Taiwan

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Republika ti Tsina
中華民國
Zhōnghuá Mínguó[a]
Ti maysa  analabbasit a wagayway, nga adda ti bassit nga asul a rektanggulo iti suli ti ngato a kanigid a paggigianan ti puraw nga init a buklen ti maysa a sirkulo a napalikmutan ti 12 a ray-raya. Ti maysa nga asul a kayarigan a paggigianan ti puraw nga init a buklen ti maysa a sirkulo a napalikmutan ti 12 a ray-raya.
Nailian a kanta《中華民國國歌》
Nailian a Kanta ti Republika ti Tsina
《中華民國國旗歌》
Nailian a Kanta ti Wagayway

Ti mapa a mangipakpakita ti lokasion ti Republika ti Tsina idiay Daya nga Asia ken iti Lubong.
Kapitolio Taipei[1]
25°02′N 121°38′E / 25.033°N 121.633°E / 25.033; 121.633Nagsasabtan: 25°02′N 121°38′E / 25.033°N 121.633°E / 25.033; 121.633
Kadakkelan a siudad Baro a Siudad ti Taipei
Opisial a pagsasao Pagalagadan nga Insik[2]
Mabigbig a rehional 
a pagsasao
Opisial a sinuratan Tradisional nga Insik
Patneng a grupo 
Nagan dagiti umili Taiwanes[6][7][8]
ken / wenno Insik[d]
Gobierno Unitario a semi-presidensial a republika
 -  Presidente Ma Ying-jeou
 -  Bise Presidente Wu Den-yih
 -  Premier Jiang Yi-huah
Lehislatura Legislatibo a Yuan
Pannakabangon Rebolusion ti Xinhai 
 -  Yaalsa ti Wuchang 10 Oktubre 1911 
 -  Nabangon ti Republika 1 Enero 1912 
 -  Batay-linteg 25 Disiembre 1947 
Kalawa
 -  Dagup 36,193[9] km2 (Maika-136)
13,974 kd milia 
 -  Danum (%) 10.34
Bilang dagiti umili
 -  2012 karkulo 23,315,822[9] (Maika-50)
 -  Densidad 643/km2 (Maika-17)
1,664/kd mi
GDP (PPP) 2012 karkulo
 -  Dagup $901.880 bilion[10] (Maika-19)
 -  Tunggal maysa a tao $38,486[10] (Maika-18)
GDP (nominal) 2012 karkulo
 -  Dagup $466.054 bilion[10] (Maika-27)
 -  Tunggal maysa a tao $19,888[10] (Maika-36)
Gini (2010) 34.2 
HDI (2010) 0.868 (Maika-18)
Kuarta Doliar ti Baro a Taiwan (NT$) (TWD)
Sona ti oras CST (UTC+8)
 -  Kalgaw (DST) saan a mapalpaliiw (UTC+8)
Porma ti petsa
Agmaneho iti kanawan
Internet TLD
Kodigo ti panagtelepono +886
Taiwan
Tinawtawid nga Insík 臺灣 or 台灣
Napalaka nga Insík 台湾
Republika ti Tsina
Tinawtawid nga Insík 中華民國
Napalaka nga Insík 中华民国

Ti Taiwan (Dumngegi/ˈtˈwɑːn/ ty-wahn nga Insík: or ; pinyin: Táiwān; kitaen ti dita baba), opisial a ti Republika ti Tsina (ROC; nga Insík: ; pinyin: Zhōnghuá Mínguó), ket maysa a estado idiay Daya nga Asia. Kasisigud a naikuartel idiay nagruna a daga ti Tsina, ti Republika ti Tsina tattan ket agiturturay ti isla ti Taiwan (dati idi a naamammuan ti "Formosa"), a buklen ti sumurok a 99% iti teritoriona,[e] ken ti pay Penghu, Kinmen, Matsu, ken dagiti dadduma pay a babassit nga isla. Dagiti kaarrubana nga estado ket mairaman ti Republika ti Tattao ti Tsina iti laud, ti Hapon iti daya ken amianan a daya, ken ti Pilipinas iti abagatan. Ti Taipei ket isu ti politikal a kapitoliona ken ti pay ekonomiko ken kultural a sentro ti Taiwan.[1] Ti Baro a Taipei ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad.

