Tehran

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Tehran
Siudad
تهران Tehrān
Ti kalsada Tehran iti rabii
Ti kalsada Tehran iti rabii
Ti Tehran ket mabirukan idiay Iran
Tehran
Tehran
Nagsasabtan: 35°41′46″N 51°25′23″E / 35.69611°N 51.42306°E / 35.69611; 51.42306Nagsasabtan: 35°41′46″N 51°25′23″E / 35.69611°N 51.42306°E / 35.69611; 51.42306
Pagilian  Iran
Probinsia Tehran
Kondado Tehran
Shemiranat
Bakhsh Tengnga
Gobierno
 • Mayor Mohammad Bagher Ghalibaf
 • Siudad Konsilo Mangipagulo: Mehdi Chamran
Kalawa
 • Urbano 730 km2 (280 kd mi)
 • Metro 1,274 km2 (492 kd mi)
Kangato 1,200 m (3,900 pié)
Populasion (2010)
 • Densidad 10,327.6/km2 (26,748.3/kd mi)
 • Urbano 9,019,300
 • Metro 13,413,348
 • Rangngo ti populasion idiay Iran Umuna
  Datos ti populasion manipud ti 2006 Senso ken Munisipalidad ti Tehran.[1][2] Ti bilang ti Metro ket mangitudtudo ti Probinsia ti Tehran.
Sona ti oras IRST (UTC+3:30)
 • Kalgaw (DST) IRDT (UTC+4:30)
Kodigo ti lugar 021
Website www.tehran.ir

Ti Tehran (Persiano: TehrānTehrān; تهران pannakabalikas [tehˈɾɒːn]), sagpaminsan pay ti panagiletra a kas ti Teheran, ket isu ti kapitoliol iti Iran ken Probinsia ti Tehran. Nga adda ti nakarkulo a populasion iti 8,429,807;[3][4] daytoy ket isu pay ti kadakkelan nga urbano a lugar ken siudad ti Iran, ti kadakkelan a siudad idiay Lumaud nga Asia ken ti maika-19 a kadakkelan a siudad iti lubong.

Iti maika-20 ken maika-21 a sigsiglo, ti Tehran ket suheto idi daytoy kadagiti adu a panagalaalis ti tattao manipud kadagiti lawlaw ti Iran.[5] Ti siudad ket ibalayanna dagiti adu a naipakasaritaan a meskita, simsimbaan, dagiti sinagoga ken dagiti Soroastriano a apuy a templo. Ti kontemporario a Tehran ket maysa a moderno a siudad a mangipakpakita kadagiti adu a pasdek, a ti Azadi (wayawaya) Torre ken ti Milad a Torre ket nagbalin a kabukbukodan a simbolo ti Tehran. Idi 2008 ti Tehran ket isu idi ti kalakaan a kapitolio iti lubong ken ti maikadua a kalaakaan a siudad ti lubong a naibatay ti pagsurotan ti pateg ti panagbiag, a nagipresenta ti kasayaatan a pateg para iti kuarta ti lubong.[6][7][8][9][10] Daytoy ket maika-19 iti lubong babaen ti populasion ti siudad,[11] maika-56 babaen ti GDP ken maika-29 babaen ti populasion iti bukodna a metropolitano a lugar.[12] Iti kadagupan ti pakasaritaan ti Iran, ti kapitolio ket naminadon a naiyalalis, ken ti Tehran ket isu ti maika-32 a nailian a kapitolio ti Iran. Ti Persiano ket isu ti patneng a pagsasao ti siudad, a naisasao babaen ti agarup a 98% iti populasion.[13] Ti kaaduan a tattao idiay Tehran ket inagananda dagiti bagbagida a kas dagiti Persiano.[14][15] Iti sakbay ti Islamiko ken kasapaan nga Islamiko a panawen, ti Tehran ket tinawtawgan idi a kas ti Ray (nga isu daytoy ti Avesta a rummuar iti porma [16] ti Ragha).

Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Tehran ket naipakasaritaan a naamammoan idi a kas ti Ray a daytoy ket etilolohiko a naikapet iti Daan a Persiano ken Avesta Rhaga.[17] Ti siudada ket maysa idi a kangrunaan a lugar dagiti Irani nga agsasao kadagiti Medes ken Akeminida. Iti Soroastriano Avesta, Widewdat, i, 15, ti Ragha ket naibaga a kas ti maikasangapulo ket dua a sagrado a lugar a pinartuat babaen ni Ahura-Mazda.[18] Kadagiti Daan a Persiano a sinuratan (Behistun 2, 10–18), ti Ragha ket agaparparang a kas maysa a probinsia . Manipud ti Ragha, ni Darius ti Natan-ok ket nangipatulod kadagiti timmulong iti amana a ni Wishtaspa, nga isu idi ket nagparparukma kadagiti gulo idiay Parthia (Behistun 3, 1–10).[18] Ti Damavand a bantay a mabirukan idiay asideg ti siudad ket agparparang pay idiay Shahnameh a kas ti lugar a nangibedbedan ni Freydun ti dragon a gayyemna a ni Zahak. Iti Persiano a mitolohiko ken dagii sarsarita a pasamak.[19] Ni Kayūmarṯ, ti Soroastriano a kapdpada ti tao a parsua ken ti immuna nga ari iti Shahnameh, ket naibagbaga idi a nagtaeng idiay Damāvand.[19] Kadagitoy a sarsarita, ti pundasion ti siudad iti Damavand ket naipaamdayaw idi kaniana.[19] Ni Arash, ti pumapana a nangisakripisio ti bagina babaen ti panagitedna amin akapigsana iti pana a nangmarka ti nagbaetan ti Iran ken Turan, ket nangipunta ti pananna manipud idiay Banaty Damāvand.[19] Daytoy a Persiano a sarsarita ket tinawen aramrambakan iti Tiregan a piesta. Ti maysa anadayeg a rambakan ket naireporta idi a tinengtengngel idiay siudad ti Damavand idi 7 Šawwāl 1230/31 Agosto 1815, nga iti daytoy a las-ud dagiti tattao ket nagramrambakda ti anibersario ti ipupusay ni Zahhak.[19] Kadagiti Soroastriano a sarsarita, ti tirano a ni Zahak ket kanungpalan a patayento babaen ti Irani a bannuar a ni Garšāsp sakbay kadagiti kinaudi nga aldaw.[19] Kadagiti dadduma a Tengnga a Persiano a testo, ti Ray (Ragha) ket naited a kas ti nakaipasngayan a lugar ni Zoroaster[20] ngem dagiti moderno a historiador ket sapsapda nga agikabkabil ti lugar a nakaipasngayan ni Zoraster idiay Khorasan. Iti maysa a Persiano a tawid, ti naisarsaritaan nga ari a ni Manūčehr ket naipasngay idi idiay Damavand.[19]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Sentro ti Estadistika ti Iran – 2006 a Senso
  2. ^ "Microsoft PowerPoint – Day1_2_Network, Transit & Travel Demand Modelling in Iran Using EMME2" (PDF). Naala idi 2010-11-12. 
  3. ^ "Lubong: dagiti kadakkelan a siudad ken ili ken dagiti estadistika ti populasionda". Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-01-10. Naala idi 5 Agosto 2010. 
  4. ^ 7,711,230 iti 2,267,892 a sangkabalayan manipud iti 2006 a senso: "Senso ti Islamiko a Republika iti Iran, 1385 (2006)" (Excel). Islamiko a Republika iti Iran. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-11-16. 
