Tsína

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Republika ti Tattao ti Tsína
中华人民共和国
Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó
Nailian a kanta

"Martsa dagiti Boluntario"
《义勇军进行曲》 (Pinyin: "Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ")
Kapitolio Beijing
39°55′N 116°23′E / 39.917°N 116.383°E / 39.917; 116.383Nagsasabtan: 39°55′N 116°23′E / 39.917°N 116.383°E / 39.917; 116.383
Kadakkelan a siudad Shanghai[1][2]
Opisial a pagsasao Moderno a Pagalagadan a Mandarin
(wenno Putonghua)[3]
Mabigbig a rehional 
a pagsasao
Mongoliano, Tibetano, Uyghur, Zhuang, ken dagiti dadduma pay
Opisial a naisuratan
a pagsasao
Maisasao nga Intsík
Opisial a naisuratan Naipalaka nga Intsík[3]
Patneng a grupo  91.51% Han;[4] 55 a maibigbigan a minoridad
Nagan dagiti umili Intsík
Gobierno Nominal Marxist–Leninist agmaymaysa nga estado[5][a]
 -  Presidente Xi Jinping
 -  Premiero Wen Jiabao
 -  Sekretario Heneral[b] Xi Jinping
 -  Mangipagulo ti Kongreso Wu Bangguo
 -  Mangipangulo ti Konperensia Jia Qinglin
Lehislatura Nailian a Kongreso dagiti Tattao
Panakaipabangon
 -  Panagtitipon iti Tsína a babaen ti Qin a dinastia 221 BC 
 -  Pannakabangonti Republika 1 Enero 1912 
 -  Nairangarang ti Republika ti Tattao ti Tsína 1 Oktubre 1949 
Kalawa
 -  Dagup 9,640,821 km2 [c] or 9,671,018 km²[c](Maika-3/Maika-4)
3,704,427 kd milia 
 -  Danum (%) 2.8[d]
Bilang dagiti umili
 -  2010 senso 1,339,724,852[4] (Umuna)
 -  Densidad 139.6/km2 (Maika-53)
363.3/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $11.316 trilion (Maika-2)
 -  Tunggal maysa a tao $8,394 (Maika-91)
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $6.988 trilion (Maika-2)
 -  Tunggal maysa a tao $5,184 (Maika-90)
Gini (2007) 41.5[6] 
HDI (2011) increase 0.687[7] 
(kalalainganna) (Maika-101)
Kuarta Renminbi (yuan) (¥) (CNY)
Sona ti oras Pagalagadan ti Oras ti Tsína (UTC+8)
Porma ti petsa yyyy-mm-dd
or yyyymd
(CE; CE-1949)
Agmaneho iti kanawan, mailaksid idiay Hong Kong ken Macau
Internet TLD .cn[c] .中國[8] .中国
Kodigo ti panagtelepono +86[c]
a. ^ Nalaka a karakterisasion iti politikal a patakder manipud ti panawen a 1980 ket saanen a mabalin.

b. ^ Ti Sekreatario Heneral ti Partido Komunista ti Tsína (wenno Mangipangulo sakbay idi 1982) ket isu daytoy ti kangatuan a ranggo ti kameng ti partido ken ti kaunaan a kameng ti Politburo.[9]

c. ^ 9,598,086 km2 (3,705,842 sq mi) saan a mairaman dagiti naisuppiatana teritorio.
9,640,821 km2 (3,722,342 sq mi) Mairanan dagiti na-administro a lugar iti Tsína a (Aksai Chin ken Trans-Karakoram Tract, dagitoy a dua ket maalala a teritorio babaen ti India), ti Taiwan ket saan a nairaman.[10]

d. ^ Pakaammo para iti kangrunaan a daga ti Tsína laeng. Hong Kong, Macau, ken dagiti teritorio a naisakup babaen iti Republika iti Tsína (Taiwan) ket saan a nairaman.


Ti Tsína (Dumngegi/ˈnə/; nga Insik: 中国; pinyin: Zhōngguó; kitaen pay ti Nagnagan ti Tsina), opisial a ti Republika ti Tattao iti Tsina (PRC), ket maysa a naturay nga estado a mabirukan idiay Daya nga Asia. Daytoy ti kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti populasion ti sumurok a 1.3 bilion. Ti PRC ket maysa nga agmaymaysa a partido nga estado a tinurturayan babaen ti Partido Komunista, a ti tugaw iti gobierno ket adda idiay kapitolio a siudad ti Beijing.[11][12] Daytoy ket nagsansanay to panagturay kadagiti sumurok a 22 a probinsia, dagiti lima nga autonomo a rehion, dagiti uppat a dagus a natengtengngel a munisipalidad (Beijing, Tianjin, Shanghai, ken Chongqing), ken dagiti dua a bukod a nagturturay nga espesial nga administratibo a rehion (Hong Kong ken Macau).[13] Ti PRC ket mangtuton pay ti Taiwan – a tinengtengngel baban ti Republika ti Tsina (ROC), ti sabali nga entidad ti politika – a kas bukodna a maika-23 a probinsia, ti maysa a kontrobersial apangtunton gapu ti narikut a politikal a kasasaad ti Taiwan ken ti saan pay a nabanagan a Sibil a Gubat ti Insik.

