Arte

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Agpakanawan manipud ti akin-ngato a kanigid: ti kabukbukodan a ladawan manipud kenni Vincent van Gogh, ti maysa nga Aprikano nga estatua ti Chokwe, ti salaysay manipud ti Pannakaipasngay ni Benus babaen ni Sandro Botticelli ken ti maysa a Hapon a Shisa a leon

Ti arte ket ti nadumaduma a kita a sakop dagiti aramid ti tattao ken dagiti nagbanagan kadagiti nga inararamid; daytoy nga artikulo ket mangipatengnga ti isip ti makitkita nga ar-arte, a mairaman ti pnankaparuta kadagiti ladawan wenno banbanag iti lugar a pagobraan a mairaman ti pinintaan, eskultura, panagaramid ti prenta, potograpia, ken dagiti dadduma pay a makitkita amidia. Ti arkitektura ket sagpaminsan pay a mairamraman a kas maysa kadagiti makitkita nga arte; nupay kasta, a kasla iti dekoratibo nga ar-arte, daytoy ket kapanggepan ti panakapartuat kadagiti banag a ti praktikal a panangiraman ti panag-usar ket nasken iti pamay-an a dagitoy ket saan a kadawyan para iti pinintaan, kas pagarigan, ti musika, teatro, pelikula, sala, ken dadduma pay a mabuybuya nga ar-arte, ket ti pay literatura, ken dagiti dadduma pay a midia a kas ti interaktibo a midia ket nairamramanda iti nawatwatiwat a panangipalpalawag ti arte wenno ti ar-arte.[1] Manipud idi maika-17 a siglo, ti arte ket naitudtudo a ti aniaman a kalaing wenno ti kinalaing ken saan idi a naigidgiddiat manipud kadagiti artesania wenno dagiti siensia, ngem ti moderno a panag-usar ti napino nga ar-arte, a dagiti estatiko konsiderasion ket nasken unay, ket sapasap a nailaslasin manipud kadagiti naal-ala a kalaing, wenno ti dekoratibo naipakat nga ar-arte.

Adu kadagiti panagipalplawag ti arte a naisingsingasing babaen dagti pilosopo ken dagiti dadduma pay a nangidasdasig ti arte iti termino ti mimetismo, panagiyebkas, pannakisinnarita ti rikna, wenno dadduma pay a pat-pateg. Idi las-ud ti Romantiko a paset ti panawen, ti arte ket nagbalin a nakitkita a kas ti "maysa a nangruna a ramit ti isip ti tao a naidasig iti relihion ken siensia".[2] Urayno ti panangipalpalawag ti arte ket sinupsuppiat ken nagbalbaliw kadagiti napalabas a panawen, ti sapasap a panangipalpalawag ket nangibagbaga ti kapanunotan ti ahensia ti tao[3] ken ti panagpartuat babaen ti panagpanpanunot ken tekn ikal a kalaing.[4]

Ti katutubo ti arte, ken dagiti mainaig a konsepto a kas ti panagparpartuat ket panagipatpatarus, ket sinuksukimat iti maysa a sanga ti pilosopia a naamammoan a kas ti estetika.[5]

Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Arte, n. 1". OED Online. Disiembre 2011. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. http://www.oed.com. (Naala idi Pebrero 26, 2012.)
  2. ^ Gombrich, Ernst. (2005). "Insasao a damdamag Ti Sarita ti Arte". The Gombrich Archive. Naidulin manipud ti kasisigud idi 6 Oktubre 2008. Naala idi 2008-11-18. 
  3. ^ http://www.ubc.ca/okanagan/creative/links/arthistory/What_is_Art_.html
  4. ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/630806/art
  5. ^ Kennick, William ed, and W. E. Kennick, Arte ken pilosopia : dagiti binasbasa iti estetika New York: St. Martin's Press, 1979, pp. xi–xiii. ISBN 0-312-05391-6.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Arte idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Arte idiay Wikiquote