Algoritmo

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken

Iti matematika ken siensia ti kompiuter, ti maysa nga algoritmo (Dumngegi/ˈælɡərɪðəm/ al-gə-ri-dhəm) ket isu ti nagsasaruno a pamay-anipara iti panagpattapatta. Dagiti algoritmo ket inus-usar para kadagiti panagpattapatta, panagproseso ti datos, ken automado a panagrason.

Ti maysa nga algoritmo ket maysa nga makabanag a pamay-an a maiyebkas a kas listaan a mapatinggaan[1] kadagiti nasayaat a naipalawag a pangibagbagaan[2] para iti panagpattapatta iti annong.[3] Mangrugi manipud ti panangirugian a kasasaad ken ti umuna a maikabil (mabalin nga awan linaon),[4] dagitoy a pangibagbagaan ket mangipalawag ti panagpattapatta, a no matungpal, ket dumagos babaen ti mapatinggaan [5] a bilang kadagiti nasayaat a naipalawag nga agsasaruno a kasasaad, a kanungpalan nga agpataud ti "maiparuar"[6] ken agpatingga iti kanungpalan a kasasaad ti pagpatinggaan. Ti panagdaliasat manipud ti maysa a kasasaad iti sumaruno ket saan a nasken a deterministiko; adda met dagiti algoritmo, a naamammuan a kas dagiti pugto nga algoritmo, a manginayon ti pugto a maikabil.[7]

Urayno ti algorismo ni al-Khwārizmī ket maibagbaga kadagiti alagaden iti panagaramid ti aritmetiko nga agus-usar kadagiti Hindu-Arabiko a numeral ken ti sistematiko a pakailawlawagan ti linear ken dagiti kuadratiko nga ekuasion, ti pirgis a pormalisasion ti agbalinto a timoderno nga algoritmo ket nangrugi kadagiti panangipadas a mangsolbar ti Entscheidungsproblem (ti "problema ti panangikeddeng") nga insingasing babaen ni David Hilbert idi 1928. Dagiti simmaruno a pormalisasion ket naikuadro idi a kas dagiti panangipadas a mangipalawag ti "mapataudan a pannakaipattapatta"[8] wenno "mapataudan apamay-an";[9] dagita a pormalisasion ket nangiraman kadagiti GödelHerbrandKleene a panagsumro manen nga annong idi 1930, 1934 ken 1935, lambda kalkulo ni Alonzo Church idi 1936, "Pormulasion 1" ni Emil Post idi 1936, ken dagiti Turing a makina ni Alan Turing idi 1936–7 ken 1939. Ti panangited ti pormal a panangipalawag kadagiti algoritmo, a maipada iti intuitibo a pagarup, ket agtultuloy a kumarit a problema.[10]

Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Ti aniaman a klasikal a matematikal nga algoritmo, kas pagarigan, ket mabalin a maipalawag iti mapatinggaan a bilang dagit iInggles a balikas" (Rogers 1987:2).
  2. ^ Ti nasayaat a naipalawag a maipanggep iti ahente a mangitungpal ti algoritmo: "Adda met ti panagpattapatta nga ahente, kadawyan daytoy a maysa a tao, a mabalin a sumamay kadagiti pagbagbgaan ken mangtungpal kadagiti panagpattapatta" (Rogers 1987:2).
  3. ^ "ti maysa nga algoritmo ket maysa a pamay-an para iti panagpattapatta ti annong (a maipanggep ti napili a notasion para kadagiti sibubukel a numero) ... daytoy a pannakaipatingga (kadagiti numerikal nga annong) ket pakairesultaan iti kaawan ti pannakapukaw iti kinasapasap", (Rogers 1987:1).
  4. ^ "Ti maysa nga algoritmo ket addaan ti sero wenno ad-adu a naikabkabil, kasla kadagiti kaadu nga immuna a naited iti daytoy sakbay a mangrugi ti algoritmo" (Knuth 1973:5).
  5. ^ "Ti pamay-an anga adda amin kadagiti panangilasin ti maysa nga algoritmo malaksid a mabalin nga awan ti kinapatingga ket mabalin a matawagan ti 'panagpattapatta a pamay-an'" (Knuth 1973:5).
  6. ^ "Ti maysa nga algoritmo ket addaan ti maysa wenno ad-adu a maiparuar, kasla dagit ikaadu a nainaganan a maikabagian kadagiti maikabil" (Knuth 1973:5).
  7. ^ No man wenno saan a ti proseso nga addan ti pugto nga akin-uneg a proseso (saan a mairaman ti maikabil) ket maysa nga algoritmo ket maisuppiatan. Ni Rogers ket nangibagbaga ti kapanunotanna a: "ti panagpattapatta ket matungpat iti diskreto a nasayata ti addangna a moda, nga awan ti panag-usar kadagiti agtultuloy a pamay-an wenno dagiti analogo nga aruaten. . . matungpalto a maikeddengan, nga awan ti panag-usar kadagiti pugto a pamay-an wenno dagiti aruaten, a kas ti, dado" Rogers 1987:2.
  8. ^ Ni Kleene 1943 iti Davis 1965:274
  9. ^ Ni Rosser 1939 iti Davis 1965:225
  10. ^ Moschovakis, Yiannis N. (2001). "Ania kadi ti algoritmo?". Iti Engquist, B.; Schmid, W. Mathematics Unlimited — 2001 ken ti labes. Springer. pp. 919–936 (Paset II). ISBN 9783540669135. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]