Ti isla ti Taiwan ket nangruna idi a tinataengan babaen dagiti Taiwanes nga aborihines aginggana idi Danes a paset ti panawen iti maika-17 a siglo idi dagiti etniko nga Insik ket nagrugrugida a napnapan iti isla. Ti Qing a Dinastia ti Tsian ket pinarukmana ti Taiwan idi 1683. Babaen ti daytoy a panawen ti Taiwan ket naited idi iti Hapon idi 1895, kaaduan kadagiti agtataeng iti Taiwan idi ket Han nga INsik babaen ti kaputotan wenno babaen ti asimilasion. Ti Republka ti Tsina (ROC) ket nabangon idiay Tsina idi 1912. Iti gibus ti Sangalubongan a Gubat idi 1945, ti Hapon ket insukona ti Taiwan kadagiti milisia a puersa ti ROC para kadagiti Kumadduaan. Kalpasan ti Sibil a Gubat ti Insik, ti Partido Komunista ti Tsina ket nangala ti napno a panatengngel ti nangruna adaga ti Tsina ken nagbangon ti Republika ti Tttao ti Tsina (PRC) idi 1949. Ti ROC ket inyalisna ti gobiernona idiay Taiwan, ket ti katurayanna ket naipatingga iti Taiwan ken dagiti nakapalikmut nga isla. Idi 1971, ti PRC ket nangituloy ti tugaw ti Tsina iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, a kasisigud idi a tinugawan ti ROC. Ti Internasional a pannakabigbig ti ROC ket naininut a nadadael gaputa kaaduan kadagiti pagilian ket binigbigda ti PRC. Adda laeng dagiti 22 kamkameng nga estado ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Santa Sede ti agdama nga agtartaripatu ti pormal a diplomatiko a pannakibiang iti ROC, urayno adad kadagiti saan a pormal a pakikaduaan kadagiti kaaduan nga estado babaen dagiti bukodna a representatibo nga opisina.

Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Kitaen ti Nagnagan ti Repbulika ti Tsina.
  2. ^ Waishengren kadawyan a mangitudo kadagiti tao a nagtaud manipud idiay nangruna a daga ti Tsina a napan idiay Taiwan kalpasan idi 1945, ken dagiti pay nagkamang nga Insik a napan idiay Taiwan gapu ti Sibil a Gubat ti Insik, ken dagiti kaputotanda a naipasngay idiay Taiwan. Daytoy ket saan a mangiraman kadagiti umili ti Republika ti Tattao ti Tsina a nabiit pay laeng nga immalis idiay Taiwan.
  3. ^ Dagiti Taiwanes nga aborihines ket opisial a naikategoria kadagiti 14 a nailaslasin nga etniko a grupo babaen ti Republika ti Tsina.
  4. ^ Urayno dagiti teritorio a tinegtengngel babaen ti ROC ket mangibagbaga a ti nagan ti umili ket ti "Taiwanes", adda dagiti mangikedkeddeng a daytoy ket "Insik" gapu ti panagtunton ti ROC iti amin a Tsina. Ti Taiwanes a tttao ket addaanda kadagiti nadumaduma a pamanunotan a maipanggep ti bukodda a nailian nga identidad.
  5. ^ Ti isla ti Taiwan ket sakupenna ti kalawa iti 36,008 km2 (13,902.8 sq mi), bayat a ti dagup a kalawa babaen ti turay ti ROC (Nawaya a Lugar) ket sakupenna ti agarup a 36,193 km2 (13,974.2 sq mi).[9]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b "Yearbook 2004". Yearbook. Opisina ti Pakaaamo ti Gobierno iti Republika ti Tsina. 2004. "Ti Taipei ket isu ti kapitolio ti ROC" 
  2. ^ "Taiwan (bukod nga agturturay nga isla, Asia)". Britannica Online Encyclopedia. 5 Abril 1975. Naala idi 2009-05-07. 
  3. ^ "2009 a Tinawen a Libro ti Republika ti Tsina. Kapitulo 2 – Tattao ken Pagsasao". Opisina ti Pakaammo ti Gobierno. 2009. Naala idi 2 Mayo 2010. 
  4. ^ "2009 a Tinawen a Libro ti Republika ti Tsina / Kapitulo 2: Tattao ken Pagsasao". Gio.gov.tw. Naala idi 1 Agosto 2010. 
  5. ^ Taiwan a naikabil iti The World Factbook, Ahensia ti Sentral nga Intelihensia ti Estados Unidos.
  6. ^ "Ti Programa ti Humanitariano a Tulong para kadagiti Apgano a Naikamang ti ROC". Gio.gov.tw. 11 Disiembre 2001. Naidulin manipud ti kasisigud idi 15 Disiemmbre 2004. Naala idi 2009-05-07. 
  7. ^ "Ti Taiwanes nga opisial ti salun-at ket nainbitaran a mangpaliiw ti konperensia ti trangkaso ti billit". Gio.gov.tw. 11 Nobiembre 2005. Naala idi 2009-05-07. 
  8. ^ "Nagan dagiti umili – Nagnagan dagiti Umili". Geography.about.com. Naala idi 2009-05-07. 
  9. ^ a b c "Bilang dagiti purok, Kaarrubaan, Sangkabalayan ken Populasion ti Agtataeng". MOI Estadistika a Serbisio ti Pakaammo. Naala idi 2 Enero 2013. 
  10. ^ a b c d "Republika ti Tsina (Taiwan)". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-11-06. 
  11. ^ "ICANN Board Meeting Minutes". ICANN. 25 Hunio 2010. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Taiwan idiay Wikimedia Commons
Wikimedia Atlas iti Taiwan