Kazakhstan

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Kazakstan)
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Republika ti Kazakhstan
  • Қазақстан Республикасы  (Kazakstan)
  • Республика Казахстан  (Ruso)
Wagayway Kayarigan
Менің Қазақстаным
Meniñ Qazaqstanım
Kazakhstanko
Lokasion ti  Kazakhstan  (berde)
Lokasion ti  Kazakhstan  (berde)
Kapitolio Astana
43°16′N 76°53′E / 43.267°N 76.883°E / 43.267; 76.883
Kadakkelan a siudad Almaty
Opisial a sasao
Etniko a grupgrupo (2010)
Nagan dagiti umili Kazakhstani, Taga-Kazakhstan[2]
Gobierno Unitario a dominante a partido a presidensial a republika
 -  Presidente Nursultan Nazarbayev
 -  Kangrunaan a Ministro Karim Massimov
Lehislatura Parlamento
 -  Akin-ngato a kamara Senado
 -  Akin-baba a kamara Mazhilis
Wayawaya manipud iti Kappon ti Sobiet
 -  Nairangarang 16 Disiembre 1991 
 -  Finalized 25 Disiembre 1991 
 -  Timmipon iti Nagkaykaysa a Pagpagilian 2 Marso 1992 
 -  Agdama a batay-linteg 30 Agosto1995 
Kalawa
 -  Dagup 2,724,900 km2 (Maika-9)
1,052,085 sq mi
 -  Danum (%) 1.7
Populasion
 -  Agosto 1, 2015 (karkulo) 17,563,300[3] (Maika-62)
 -  Densidad 5.94/km2 (Maika-227)
15.39/sq mi
GDP (PPP) 2014 karkulo
 -  Dagup $420.629-bilion[4] (Maika-43)
 -  Tunggal maysa a tao $24,143[4] (Maika-50)
GDP (nominal) 2014 karkulo
 -  Dagup $225.619-bilion[4] (Maika-50)
 -  Tunggal maysa a tao $12,950[4] (Maika-54)
Gini (2013) 26.4[5]
ababa
HDI (2014) increase 0.788[6]
nangato · Maika-56
Kuarta Tenge () (KZT)
Sona ti oras Laud / Daya (UTC+5 / +6)
Pagmanehuan kanawan
Kodigo ti panagtawag +7-6xx, +7-7xx
TLD ti internet

Ti Kazakhstan (Kazakh: Қазақстан, Qazaqstan), opisial a ti Republika ti Kazakhstan, ket ti pagilian idiay Tengnga nga Asia, ken adda met bassit a partena idiay laud ti Karayan Ural ken isu nga mabalin pay nga adda idiay Europa.[2] Ti Kazakhstan ket isu ti kadakkelan a napalikmutan ti daga a pagilian babaen ti kalawa ti daga ken ti maikasiam a kadakkelan a pagilian iti lubong. Ti teritoriona iti 2,724,900 kuadrado kilometro (1,052,100 sq mi) ket dakdakkel ngem iti amin nga Akinlaud nga Europa.[2][7] Babaen idi 2006, ti Kazakhstan ket nagbalinen a dominante a pagilian iti Tengnga nga Asia babaen ti ekonomia, ken agpatpataud iti 60% iti GDP ti rehion, ken kangrunaan babaen iti industriana iti lana ken gas. Ti pagilian ket adu kadagiti rekurso ti mineral.[8]

Daytoy ket addaan iti pagbeddengan iti (agpakanawan manipud iti amianan) Rusia, Tsina, Kirgistan, Uzbekistan, ken Turkmenistan, ken dumenna pay ti dakkel a partena iti Baybay Kaspio. Ti langa ti daga ti Kazakhstan ket mairaman dagiti nadalumpinas a daga, estepa, taiga, dagiti bato a canyon, turturod, dagiti delta, dagiti naabungotan iti niebe a banbantay, ken dagiti desierto. Addaan iti nakarkulo iti 18 a riwriw a tattao manipud idi 2014,[9] ti Kazakhstan ket ti maika-61 iti kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. No maited ti kalawa ti dagana, ti densidad ti populasionna ket maysa kadagiti kabassitan, iti basbassit ngem 6 a tattao iti tunggal maysa a kuadrado kilometro (15 a tattao iti tunggal maysa a sq. mi.). Ti kapitoliona ket ti Astana, naiyalis daytoy manipud idiay Almaty idi 1997.

