  2. ^ Portugal. Senso ti 2011. ine.pt
  3. ^ a b c d "Portugal". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011. 
  4. ^ "Gini a Pagsurotan". Instituto Nacional de Estatística. Naala idi 14 Hulio 2011. 
  5. ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010. 
  6. ^ Ti panagadal ti Euromosaiko, Mirandes idiay Portugal, europa.eu – sapot a pagsaadan ti Europeano a Komision. Naala idi Enero 2007. Napabaro ti panilpo idi Disiembre 2011
  7. ^ "Leite de Vasconcelos, José. Cale e Portucale. Opúsculos Vol. V – Etnologia (Parte I) Lisboa, Imprensa Nacional, 1938" (iti Portuges). 
  8. ^ Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, "Pagilian ken Kinasiasino iti kontemporario nga Europa", p.145 Routledge, 1996, ISBN 0-415-12313-5
  9. ^ Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
  10. ^ Pagsurotan ti Kappia ti Lubong. Instituto para kadagiti Ekonomiko ken Kappia. visionofhumanity.org (Hunio 2012)
Taudan
  • Bliss, Christopher; Bliss, C.J. (1990). Panagkaykaysa nga aadda ti Dibersidad iti Europeano nga Ekonomia: ti Akin-abagatn a protero ti Komunidad. Londres, Inglatera: Sentro para iti Panagsukisok ti Ekonomiko nga Annuroten. ISBN 978-0-521-39520-5.  Ad-adu ngem maysa a |last1= ken |last= ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa a |first1= ken |first= ti nainaganan (tulong)
  • Juang, Richard M. (2008). Ti Aprika ken ti Kaamerikaan: Kultura, Politika,ken Pakasaritaan: Ti adu ti Displina nga Ensiklopedia 2. ISBN 978-1-85109-441-7.  Ad-adu ngem maysa a |last1= ken |last= ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa a |first1= ken |first= ti nainaganan (tulong)
  • Page, Melvin Eugene (2003). Kolonialismo: Ti Internasional, Sosial, Kultural, ken Politikal nga Ensiklopedia 2. ISBN 978-1-57607-335-3.  Ad-adu ngem maysa a |last1= ken |last= ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa a |first1= ken |first= ti nainaganan (tulong)
  • Brockey, Liam Matthew (2008). Dagiti Portuges Kolonial a Siudad iti Nasapa a Modrno a Lubong. ISBN 978-0-7546-6313-3. 
  • Ribeiro, Ângelo (2004). História de Portugal I — A Formação do Território [Pakasaritaan ti Portugal: Ti Panakporma dagiti Teritorio] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-106-6.  Ad-adu ngem maysa a |last1= ken |last= ti nainaganan (tulong)
  • Ribeiro, Ângelo (2004). História de Portugal II — A Afirmação do País [Pakasaritaan ti Portugal II - Ti pakaitakderan ti Pagilian] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-107-4.  Ad-adu ngem maysa a |last1= ken |last= ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa a |first1= ken |first= ti nainaganan (tulong)
  • de Macedo, Newton (2004). História de Portugal III — A Epopeia dos Descobrimentos [Pakasaritaan ti Portugal III - Ti Panawen dagiti Panakaduktal] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-108-2.  Ad-adu ngem maysa a |last1= ken |last= ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa a |first1= ken |first= ti nainaganan (tulong)
  • de Macedo, Newton (2004). História de Portugal IV — Glória e Declínio do Império [Pakasaritaan ti Portugal IV - Ti Gloria ken ti Panakaapday iti Imperio] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-109-0.  Ad-adu ngem maysa a |last1= ken |last= ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa a |first1= ken |first= ti nainaganan (tulong)
  • de Macedo, Newton (2004). História de Portugal V — A Restauração da Indepêndencia [Pakasaritaan ti Portugal IV - Ti Pnakaisubli ti Panagwaywayas] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-110-4.  Ad-adu ngem maysa a |last1= ken |last= ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa a |first1= ken |first= ti nainaganan (tulong)
  • Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal X — A Terceira República [Pakasaritaan ti Portugal X - Ti Maikatlo aRepublika] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-115-5. 
  • Loução, Paulo Alexandre (2000). Portugal, Terra de Mistérios [Portugal: Daga dagiti Misterio] (iti Portuges) (3rd nga ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-04-8. 
  • Muñoz, Mauricio Pasto (2003). Viriato, A Luta pela Liberdade [Viriato: Ti Salisal para iti Libertad] (iti Portuges) (3rd nga ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-23-4. 
  • Grande Enciclopédia Universal. Durclub. 2004. 
  • Constituição da República Portuguesa [Batay-linteg ti Portuges a Republika] (iti Portuges) (VI Revisão Constitucional nga ed.). 2004. 

Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Portugal idiay Wikimedia Commons