Eukariota

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Dagiti eukariotiko a selula
Panawen a naisakup: idi 1.6–2.1 bilion a tawtawen (mabalin a nasapsapa ngem idi 2.7 bilion a tawtawen) – Agdama
Dagiti eukariota ken dagiti kas pagarigan ti dibersidadda
Sientipiko a pannakaidasig
Dominio: Eukariota
Whittaker ken Margulis,1978
Pagpagarian
Animalia – Ay-ayup
Plantae – Mulmula
Alternatibo a pilohenia

Ti eukariota ket maysa nga organismo a dagiti selulana ket aglaon ti tengnga ken dadduma pay nga organulo a nabalkoyt iti kaunegan dagiti kulanit. Dagiti eukariota ket pormal dagitoy a takson ti Eukaria wenno Eukariota. Ti nailawagan a kulanit a mangbedbed nga estruktura a mangikabil pakailasinan kadagiti selula ti eukariota manipud kadagiti selula ti prokariota ket ti tengngana, wenno nuklear a sobre, iti kaunegan a ti pakaawitan ti henetiko a materiales.[1][2][3] Ti kaada ti tengnga ket mangited kadagiti eukarita kadagiti naganda, a nagtaud manipud ti Griego ti ευ (eu, "nasayaat") ken κάρυον (karyon, "nues" wenno "kernel").[4] Kaaduan kadagiti eukariota a selula ket aglaonda pay ti sabsabali a bedbed dagiti kulanit nga organulo a kas ti mitochondria wenno ti Golgi nga aparato. Iti pay maipatinayon, dagiti mula ken ken algas ket aglaonda kadagiti kloroplasto. Adu kadagiti uniselular nga organismo ket dagiti eukariota, a kas ti protozoa. Amina dagiti multiselular nga organismo ket dagiti eukariota, mairaman dagiti ayup, mulmula ken dagiti fungus.

Ti pannakabingbinga ti selula kadagiti eukariota ket aggiddiat manipud kadagiti organismo nga awan tengngana (Prokariota). Adda dagiti dua a kita ti proseso ti pannakabingbingay. Iti mitosis, ti maysa a selula ket mabingbinga nga agpataud kadagiti dua a henetiko nga agpada a selula. Iti meiosis, a nasken iti seksual reproduksion, ti maysa a selula ti diploid (adda dua a kromosoma, maysa manipud iti tungngal maysa a nagannak) ket mapan iti panagtitipon manen iti tunggal maysa aparis dagiti kromosoma ti nagannak, ken into pay ti dua nga addang iti panagbingbingay ti selula, a pagbanagan iti uppat a selula ti haploid (gametes). Iti tunggal maysa a gamete ket addaan laeng ti maysa a komplemento dagiti kromosoma, ti tunggal maysa ket naisangayan a laok ti dagiti mainaig a paris dagiti kromosoma ti nagannak.

Ti dominio nga Eukariota ket agparang a kas monopiletiko, ken isu nga mangbukel ti maysa kadagiti tallo a dominio ti biag. Dagiti dua a sabali a dominio, ti Bakteria ken ti Archaea, ket dagiti prokariota ken awan dagiti langa a kasla dita ngato. Dagitieukariota ket mangirepresenta ti bassit-usit a minoridad iti amina a sibibiag a banag;[5] uray ti bagi ti tao adda daytoy ti ad-adu ngem 10 a beses ngem dagiti mikrobio ngem dagiti selula ti tao.[6] Nupay kasta, gapu ti kadakkelda, ti kolektibo a biomasada iti sangalubongan ket nakarkulo iti agarup a kapada dagiti prokariota.[7] Dagiti eukariota ket immunada a naparang-ay idi 1.6–2.1 bilion a tawtawen.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Youngson, Robert M. (2006). Collins a Diksionario ti Biolohia ti Tao. Glasgow: HarperCollins. ISBN 0-00-722134-7. 
  2. ^ Nelson, David L.; Cox, Michael M. (2005). Lehninger Principles of Biochemistry (4th nga ed.). New York: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-4339-6. 
  3. ^ Martin, E.A., ed. (1983). Macmillan a Diksionario dagiti Siensia ti Biag (2nd nga ed.). Londres: Macmillan Press. ISBN 0-333-34867-2. 
  4. ^ "eukaryotic". Online a Diksionario ti Etimolohia. 
  5. ^ Whitman W, Coleman D, Wiebe W (1998). "Dagiti prokariota: Ti di nakitkita unay a kaaduan". Proc Natl Acad Sci USA 95 (12): 6578–83. Bibcode:1998PNAS...95.6578W. doi:10.1073/pnas.95.12.6578. PMC 33863. PMID 9618454. 
  6. ^ Zimmer, Carl (13 Hulio 2010). "Kasano nga Agsalaknib ken Mangipalawag Kaniatayo dagiti Mikrobio". New York Times. Naala idi 17 Hulio 2010.  Kitaen pay ti mikrobiome.
  7. ^ Whitman, Coleman, and Wiebe, Prokaryotes: Ti di nakitkita a kaaduan, Proc. Natl. Acad. Sci. USA, Vol. 95, pp. 6578–6583, June 1998

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]