Ti teritorio ti Kazakhstan ket historiko a tinagtagitao babaen dagiti nomadiko a tribu. Daytoy ket nagbaliw idi maika-13 a siglo, idi ni Genghis Khan ket sinakupanna ti pagilian a kas parte ti Imperio ti Mongolia. Kalpasan ti panagsalisal dagiti nagparukma, ti bileg ket kanungpalan a naisubli kadagiti momadiko a tribu. Babaen idi maika-16 a siglo, dagiti Kazakh ket rimmuarda a kas naisangayan a grupo, ken nabingbingay kadagiti tallo a jüz (dagiti sanga ti kaputotan a mangsakop kadagiti naisangayan a teritorio). Dagiti Ruso ket nangrugida a nagabanse diay estepa Kazakh idi maika-18 a siglo, ken babaen idi tengnga timaika-19 a siglo, nominal isuda a nagturturay iti amin a Kazakhstan a kas parte ti Imperio ti Rusia. Kalpasan ti Rebolusion ti Rusia ti 1917 ken ti simmaruno a sibil a gubat, ti teritorio ti Kazakhstan ket naurno-urnos idi kadagiti adu a beses. Idi 1936 daytoy ket iramid idi a Republika ti Sosialista a Sobiet ti Kazakh, ken naikeddeng a kas maysa nga integral a parte ti Kappon ti Sobiet.

Ti Kazakhstan ket isu idi ti naudi kadagiti republika ti Sobiet a nagirangarang iti wayawaya kalpasan ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet idi 1991. Ti agdama a Presidente, ni Nursultan Nazarbayev, ket isun ti daulo ti pagilian manipud idin, ken naikarakterisado a kas autoritariano, nga addaan iti pakasaritaan ti gobierno kadagiti panagabuso iti tao ken panaglapped iti oposision iti politika.[8] Nagobra ti Kazakhstan a mangpadur-as iti ekonomiana, ken naipangpangruna iti dominate nga industriana iti hidrokarbon.[8]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Constitution of the Republic of Kazakhstan". zan.kz.
  2. ^ a b c Kazakhstan. CIA World Factbook.
  3. ^ "Негізгі". Naala idi 14 Pebrero 2016. 
  4. ^ a b c d "Kazakhstan". International Monetary Fund. Naala idi 28 Hunio 2014. 
  5. ^ "Gini index". World Bank. Naala idi 21 Nobiembre 2015. 
  6. ^ "2015 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Naala idi 14 Disiembre 2015. 
  7. ^ "Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators". Stat.kz. Naala idi 1 Hunio 2010. 
  8. ^ a b c Zarakhovich, Yuri (27 Septiembre 2006). "Kazakhstan Comes on Strong". Time. Naala idi 13 Disiembre 2015. 
  9. ^ "Census2010". Stat.kz. Naala idi 1 Hunio 2010. 

Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Alexandrov, Mikhail (1999). Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992–1997. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-30965-5. 
  • Clammer, Paul; Kohn, Michael & Mayhew, Bradley (2004). Lonely Planet Guide: Central Asia. Oakland, CA: Lonely Planet. ISBN 1-86450-296-7. 
  • Cummings, Sally (2002). Kazakhstan: Power and the Elite. London: Tauris. ISBN 1-86064-854-1. 
  • Demko, George (1997). The Russian Colonization of Kazakhstan. New York: Routledge. ISBN 0-7007-0380-2. 
  • Fergus, Michael & Jandosova, Janar (2003). Kazakhstan: Coming of Age. London: Stacey International. ISBN 1-900988-61-5. 
  • George, Alexandra (2001). Journey into Kazakhstan: The True Face of the Nazarbayev Regime. Lanham: University Press of America. ISBN 0-7618-1964-9. 
  • Martin, Virginia (2000). Law and Custom in the Steppe. Richmond: Curzon. ISBN 0-7007-1405-7. 
  • Nazarbayev, Nursultan (2001). Epicenter of Peace. Hollis, NH: Puritan Press. ISBN 1-884186-13-0. 
  • Nazpary, Joma (2002). Post-Soviet Chaos: Violence and Dispossession in Kazakhstan. London: Pluto Press. ISBN 0-7453-1503-8. 
  • Olcott, Martha Brill (2002). Kazakhstan: Unfulfilled Promise. Washington, DC: Brookings Institution Press. ISBN 0-87003-189-9. 
  • Rall, Ted (2006). Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?. New York: NBM. ISBN 1-56163-454-9. 
  • Robbins, Christopher (2007). In Search of Kazakhstan: The Land That Disappeared. London: Profile Books. ISBN 978-1-86197-868-4. 
  • Rosten, Keith (2005). Once in Kazakhstan: The Snow Leopard Emerges. New York: iUniverse. ISBN 0-595-32782-6. 
  • Thubron, Colin (1994). The Lost Heart of Asia. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-018226-1. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Kazakhstan iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Kazakhstan manipud iti Wikivoyage (Ingles)

Nagsasabtan: 48°N 68°E / 48°N 68°E / 48; 68