Daytoy ket smakup ti agarup a 9.6 riwriw a kuadrado kilometro, ti Tsina ket isu ti maikadua a kadakkelan a pagilian babaen ti kalawa ti daga,[14] ken ti maiaktlo wenno maikapat a kadakkelan babaen ti dagup a kalawa, depende iti panangilawlawag iti dagup a kalawa.[15] Ti langa ti daga ti Tsina ket nawatiwat ken agdumaduma, nga adda dagitiestepa a kabakiran ken dagiti desierto ti Gobi ken ti Taklamakan a mangsaksakup kadagiti namaga nga amianan ken amianan a laud nga asideg ti Mongolia ken Tengnga nga Asia, ken dagiti subtropiko a kabakiran nga ad-adu kadagiti nabas-basa nga amianan idiay asideg ti Abagatan a daya nga Asia. Ti lanag ti daga ti lumaud a Tsina ket nagubsang ken agpangato, nga adda ti Himalaya, Karakoram, Pamir ken kabambantayan ti Tian Shan a mangsina ti Tsina iti Abagatan ken Tengnga nga Asia. Dagiti karayan ti Yangtze ken Duyaw, ket isu dagitoy ti maikatlo ken maikainnem a kaatiddogan iti lubong, ken adda dagiti taudanda idiay Tibetano a Banak ken agtultuloy idiay napusek a nataengan iti dumaya nga aplaya. Ti panatar ti Tsina iti igid ti Taaw Pasipiko ket 14,500 kilometro (9,000 mi) ti kaatiddogna ken nabeddengan babaen dagiti baybaya ti Bohai, Duyaw, Daya ken Baybaya Abagatan Tsina.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Chan, Kam Wing (2007). "Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications". Eurasiano Heograpia ken Ekonomia 48 (4): 383–412. doi:10.2747/1538-7216.48.4.383. Naala idi 2011-08-07.  p. 395
  2. ^ "Ania kadi dagiti kadakkelan ken kabaknanagan a siudad ti Tsina?" Unibersidad iti Akin-abagatan a California - Intituto ti Estados Unidos-Tsina, 2007. Naala idi 2012-01-15.
  3. ^ a b "Linteg iti Republika ti Tattao ti Tsína iti Pagalagadan ti Masasao ken Naisurat a Pagsasao nag Insík (Bilin ti Presidente Bilang.37)". Gov.cn. Naala idi 27 Abril 2010. "Para iti daytoy a kalintegan, ti pagalagadan a maisasao ken maisurata pagsasao nga Insík ket kayatna a soen a Putonghua (maysa a kadawyan a balikas nga addaan ti panakaibalikas a naibatay iti dialekto a Beijing) ken dagiti naiyalagad nga Intsík a karakter." 
  4. ^ a b "Komunikado dagiti Nailian nga Estadistika ti Republika ti Tattao iti Tsina kadagitikangrunaan a Bilang ti Senso ti Populasion idi 2010". Stats.gov.cn. Naala idi 2011-11-01. 
  5. ^ "China". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2010-03-15. "Porma iti Gobierno: agmaymaysa a partido a republika dagiti tattao nga addan ti lehislatibo a kamara" 
  6. ^ CIA World Factbook [Gini a pannakairanggo]
  7. ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011. 
  8. ^ "ICANN Board Meeting Minutes". ICANN. Naala idi 25 Hunio 2010. 
  9. ^ "Partido Komunista ti Tsína a Naibaba". China Daily, 10 Hulio 2007. Naala idi 2012-02-01.
  10. ^ "dimakkel ti GDP iti 11.4 a porsiento, kapardasan iti 13 a tawtawen". Chinadaily.net. 24 Enero 2008. Naala idi 15 Hunio 2009. 
  11. ^ Walton, Greg; Internasional a Sentro para iti Karbengan ti Nagtagitaon ken Demokratiko a Panagrang-ay (2001). "Ehekutibo a Pakabuklan". Ti nabalitokan a kalasag ti Tsina: Dagiti korporasion ken ti panagranga-y ti teknolohia ti panagsisiim idiay Repbublika ti Tattao iti Tsina. Karbengan ken Demokrasia. p. 5. ISBN 978-2-922084-42-9. Naala idi 29 Agosto 2009. 
  12. ^ "Batay-linteg ti Republika ti Taatao iti Tsina". People's Daily Online. Naala idi 23 Nobiembre 2009. "Artikulo 138. Ti kapitolio ti Republika ti Tattao iti Tsina ket ti Beijing." 
  13. ^ "Kimmadduaan a Panangirangang ti Sino-Britaniko". Wikisource. 1984. Naala idi 8 Septiembre 2008. 
  14. ^ "Dagiti pagilian iti lubong a na-urnos babaen ti kalawa ti daga". Listofcountriesoftheworld.com. Naala idi 27 Abril 2010. 
  15. ^ Ti panangiranggo ti dagup a kalawa a mainaig iti Estados Unidos ket depende kadagiti panagrukod iti dagup a kalawa iti Tsina ken ti Estados Unidos. Kitaen ti Listaan dagiti pagilian ken Kaarubayan a teritorio babaen ti kalawa para iti adu pay a pakaammo.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]