Danaw Baikal

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Danaw Baikal
Olchon1.jpg
Karte baikal2.png
Nagsasabtan 53°30′N 108°0′E / 53.500°N 108.000°E / 53.500; 108.000Nagsasabtan: 53°30′N 108°0′E / 53.500°N 108.000°E / 53.500; 108.000
Kita Kontinental a rengngat a danaw
Kangrunaan a sumrekan Selenge, Barguzin, Akin-ngato nga Angara
Kangrunaan a rummuaran Angara
Pagayusan a lugar 560,000 km2 (216,000 sq mi)
Labneng a pagpagilian Rusia kenMongolia
Kaatiddog 636 km (395 mi)
Kaakaba 79 km (49 mi)
Kalawa ti rabaw 31,722 km2 (12,248 sq mi)[1]
Natimbeng a kaadalem 744.4 m (2,442 ft)[1]
Kaadalem 1,642 m (5,387 ft)[1]
Tomo ti danum 23,615.39 km3 (5,700 cu mi)[1]
Panagnaed a panawen 330 a tawtawen[2]
Kaatiddog ti aplaya1 2,100 km (1,300 mi)
Kangato ti rabaw 455.5 m (1,494 ft)
Nayelo Enero–Mayo
Is-isla 27 (Olkhon)
Pagtaengan Irkutsk
1 Ti kaatiddog ti aplaya ket saan a nasayaat a panagrukod.

Ti Danaw Baikal (Ruso: о́зеро Байка́л, tr. Ozero Baykal; IPA: [ˈozʲɪrə bɐjˈkal]; Buryat: Байгал нуур, Mongol: Байгал нуур, Baygal nuur, a kayatna a saoen ket "masna a danaw";[3] Kirgistan: Байкол, a kayatna saoen ket "nabaknang a danaw") ket isu ti kaduogan a danaw iti lubong,[4] iti 25 a riwriw a tawtawen.[5]

Daytoy ket mabirukan idiay abagatan ti Rusia a rehion ti Siberia, a nagbaetan ti Irkutsk Oblast iti amianan a laud ken ti Buryat a Republika iti abagatan a daya, daytoy ti kaaduan ti tomo a nasadiwa a danum a danaw iti lubong, nga aglaon ti agarup a 20% iti saan a nayelo a rabaw ti nasadiwa a danum iti lubong.[6]

Iti 1,642 m (5,387 ft),[1] ti Danaw Baikal ket isu ti kaadaleman[7] ken maysa kadagiti kalitnawan[8] kadagiti amin a danaw ti lubong. Kapadpada ti Danaw Tanganyika, ti Danaw Baikal ket naporma idi a kas maysa a taga-ugma a renggat a ginget, nga adda ti kadawyan nga atiddog nga immindayon a sukog nga adda ti kalawa ti rabaw iti 31,722 km2 (12,248 sq mi). Ti Baikal ket pagtaengan dagiti sumurok a 1,700 a sebbangan dagiti mula ken dagiti ayup, dua a pagkatlo ket saan a mabirukan ti aniaman a lugar iti lubong[9] ken daytoy ket nairangarang idi a UNESCO Sitio a Tawidan ti Lubong idi 1996.[10] Daytoy ket pagtaengan pay dagiti tribu ti Buryat nga agtataeng idiay daya a bangir ti Danaw Baikal,[11][12] nga agtartaraken kadagiti kalding, kamelio, baka ken karnero,[12] a ti natimbengan a rehional a temperatura ket agdumaduma manipud ti kababaan a −19 °C (−2 °F) iti kalamiisan aginggana ti kangatuan ti 14 °C (57 °F) iti kalgaw.[13] Ti Danaw Baikal ket nabirngasan a kas ti "Bakbaket a kabsat dagiti Agkakabsat a Babbai a Danaw (Danaw Khövsgöl ken Danaw Baikal)".

Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Danaw Baikal ket naamammoan idi a kas ti "Baybay Amianan" kadagiti naipakasaritaan nga Insik a testo. Daytoy ket mabirukan idi idiay Xiongnu a teritorio a gumay-at manipud ti imperio ti Han a Dinastia iti abagatn, aginggana ti taiga ti Siberia iti amianan ti danaw, ken nakakitkita kadagiti panagraut dagiti milisia nga indauloan babaen ti buyot ti Han a Dinastia a nakilablaban kadagiti Xiongnu idi las-ud ti Han-Hun a Gubgubat.[14][15][16] Bassit laen ti naamammoan dagiti Europeano a maipanggep ti danaw aginggan idi nagpadakkel ti Rusia iti daytoy a lugar idi maika-17 a siglo. Ti immuna a Ruso nga eksplorador a nakaabot ti Danaw Baikal ket ni Kurbat Ivanov idi 1643.[17]

Heograpia ken hidrograpia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti maysa a dihital a modelo ti kangato ti rehion ti Danaw Baikal
Ti labneng ti Karayan Yenisei, ti Danaw Baikal ken dagiti pagtaengan ti Dikson, Dudinka, Turukhansk, Krasnoyarsk ken Irkutsk
Danaw Baikal *
Pagilian Flag of Russia.svg Ruso a Pederasion
Kita Masna
Nakaibatayan vii, viii, ix, x
Nagibasaran 754
Rehion ** Asia
Pakasaritaan a panakairehistro
Pannakrehistro 1996 (Maika 22 a Gimong)

