Turkia

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Republika iti Turkia
Türkiye Cumhuriyeti
Nailian a kantaİstiklâl Marşı
Martsa ti Panakawayawayas


Lokasion iti Turkia
Lokasion iti Turkia
Kapitolio Ankara
39°55′N 32°50′E / 39.917°N 32.833°E / 39.917; 32.833Nagsasabtan: 39°55′N 32°50′E / 39.917°N 32.833°E / 39.917; 32.833{{#coordinates:39|55|N|32|50|E|type:country||

|primary |name= }}

Kadakkelan a siudad Istanbul
Opisial a pagsasao Turko
Nagan dagiti umili Turko
Gobierno Parlamentario a republika
 -  Nangibangon Mustafa Kemal Atatürk
 -  Presidente Abdullah Gül
 -  Kangrunaan a Ministro Recep Tayyip Erdoğan
 -  Tagabitla iti Parlamento Cemil Çiçek
 -  Presidentr iti Batay-linteg a Korte Haşim Kılıç
Lehislatura Nalatak a Nailian a Gimong
Panagsarsaruno iti Imperio nga Otomano 
 -  Tulag iti Lausanne Hulio 24, 1923 
 -  Panagirangarang iti Republika Ktubre 29, 1923 
Kalawa
 -  Dagup 783,562 km2 (Maika-37)
302,535 kd milia 
 -  Danum (%) 1.3
Bilang dagiti umili
 -  2011 karkulo 74,724,269 (Maika-18)
 -  2000 senso 67,803,927 
 -  Densidad 97/km2 (Maika-108)
239.8/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $1.073 trillion[1] (Maika-16)
 -  Tunggal maysa a tao $14,517[1] (Maika-64)
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $778.089 bilion[1] (Maika-18)
 -  Tunggal maysa a tao $10,522[1] (Maika-62)
Gini (2008) 40[2] 
HDI (2011) 0.699[3] 
(nangato) (Maika-92)
Kuarta Turko a lira[4] (TRY)
Sona ti oras EET (UTC+2)
 -  Kalgaw (DST) EEST (UTC+3)
Porma ti petsa aa/bb/tttt (AD)
Agmaneho iti right
Internet TLD .tr
Kodigo ti panagtelepono 90

Ti Turkia (Turko: Türkiye), opisial a ti Republika iti Turkia (Maipanggep iti daytoy nga úni Türkiye Cumhuriyeti ), ket maysa a pagilian idiay Europa a mabirukan idiay Lumaud nga Asia (kaaduanna idiay Anatolia a peninsula)ken idiay Daya a Trasia idiay Abagatan a daya a Europa. Ti Turkia ket nabeddengan babaen dagiti walo a pagilian: Bulgaria iti amianan a laud; Gresia iti laud; Georgia iti amianan a daya; Armenia, Azerbaijan (ti exclave iti Nakhchivan) ken Iran iti daya; ken Irak ken Siria iti abagatan a daya. Ti Baybay Mediterraneano ken Cyprus ket addada iti abagatan; ti Baybay Egeo ket adda iti laud; ken ti Baybay Nangisit ket adda iti amianan. Ti Baybay iti Marmara, ti Bosporo ken ti Dardanelos (a dagitoy ket buklenda dagiti Nailet a baybay ti Turko) ket ilasinna ti nagbeddengan a nagbaetan ti Daya a Trasia ken Anatolia; ilasinna pay ti Europa ken Asia.[5]

Ti Turkia ket maysa kadagiti innem a nawaya a Turko nga estado. Ti kaaduan iti populasion kadagitoy ket Muslim.[6] Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket ti Turko, a ti Kurdo ken Zazaki ket maisasao dagitoy babaen dagiti Kurdo ken Zaza, a mangbukel ti 18% iti populasion.[7]

Dagiti Oghuz a Turko ket nangrugrugida a mapmapan iti lugar a makunkuna tattan a ti Turkia (naala manipud ti Mediebal a Latin Turchia, i.e. "Daga dagiti Turko") idi maika-11 a siglo. Daytoy ket pimmardas babaen ti panagabak dagiti Seljuk kadagiti Bisantino idiay Gubat iti Manzikert.[8] Adda dagiti bassit a beyliks ken ti Seljuk a Sultanato iti Rûm a nagturay ti Anatolia aginggana ti Mongol a panagraut. Idi rugi ti maika-13 a siglo, ti Otomano a beylik ket pinagtitiponda ti Anatolia ket nagaramidda ti imperio a gumay-at ti kaaduan iti Abagatn a daya iti Europa, Lumaud nga Asia ken Amianan nga Aprika. Kalpasan ti panagrebba ti sumaganad a panakaabak ti Imperio nga Otomano idi Umuna a Sangalubongan a Gubat, adda dagiti pasetna a sinakupan babaen ti nagabak a Kumaduaan. Adda maysa a grupo dagiti ubbing a milisia nga opisial, nga indauloan babaen ni Mustafa Kemal Atatürk ken dagiti kaduana, nagaramidda ti nagballigi a sumupiat kadagiti Kumaduaan; idi 1923, nagipatakder dagitoy ti moderno a Republika iti Turkia a ni Atatürk a kas ti immuna apresidente.

