Brunei

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Estado iti Brunei, tie Pagtaengan iti Kappia
Negara Brunei Darussalam
نڬارا بروني دارالسلام
Wagayway Pantok
Pasasao: "الدائمون المحسنون بالهدى" "Sentiasa membuat kebajikan dengan petunjuk Allah"
"Kanayon nga agserserbi nga ibagbagnos ti Dios"  (patarus)
Allah Peliharakan Sultan
Apo Dios Bendisonam ti Sultan
Lokasion ti  Brunei  (nalabbaga)
Lokasion ti  Brunei  (nalabbaga)
Kapitolio
ken kadakkelan a siudad
Bandar Seri Begawan
4°53.417′N 114°56.533′E / 4.890283°N 114.942217°E / 4.890283; 114.942217
Opisial a sasao Bahasa Melayu (Malay)[1][2]
Mabigbigan a nailian a sasao Melayu Brunei (Brunei Malay)
Opisial a sinuratn Malay nga abesedário,
Jawi nga abesedário[3]
Nagan dagiti umili Bruniano, Taga-Brunei
Gobierno Unitario nga Islamiko
a patingga a monarkia
 -  Sultan Hassanal Bolkiah
 -  Nabalangatan a Prinsipe Al-Muhtadee Billah
 -  Kangrunaan a Ministro Hassanal Bolkiah
Lehislatura Lehislatibo a Konsilo
Panakabangon
 -  Sultanato Maika-14 a siglo 
 -  Britaniko a protektorado 1888 
 -  Panakawayawayas 1 Enero 1984 
Kalawa
 -  Dagup 5,765 km2 (Maika-172)
2,226 sq mi
 -  Danum (%) 8.6
Populasion
 -  2011 (karkulo) 408,786[4] (Maika-175)
 -  2001 (senso) 332,844
 -  Densidad 67.3/km2 (134th)
174.4/sq mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $20.969 billion[5] (Maika-22)
 -  Tunggal maysa a tao $49,384[5] (Maika-5)
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $15.533 bilion[5] (Maika-166)
 -  Tunggal maysa a tao $36,583[5] (Maika-26)
HDI (2013) steady 0.852[6]
nangato unay · Maika-30
Kuarta Doliar ti Brunei (BND)
Sona ti oras (UTC+8[7])
Pagmanehuan left
Kodigo ti panagtawag +6731
TLD ti internet .bn[7]
1. Ti pay 080 manipud ti Daya a Malaysia

Ti Brunei Dengngeni/brˈn/, opisial a ti Pagilian iti Brunei, ti Pagtaengan iti Kappia[8] (Malayo: Negara Brunei Darussalam, Jawi: نڬارا بروني دارالسلام), ket maysa a naturay nga estado a mabirukan idiay amianan a pantar iti isla iti Borneo, idiay Abagatan a daya nga Asia. Malaksid ti aplayana manipud ti Baybay Abagatan Tsína, daytoy ket kompleto a napalikmutan babaen ti estado iti Sarawak, Malaysia, ken daytoy ket naisina iti dua a paset babaen ti distrito ti Sarawak iti Limbang. Daytoy ket isu laeng ti naturay nga estado a kompleto nga adda idiay isla iti Borneo, a dagiti nabati a paset iti daytoy nga isla ket tagikua ti Malaysia ken Indonesia. Ti populasion ti Brunei ket 401,890 idi Hulio 2011.

Ti opisial a nailian a pakasaritaan ti Brunei ket mangitunton a makasurot ti nagtaudanna iti maika-7 a siglo, a daytoy idi ket suheto nga estado iti Srivijaya nga imperio babaen ti nagan a P'o-li. Kalpasanna daytoy ket nagbalin a nasakop nga estado iti Majapahit nga imperio sakbay anagbalin a Islam idi maika-15 a siglo. Idi karangayan ti imperiona, ti sultanato ket nagturay ti gumayat kadagiti pantar a rehion iti moderno nga aldaw a Sarawak ken Sabah, ti Sulu a purpuro, ken dagiti isla iti amianan a laud nga ungto iti Borneo. Ti talasokrasia ket binisita idi babaen ni Ferdinand Magellan idi 1521 ken nakilaban iti Kastila a Gubat di 1578 a kinasuppiat ti España. Ti imperiona ket nangrugi nga agapday idi napilit a panagited iti Sarawak kenni James Brooke ken ti panagited ti Sabah iti Britaniko a Dokumento ti linteg a Kompania ti Amianan a Borneo. Kalpasan ti panakapukaw iti Limbang, ti Brunei ket nagbalin a protektorado ti Britaniko idi 1888, a nakaala ti panagtaeng idi 1906. Dgaiti tawen kalpasan ti Hapón a panawen ti gubat a panagsakop idi agdama ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nagporma ti maysa a batay-linteg ken nakilaban ti maysa a naarmasan a gulo.[9] Ti Brunei naalana manen ti panakawayawayana manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1 Enero 1984. Ti panagrang-ay to ekonomiana idi panawen ti 1970 ken 1990, ket napipia a 56% manipud idi 1999 aginggana idi 2008, ket nagpabalin iti Brunei a Darussalam iti maysa a baro a naidustriaan a pagilian.

Ti Brunei ket adda ti maikadua a kangatuan a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan kadagiti Abagatan a Daya nga Asia a pagpagilian kalpasan ti Singapore, ken naidasig daytoy a kas maysa a narang-ay a pagilian.[10] SEgun ti Internasional a Pundo ti Panguartaan (IMF), ti Brunei ket nairanggo a maika-5 iti lubong babaen ti dagup ti domestiko a produkto ti tunggal maysa a tao iti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Forbes ket iranggona pay ti Brunei a kas ti maikalima a kabaknagan a pagilian kadagiti 182 a pagilian gapu ti kaadu ti lana ken masna a luglugar dagiti alingasaw.[11]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Ti Opisina ti Kangrunaan a Ministro iti Brunei a Darussalam
  2. ^ "Turismo ti Brunei". Tourismbrunei. Naala idi 16 Oktubre 2010. 
  3. ^ Ti panagsurat a salisal ket agiragpat ti panag-usar, pakasaritaan iit Jawi a sinuratan | The Brunei Times
  4. ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html
  5. ^ a b c d "Brunei". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 18 Abril 2012. 
  6. ^ "2014 Human Development Report Summary". United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014. 
  7. ^ a b Brunei Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah Handbook. IBP USA. 2011. p. 10. 
  8. ^ Haggett, Peter (ed). Ensiklopedia iti Heeograpia iti Lubong, Tomo 1, Marshall Cavendish, 2001, p. 2913. Magun-od idiay Liblibro ti Google.
  9. ^ Pocock, Tom (1973). Nakilablaban a Heneral – Dagiti Publiko ken Pribado a Kampania ni Heneral Walter Walker (Umuna nga ed.). Londres: Collins. ISBN 0-00-211295-7. 
  10. ^ "Dagiti Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 5 Oktubre 2009. 
  11. ^ "Ti Forbes ket iranggona ti Brunei a maikalima a kabaknagan a pagilian". Pebrero 25, 2012.