Bulgaria

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, agbiruk

Nagsasabtan: 42°45′N 25°30′E / 42.750°N 25.500°E / 42.750; 25.500

Republika ti Bulgaria
Република България
Republika Bǎlgariya
  (Bulgaro)
Wagayway ti Bulgaria
Eskudo ti Bulgaria
Wagayway Eskudo
Napili a pagsasao: 
Nailian a kanta: 
Мила Родино  (Bulgaro)
Mila Rodino  (transliterasion)
Nadunggo a Pagilian
Lokasion ti  Bulgaria  (nangisit a berde)– idiay Europa  (berde ken nangsit a kolordapo)– idiay Kappon ti Europa  (berde)  —  [Leyenda]
Lokasion ti  Bulgaria  (nangisit a berde)

– idiay Europa  (berde ken nangsit a kolordapo)
– idiay Kappon ti Europa  (berde)  —  [Leyenda]

Kapitolio
ken kadakkelan a siudad
Sofia
42°41′N 23°19′E / 42.683°N 23.317°E / 42.683; 23.317
Opisial a sasao Bulgaro
Opisial a sinuratan Siriliko
Grupgrupo ti etniko (2011[1])
Relihion Ortodokso a Simbaan ti Bulgaria
Nagan dagiti umili Bulgaro, Taga-Bulgaria
Gobierno Unitario a parlamentario a batay-linteg a republika
Rumen Radev
Boyko Borisov
Lehislatura Nailian nga Asemblia
Pannakaporma
681–1018
1185–1396
3 Marso 1878[nota 1]
• Panagirangarang ti wayawaya manipud iti Imperio nga Otomano
5 Oktubre 1908[nota 2]
13 Hulio 1991
• Pannakaawat iti Kappon ti Europa
1 Enero 2007
Kalawa
• Dagup
110,994 km2 (42,855 sq mi) (Maika-105)
• Danum (%)
0.3
Populasion
• Karkulo idi 31 Disiembre 2016
7,101,859[2] (Maika-100)
• Densidad
64.9/km2 (168.1/sq mi) (Maika-95)
GDP (PPP) Karkulo ti 2016
• Dagup
$144.598 billion[3] (Maika-76)
• Tunggal maysa a tao
$20,327 (Maika-62)
GDP (nominal) Karkulo ti 2016
• Dagup
$52.418 bilion[3] (Maika-81)
• Tunggal maysa a tao
$7,369 (Maika-75)
Gini (2015) negatibo nga idadakkel 37[4]
kalalainganna
HDI (2015) increase 0.794[5]
nangato · Maika-56
Kuarta Lev (BGN)
Sona ti oras EET (UTC+2)
• Kalgaw (DST)
EEST (UTC+3)
Agmaneho iti kanawan
Kodigo ti panagtawag +359
TLD ti internet .bg

Ti Bulgaria (Bulgaro: България, tr. Bǎlgariya), opisial a ti Republika ti Bulgaria (Bulgaro: Република България, tr. Republika Bǎlgariya, panangibalikas [rɛˈpublikɐ bɐɫˈɡarijɐ]), ket ti pagilian idiay akin-abagatan a daya nga Europa. Daytoy ket bineddengan ti Romania iti amianan, ti Serbia ken Macedonia iti laud, ti Gresia ken Turkia iti abagatan, ken ti Baybay Nangisit iti daya. Iti kaadda ti teritorio iti 110,994 kuadrado kilometro (42,855 sq mi), ti Bulgaria ket ti maika-16 a kadakkelan a pagilian idiay Europa.

Dagiti naurnos a prehistoriko a kultura ket nangrugi a nagdur-as kadagiti agdama a daga ti Bulgaria idi las-ud ti paset ti panawen ti Neolitiko. Ti taga-ugma a pakasaritaanna ket nakakita iti kaadda dagiti Trasio, Griego, Persiano, Keltiko, Romano, Godo, Alano ken Huno. Ti iyaadda ti naikaykaysa nga estado ti Bulgaria ket addan manipud ti Umuna nga Imperio ti Bulgaria idi 681 AD, nga isu ti kaaduan a nangituray dagiti Balkano ken naganno a kas sentro ti kultura para kadagiti Eslabo idi las-ud ti Tengnga a Panpanawen. Iti pannakatuang ti Maikadua nga Imperio ti Bulgaria idi 1396, dagiti teritoriona ket tinurayan ti Otomano kadagiti gangani a lima a siglo. Ti Gubat ti Ruso-Turko ti 1877–78 ket nakaiturongan ti pannakaporma ti Makatlo nga Estado ti Bulgarian. Dagiti simmaruno a tawen ket nakakita kadagiti nadumaduma a suppiat kadagiti kaarrubana, a nakaaramidan ti panagkaddua ti Bulgaria iti Alemania kadagiti dua a gubat ti sangalubongan. Idi 1946, nagbalin daytoy a maysa partido a [Republika ti Tattao ti Bulgaria|sosialista nga estado]] a kas parte ti indauluan ti Sobiet nga Akindaya Grupo. Idi Disiembre 1989 ti nagturturay a Partido Kumunista ket nangipalubos kadagiti panagbubutos iti adu a partido, nga isu ti kanungpalan a nakaiturongan ti transision ti Bulgaria iti demokrasia ken iti naibatay iti panagtagilako nga ekonomia.

Ti populasion ti Bulgaria iti 7.2 a riwriw a tattao ket kaaduan nga urbanisado ken kaaduan a naisentro kadagiti administratibo a sentro dagiti 28 a probinsiana. Kaaduan dagiti aktibidad iti komersio ken kultura ket naisentroda idiay Sofia, ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna. Ti kapigsaan a sektor ti ekonomia ket ti nadagsen nga industria, bileg nga inhenniero, ken agrikultura, ken dagitoy amin ket agtaltalelk kadagiti lokal a masna a rekurso.

Ti agdama a politikal nga estruktura ti pagilian ket nangrugi iti pannakaammpon ti demokratiko a batay-linteg idi 1991. Ti Bulgaria ket maysa nga unitario a parlamentario a republika nga addaan idi nangato a grado iti panankaipatengnga iti politika, administratibo, ken ekonomia. Daytoy ket kameng ti Kappon ti Europa, NATO, ken ti Konseho ti Europa; ti nagpundar nga estdo ti Gunglo para iti Seguridad ken Panagtitinnulong idiay Europa (OSCE); ken nakaalan iti tugaw iti Konseho ti Seguridad iti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti namitlo a beses

Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ 19 Pebrero iti kalendario a Huliano iti nausar iti dayta a panawen.
  2. ^ 22 Septiembre iti kalendario a Huliano iti nausar iti dayta a panawen.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Datos ti Senso ti NSI 2011, p. 4.
  2. ^ Dato sti Senso ti NSI 2015.
  3. ^ a b "Bulgaria". International Monetary Fund. Naala idi 29 Abril 2017. 
  4. ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 31 Marso 2016. 
  5. ^ "Human Development Report 2015" (PDF). Human Development Report United Nations Development Programme. Naala idi 14 Disiembre 2015. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Bulgaria iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Bulgaria manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)