India

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Republika iti India
Bhārat Gaṇarājya
Horisontal nga adda dagiti tallo a maris a wagayway nga adda dagiti, manipud ti ngato a mapan iti baba, nakudrep a maris nga asapran, puraw, ken dagiti berde a horisontal a bedbed. Iti tengnga ti puraw a bedbed ket maysa a asul-marina a pilid nga adda dagiti 24 a rayos. Tallo a leon a sunagsango ti kanigid, kanawan, ken agturong ti mangkitkita, iti tuon ti priso nga aglaon ti agbuabuabo a kabalio, maysa a pilid nga adda dagiti 24 a rayos, ken maysa nga elepante. Iti sirok ket adda ti maysa a pasasao: "सत्यमेव जयते".
Pasasao: 
"Satyameva Jayate" (Sanskrito)
   "Ti Agmaymaysa a Kinapudno ket Panagbalballigi"[1]
Nailian a kanta

Jana Gana Mana
   "Sika Apo ti Mangituray kadagiti Pakinakem ken Amin a Tattao"[2]
Nailian a kanta:
Vande Mataram
        "Agruknoyak Kenka, Ina"[a][1]
Imahen iti maysa a globo a naipatengnga iti India, a namarisan ti India.
Ti lugar a tinengngel ti India ket adda iti nagisit a berde.
Naitunton ngem saan a tinengngel ket adda iti nakusnaw a berde.
Kapitolio New Delhi
28°36.8′N 77°12.5′E / 28.6133°N 77.2083°E / 28.6133; 77.2083Nagsasabtan: 28°36.8′N 77°12.5′E / 28.6133°N 77.2083°E / 28.6133; 77.2083
Kadakkelan a siudad Mumbai
Opisial a pagsasao
Mabigbig a rehional 
a pagsasao
Nailian a pagsasao none[3]
Nagan dagiti umili Indiano
Gobierno Pederal a parlamentario
batay-linteg a republika[1]
 -  Presidente Pratibha Patil
 -  Bise Presidente Mohammad Hamid Ansari
 -  Kangrunaan a Ministro Manmohan Singh (INC)
 -  Tagabitl aiti Kamara Meira Kumar (INC)
 -  Pangulo a Hustisia S. H. Kapadia
Lehislatura Parlamento iti India
 -  Ngato a Kamara Rajya Sabha
 -  Baba a Kamara Lok Sabha
Panagwaywaya manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian 
 -  Nairangarang 15 Agosto 1947 
 -  Republika 26 Enero 1950 
Kalawa
 -  Dagup 3,287,263 km2 [b](Maika-7)
1,269,219 kd milia 
 -  Danum (%) 9.56
Bilang dagiti umili
 -  2011 senso 1,210,193,422[4] (Maika-2)
 -  Densidad 379.4/km2 (Maika-31)
982.6/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $4.457 trilion[5] 
 -  Tunggal maysa a tao $3,693[5] 
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $1.676 trilion[5] 
 -  Tunggal maysa a tao $1,388[5] 
Gini (2004) 36.8[6] (Maika-79)
HDI (2011) increase0.547[7] 
(kalalainganna) (Maika-134)
Kuarta Rupia ti India (INR) (INR)
Sona ti oras IST (UTC+05:30)
 -  Kalgaw (DST) saan a mapalpaliiw (UTC+05:30)
Porma ti petsa aa-bb-tttt (AD)
Agmaneho iti left
Internet TLD .in
Kodigo ti panagtelepono 91

Ti India (Dumngegi/ˈɪndiə/), opisial a ti Republika iti India (Bhārat Gaṇarājya),[c] ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia. Isu daytoy ti maikapito a kadakkelan a pagilian babaen ti heograpiko a kalawa, ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian nga adda ti sumurok a 1.2 a bilion a tattao, ken ti kaaduan ti populasion a demokrasia iti lubong. Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Indiano iti abagatan, ti Baybay Arabiano iti abagatan a laud, ken ti Luek iti Bengal iti abagatan a daya, makibingbingay kadagiti daga a nagbeddengan iti Pakistan iti laud;[d] Tsína, Nepal, ken Bhutan iti amianan a daya; ken Burma ken Bangladesh iti daya. Idiay Taaw Indiano, ti India ket asideg idiay Sri Lanka ken ti Maldives; iti maipatinayon daytoy, dagiti Is-isla ti Andaman ken Nicobar ti Indias ket makibingbingayda ti baybay a pagbeddengan iti Tailandia ken Indonesia.

