Demokrásia
Ti demokrásia ket maysa a porma ti gobierno a dagiti amin a naikeddeng nga umili ket adda ti agpapada apanagikeddeng kadagiti amin a panangipato a mabalin a mangbaliw kadagiti biagda. Ti demokrásia ket mangpalubos kadagiti tattao a makapada amakibinglay—no ti dagus wenno babaen kadagiti nabutosan a representatibo—iti panagisingasing, panagrang-ay, ken panagpartuat kadagiti linteg. Daytoy ket sakupanna dagiti kasasaad ti sosial, ekomnomiko ken kultura a mangipalubos ti nawaya ken agpadpada a panakasanay ti politiko a kinabukbukodan a panagikeddengl . Daytoy ket nagtaud manipud ti Griego: δημοκρατία (dēmokratía) "turay ti tattao",[1] a naaramid manipud ti δῆμος (dêmos) "tattao" ken κράτος (kratos) "bileg", circa 400 BC, tapno mangibaga kadagiti politiko a sistema nga idi ket adda kadagiti Griego siudad-estado, a naisangsangayan ti Atenas. ODagiti dadduma a kultura kalpasan ti Gresia ket nakaiparawadda kadagiti adu para iti ebolusion ti demokrásia a kas ti Taga-ugma a Roma, Europa, ken ti Amianan ken Abagatan nga Amerika.[2]
Ti demokratiko a gobierno ket maigiddiat kadagiti porma ti gobierno a ti bileg ket tinengtengngel babaen ti maysa, a kas ti monarkia, owenno ti bileg ket tinegtengngel babaen ti bassit a bilang dagiti tattao, a kas ti maysa nga oligarkia wenno aristokrasia. Nupay kasta, dagitoy a suppiatan, a tinawtawid manipud ti Griego a pilosopia, ket saanen a malaslasin gapu dagiti kontemporario a gobierno ket addaanda kadagiti naglalaok a demokratiko, oligarkiko, ken monarkiko nga elemnto. Ni Karl Popper ket inlawlawaganna ti demokrásia a maigiddiat ti diktadura wenno tirania, a daytoy ket mangipatpatengnga ti isip para kadagiti kalakaman dagiti tao a mangtengngel kadagiti dauloda ken ti mangikkat kaniada nga awan ti kammassapulan para iti maysa a rebolutsion.
Adda dagiti nadumaduma a kita ti demokrásia, ngem adda dagiti dua a porma, dagitoy dua ket ket maipanggepda no kasano ti sibubukel a bagi dagiti umili—ti naturay a bileg iti aniaman a kita ti demokrásia—ti mangtungpal ti nakemna. Ti maysa a porma ti demokrásia ket ti dagus a demokrasia, a dagiti umili ket addaanda ti dagus ken aktibo a panakibinglay kadgiti panagikeddeng ti gobierno. Kaaduan kadagiti moderno a demokrásia, ti sibubukel a bagi dagiti umili ket agtultuloy nga isu ti naturay a bileg ngem ti politiko a bileg ket saan a dagus a naisansanay babaen dagiti nabutosan a representatibo; daytoy ket tinawtawagan akas ti representatibo a demokrasia. Ti konsepto ti representatibo a demokrásia ket kaaduan arimsua manipud kadagiti kapanunotan ken dagiti patakder a naparang-ay iti las-ud ti Europeano a Tengnga a Panawen ken ti Panawen ti Panagpalpalawag ken dagiti Amerikano ken Pranses a Rebolusion.[3]
 |
Daytoy nangruna nga artikulo ket maysa a pungol. Makatulongka iti Wikipedia babaen ti panangnayon wenno panangtarimaan iti daytoy nga artikulo. |
Pinagibasaran [urnosen]
Paammo
- ^ Demokratia, Henry George Liddell, Robert Scott, "Ti Griego-Inggles a Leksikon", idiay Perseus
- ^ Weatherford, J. McIver (1988). Dagiti Indiano nga agitited: kasano a binaliwan dagiti Indiano ti Amerika ti lubong. New York: Fawcett Columbine. pp. 117–150. ISBN 0-449-90496-2.
- ^ "Demokrasia". Encyclopædia Britannica.
Dagiti silpo ti ruar [urnosen]
Dagiti midia a mainaig ti Demokrasia idiay Wikimedia Commons