Ti Trans-Siberia a perokaril ket nabangon idi ti nagbaetan ti 1896 ken 1902. Ti panakaipatakder ti nailadawana perokaril ti lawlaw ti abagatan a laud a gibus ti Danaw Baikal ket nakasapul kadagiti 200 a rantay ken dagiti 33 a tunel. Aginggana ti panakalpasna, ti maysa a tren abalsa ket nagilugan kedagiti perokaril a mangballasiw ti danaw manipud ti Puerto Baikal aginggana idiay Mysovaya para kadagiti adu a napalabas a tawtawen. Kadagiti panawen ti las-ud ti kalamiisan a panagyelo, ti danaw ket mabalin a pagnaan a balasiwen ngem daytoy ket nariesgo unay. Ti maysa nga adu a panagballasiw ti naisangsangayan a naipakasaritaan ti milisia, a nakabati kadagiti adu a natnatay gapu ti pannakailatakanda ti kalamiis ket idi ti 1920 Nalatak a Martsa ti Yelo ti Siberia. Idi rugi ti 1956, ti panakakulong ti Penned Irkutsk ken ti Karayan Angara ket nangipangato ti lessaad ti danaw babaen ti 1.4 m (4.6 ft).[18]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b c d e "Ti baro a batimetriko a mapa ti Danaw Baikal. MORPOMETRIKO A DATOS. INTAS a Gandat 99-1669.Unibersidad ti Ghent, Ghent, Belhika; Grupo ti Naipagtitipon a Panagsukimat iti Maipapan ti Baybay a Heosiensia (CRG-MG), Unibersidad ti Barcelona, España; Limnological Institute of the Siberian Branch of the Russian Academy of Sciences, Irkutsk, Russian Federation; State Science Research Navigation-Hydrographic Institute of the Ministry of Defense, St.Petersburg, Russian Federation". Unibersidad ti Ghent, Ghent, Belgium. Naala idi Hulio 9, 2009. 
  2. ^ "M.A. Grachev iti agdama akasasaad ti Ekolohiko a sistema ti Danaw Baikal". Lymnological Institute, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences. Naala idi Hulio 9, 2009. 
  3. ^ Altangerel Damdinsuren, Inggles ti Mongoliano a Diksionario(1998) Silverland: Ti Kalamiisan a Tiempo a Panagbaniaga ti Labes dagiti Ural, Londres, John Murray, panid 173
  4. ^ Fact Sheet: Danaw Baikal — A Touchstone for Global Change and Rift Studies, Hulio 1993 (naal aidi Disiembre 04, 2007)
  5. ^ "Lake Baikal - UNESCO World Heritage Centre". Naala idi 05 Oktubre 2012. 
  6. ^ "Danaw Baikal: ti nalatak nga asul a mata ti Siberia". CNN. Naidulin manipud ti kasisigud idi Oktubre 11, 2006. Naala idi Oktubre 21, 2006. 
  7. ^ "Kaadaleman a danaw iti lubong". geology.com. Naala idi Agosto 18, 2007. 
  8. ^ Jung, J.; Hojnowski, C., Jenkins, H., Ortiz, A., Brinkley, C., Cadish, L., Evans, A., Kissinger, P., Ordal, L., Osipova, S., Smith, A., Vredeveld, B., Hodge, T., Kohler, S., Rodenhouse, N. ken Moore, M. (2004). "Diel a panagpangato a migrasion ti zooplancton idiay Danaw Baikal ken ti panakaikabagianna ti kadakkel ti bagi" (PDF). Iti Smirnov, A.I.; Izmest'eva, L.R. Dagiti Ekosistema ken Masna a Rekurso dagiti Bantay a Rehion. Dagiti nagbanagan ti immuna a taripnong iti Danaw Baikal: Ti agdama a kasasaad ti rabaw ken ti sirok a hidrosperio idiay kabanbantayan a luglugar. "Nauka", Novosibirsk, Rusia. pp. 131–140. Naala idi 9 Agosto 2009. 
  9. ^ "Russia". Britannica Student Encyclopedia. Encyclopædia Britannica Online. 2007. Naala idi Hulio 3, 2007. 
  10. ^ "Danaw Baikal — Sitio a Tawidan ti Lubong". Tawidan ti Lubong. Naala idi Enero 13, 2007. 
  11. ^ Hammer, M.; Karafet, T. (1995). "DNA ken ti panakataoan ti Siberia". Smithsonian Institution. Naala idi Agosto 9, 2009. 
  12. ^ a b Hudgins, S. (2003). Ti Sabali a Bangir ti Rusia: Ti Pisi ti Biag idiay Siberia ken ti Adayo a Daya a Rusia (PDF). Unibersida a Pagmalditan ti Texas A&M. Naala idi Agosto 9, 2009. 
  13. ^ Fefelov, I.; Tupitsyn, I. (Agosto 2004). "Waders of the Selenga delta, Lake Baikal, eastern Siberia" (PDF). Wader Study Group Bulletin 104: 66–78. Naala idi Agosto 9, 2009. 
  14. ^ "Emperador Wu ti Han a Dinastia-paset4 - Qinling a banbantay, Emperador Yan ken Emperador Duyaw, Duke ti Zhou ken Gambang a Kultura, Qin Shi Huang ken Maikawalo a Siddaaw ti Lubong, Pionero a Espiriu ti Han a Dinastia, Tang a Dinastia, Chang'an ken Seda a Kalsada, Relihioso a Kultura, Nalabbasit nga Altar ken Berde a Rebolusion - Insik a Kultura". Orientaldiscovery.com. 2009-07-23. Naala idi 2012-08-13. 
  15. ^ John Man (2008). "Kapitulo 4". Ti Nalatak a Diding. ISBN 9781458754998. 
  16. ^ babaen ni Mitch iti. "Han". Chinaahistoryofwarfare.com. Naala idi 2012-08-13. 
  17. ^ "Panagsukimat ti Baikal". Irkutsk.org. 2006-01-18. Naala idi 2012-01-02. 
  18. ^ "Pakasaritaan ti Irkutsk a Hedroelektriko nga Estasion ti Elektrisidad". Irkutskenergo. Naala idi 7 Septiembrer 2010. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Danaw Baikal idiay Wikimedia Commons