  5. ^ "Tehran (Iran) : Pangyuna – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi 2012-05-21. 
  6. ^ Babaen ni Les Christie, CNNMoney.com staff writer (2007-03-06). "Dagiti kanginaan a siudad iti lubong – Mar. 5, 2007". Money.cnn.com. Naala idi 2010-09-25. 
  7. ^ "Sukisok: Walo kadagiti sangapulo a kanginaan a siudad ket adda idiay Europa". Dagiti Ekonomia ti Lubong. 2007-03-06. Naala idi 2010-09-25. 
  8. ^ "Dagiti Kanginaan aSiudad iti Lubong (EIU)". Dagiti Mayor ti Siudad. 2008-06-17. Naala idi 2010-09-25. 
  9. ^ "Ti Tehran ket agtultuloy nga isu ti kalakaan a siuda iti lubong kadagiti 124 a nasukisok asiudad". Payvand.com. Naala idi 2010-09-25. 
  10. ^ "Dagiti 10 a Kalakaan a Siudad iti Lubong". Housingnepal.com. 2009-02-28. Naala idi 2010-09-25. 
  11. ^ "Dagiti Urbanisasion a Prospekto iti Lubong: Ti 2009 a Rebision ti Populasion a Nakaibatayan ti Datos". Esa.un.org. Naala idi 2010-09-25. 
  12. ^ "Dagiti kadakkelan nga urbano a lugar idi 2006 (1)". Dagiti Mayor ti Siudad. Naala idi 2010-09-25. 
  13. ^ Mareike Schuppe, "Panangisango iti Panagdakkel idiay Tehran: Dagiti Estratehia iti Panagrang-ay nga Alagaden", GRIN Verlag, 2008. pp 13: "Iti sabali pay ngem Persiano, adda dagiti Azeri, Armenio, Hudio ken Apgani a komunidad idiay Tehran. Dagiti kaaduan nga agtaeng idiay Tehran ket agsasaoda ti Persiano (98.3%)"
  14. ^ "Chand Darsad Tehranihaa dar Tehran Bedonyaa Amadand"(Mano a porsiento dagiti Tehrani ket naipasngay idiay Tehran)-Ti pudno a senso nga inaramid babaen ti Unibersidad iti Tehran – Sosiolohi a Deparatmento, naala idi Disiembre, 2010 [1][2][3][4][5]
  15. ^ Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, Peter McDonald, Meimanat Hosseini-Chavoshi, "Ti Pertilidad a Panaglasat idiay Iran: Rebolusion ken Panagiputot", Springer, 2009. pp 100–101: "Ti umuna a kategoria ket 'Tengnga' a ti kaaduan dagiti tattao ket agsasao ti Persiano nga etniko a Fars (dagiti probinsia iti Fars, Hamedan, Isfahan, Markazi, Qazvin, Qom, Semnan, Yazd ken Tehran..."
  16. ^ George Erdösy, "Dagiti Indo-Aryan iti taga-ugma nga Abagatan nga Asia: Pagsasao, naibanagan a kultura ken etnisidad", Walter de Gruyter, 1995. p. 165: "Dagiti mabalin alumaud a lugar a nagnagan ket dagiti sumaganad: Raya-, nga isu pay ti taga-ugma a nagan iti Mediano Raga dagiti Achaemenid a sinurtan (Darius, Bisotun 2.13: "ti daga idiay Media a tinawtawagan a Raga") ken ti moderno a Ray nga abagatan ti Tehran "
  17. ^ Chahryar Adle, Bernard Hourcade, "Téhéran: capitale bicentenaire", Institut français de recherche en Iran, 1992. p. 22
  18. ^ a b V. Minorsky, C.E. Bosworth, "Al-Rayy", Ensiklopedia ti Islam, Baro nga Edision, tom 8:471–473
  19. ^ a b c d e f g A. Tafazolli, "Iti Irani a Mitolohia" iti Ensiklopedia Iranika
  20. ^ Vesta Sarkhosh Curtis, Sarah Stewart, "Panakaipasngay ti Persiano nga Imperio", I.B.Tauris, 2005. p. 37

Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Tehran idiay Wikimedia Commons