Daytoy ket pagtaengan dagiti taga-ugma a Tanap ti Indo a Sibilisasion ken maysa a rehion ti naipakasaritaan a dalan dagiti komersio ken dagiti nawatiwat nga imperio, ti Indiano a subkontinente ket nainaganan idi para iti komersial ken kultural a kabaknang para iti atiddog a pakasaritaanna.[8] Uppat kadagiti kangrunaan a relihion ti lubong—Hinduismo, Budismo, Hainismo, kenSihismo—ket manipud ditoy, a dagiti Soroastrismo, Kristianidad, ken Islam ken dimteng idi umuna a milenioCE ken nakatulong daytoy ti panagsukog ti nadumaduma a kultura iti daytoy a rehion. Naininut nga inkapet babaen ken tinurayan ti administrasion iti Britaniko Daya nga India a Kompania manipud idi nasap a maika-18 a siglo ken dagus a nadmistratibo babaen tiu Nagkaykaysa a Pagarian manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti India nagbalin a maysa a nawaya apagilian idi 1947 kalpasan ti maysa a panagsagsagaba para iti panagwaya a namarkaan daytoy babaen ti nakappia a resistansia nga indauloan babaen ni Mahatma Gandhi.

Ti Indiano nga ekonomia ket isu ti maika-11 iti lubong babaen ti nominal GDP ken ti maika-3 a kadakkelan babaen ti agpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (PPP). Sumakbay ti panagreporma ti naibatay ti paggatangan nga ekonomia idi 1991, ti India kety nagbalin a maysa kadagiti kapardasan nga agrangrang-ay a nagruna nga ekonomia; naipanunutan daytoy a maysa a baro nga industrialisado a pagilian. Nupay kasta, agtultuloy a mangsango kadagiti panagkarit iti kapanglaw, panakaammo ti panagbasa ken panagsurat, corruption, ken di-makaanay a publiko a pannaripato ti salun-at. Maysa naarmasan ti nuklear nga estado ken maysa a rehional a bileg, adda daytoy ti maikatlo a kadakkelan kadagiti buyot iti lubong ken mairanggo a maikasiam ti panaggasto ti milisia kadagiti amin a pagilian. Ti India ket maysa a pederal a batay-linteg a republika a tinurayan babaen ti parlamentario a sistema a binuklan dagiti 28 nga estado ken dagiti 7 a kappon ateritorio. Ti India ket maysa a pluralistiko, nadumadumaan tipagsasao, ken nadumadumaan ti etniko a kagimongan. Daytoy ket pagtaengan pay dagiti nadumaduma nga ayup kadagiti nadumaduma a nasalakniban apagtaengan.

Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "[...] Ti Jana Gana Mana ket isu ti Nailian a Kanta iti India, a daytoy ket suheto ti panagbalbaliw kadagiti balikas a palubusan ti Gobierno no adda kadagiti rumsua nga okasion; ken tikanta a Vande Mataram, a daytoy ket adda ti papelna a paset ti pakasaritaan iti panagsagsagaba para iti Indiano a wayawaya, ket nasken kapadpada a mapammadayan iti Jana Gana Mana ken daytoy ket nasken a ti kasasaadna ket kapada." (Konstituente nga Asemblia iti India 1950).
  2. ^ "Ti kadakkel iti daytoy a pagilian ket suheto a pagsuppiatan gapu ta adda dagiti nagbeddengan a maisuppiatan. Ti gobierno ti India ket inlistana ti kalawa a kas 3,287,260 km2 (1,269,220 sq mi) ken ti dagup a kalawa a kas 3,060,500 km2 (1,181,700 sq mi); ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket inlistana a kas 3,287,263 km2 (1,269,219 sq mi) ken ti dagup a kalawa a kas 2,973,190 km2 (1,147,960 sq mi)." (Bibliotek aiti Kongreso 2004).
  3. ^ Kitaen pay ti: Dagiti opisial a nagan iti India.
  4. ^ Ti Gobierno iti India ket ipammateganna a kabeddenganna a pagilian ti Apganistan, a maipanunutanna amin iti Kashmir a kas paset iti India. Nupay kasta, daytoy ket naisuppiatan, ken ti rehion a nagbeddengan ti Apganistan ket tinurturayan babaen ti Pakistan. Taudan: "Ministro iti Panakibiang ti Balay (Departamento iti Panagtaripatu ti Pagbeddengan)" (DOC). Naala idi 1 Septiembre 2008. .

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]