Ti Turkia ket maysa a demokrata, sekular, unitario, batay-linteg a republika nga addaan ti taga-ugma a tinawtawid a kultura. Ti Turkia ket umadadu a naipatipon iti Laud babaen ti panagkameng kadagiti organisasion a kas ti Konsilo iti Europa, NATO, OECD, OSCE ken ti G-20 a dagiti kangrunaan nga ekonomia. Ti Turkia ket nangrugi a nakitulag ti napno a panagkameng iti Kappon ti Europa idi 2005, nga isu ket maysa idin a kumaduaan a kameng iti Europeano a Komunidad ti Ekonomia manipud idi 1963 ken nakadanon ti maysa a tulagan ti kappon ti aduana idi 1995. Ti Turkia ket nagtaraken iti asideg a kultural, politikal, ekonomiko ken industria a panakibiang iti Tengnga a Daya, dagiti Turko nga estdao iti Tengnga nga Asia ken dagiti pagilian ti Aprika babaen ti panagkameng kadagiti organisasion a kas ti Turko a Konsilo, Nagsaupan nga Administrasion iti Turko nga Arte ken Kultura, Organisasion iti Islamiko a Panagtitinnulong ken ti Organisasion ti Ekonomiko a Panagtitinnulong.

Ti lokasion ti Turkia iti nagsasabtan ti Europa ken Asia ket mangaramid daytoy a maysa a nagruna a heostratehiko a pagilian.[9][10][11] Gapu ti naipangruna a lokasionna, dakkel nga ekonomia ken kabilegan ti milisia, ti Turkia ket maysa a nangruna a rehional a bileg.[11][12]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b c d "IMF World Economic Outlook Database, Abril 2012". Internasional a Pundo ti Panguartaan. 2012. Naala idi 17 Abril 2012. 
  2. ^ "Gini a Pagsurotan". Banko ti Lubong. Naala idi 2 Marso 2011. 
  3. ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011" (PDF). Naala idi 2011-11-02. 
  4. ^ Ti Turko a lira (Türk Lirası, TL) ket sinukatanna ti Baro a Turko a lira idi Enero 1, 2009.
  5. ^ Atlas ti Nailian aHeograpiko iti Lubong (Maika-7 nga ed.). Washington, D.C.: Nailian a Heograpiko. 1999. ISBN 0-7922-7528-4.  "Europa" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "Ti kadawyan a maawawat a panakabingbingay a baetan ti Asia ken Europa ... ket pinorma babaen ti Banbantay Ural, Karayan Ural,Baybay Kaspiano, Banbantay Kaukaso,ken ti Nangisit a Baybay nga addaan dagiti pagayusanna, ti Bosporo and Dardanelo."
  6. ^ KONDA a Panagsukisok ken Konsultasion (2011-06-25). "Relihion, Sekularismo ken ti Dalungdong iti inaldaw a biag" (PDF). Milliyet. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2009-03-25. 
  7. ^ "Ti CIA World Factbook ket agited kadagiti 18% a Kurdo". Cia.gov. Naala idi 2011-05-16. 
  8. ^ "Turkia – Dagiti Turko a Nagtaudan". Countrystudies.us. Naala idi 2011-05-16. 
  9. ^ Mango, Andrew (2000). Atatürk. Overlook. ISBN 1-5856-7011-1. 
  10. ^ Shaw, Stanford Jay; Shaw, Ezel Kural (1977). Pakasaritaan iti Imperio nga Otomano ken Moderno a Turkia; Tomo.1, Imperio iti Gazis. ti pannakabangon ken panakaawan ti Imperio nga Otomano, 1280–1808. Cambridge University Press. ISBN 0-5212-9163-1. 
  11. ^ a b "Panagpangato tyi Turkia ken Rusia". Stratfor. 2009-03-17. Naala idi 2011-08-21. 
  12. ^ "Ti Turkia ngata ket Taudan itif Stabilidad ti Tengnga a Daya?". heptagonpost.com. 2010-12-18. Naala idi 2011-05-16. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Turkia idiay Wikimedia Commons