Turkia

Republika iti Turkia
Republika iti Turkia Türkiye Cumhuriyeti
	Nailian a kanta: İstiklâl Marşı; Martsa ti Panakawayawayas; Pasensia, ti pagbasabasam ket mabalin a nabaldado ti JavaScript wenno awan ti nasuportaran a mangay-ayam.; Mabalinmo ti agikarga ti sigpit wenno agikarga ti maysa a magay-ayam tapno maay-ayam ti sigpit iti pagbasabasam. ;
	Lokasion iti Turkia
Kapitolio	Ankara; 39°55′N 32°50′E / 39.917°N 32.833°ENagsasabtan: 39°55′N 32°50′E / 39.917°N 32.833°E
Kadakkelan a siudad	Istanbul
Opisial a pagsasao	Turko
Nagan dagiti umili	Turko
Gobierno	Parlamentario a republika
Lehislatura	Nalatak a Nailian a Gimong
Panagsarsaruno	iti Imperio nga Otomano
Kalawa
Bilang dagiti umili
GDP (PPP)	2011 karkulo
GDP (nominal)	2011 karkulo
Gini (2008)	40
HDI (2011)	0.699 ; (nangato) (Maika-92)
Kuarta	Turko a lira (TRY)
Sona ti oras	EET (UTC+2)
Porma ti petsa	aa/bb/tttt (AD)
Agmaneho iti	right
Internet TLD	.tr
Kodigo ti panagtelepono	90

Ti Turkia (Turko: Türkiye), opisial a ti Republika iti Turkia ( Türkiye Cumhuriyeti (tulong·paammo)), ket maysa a pagilian idiay Europa a mabirukan idiay Lumaud nga Asia (kaaduanna idiay Anatolia a peninsula)ken idiay Daya a Trasia idiay Abagatan a daya a Europa. Ti Turkia ket nabeddengan babaen dagiti walo a pagilian: Bulgaria iti amianan a laud; Gresia iti laud; Georgia iti amianan a daya; Armenia, Azerbaijan (ti exclave iti Nakhchivan) ken Iran iti daya; ken Irak ken Siria iti abagatan a daya. Ti Baybay Mediterraneano ken Cyprus ket addada iti abagatan; ti Baybay Egeo ket adda iti laud; ken ti Baybay Nangisit ket adda iti amianan. Ti Baybay iti Marmara, ti Bosporo ken ti Dardanelos (a dagitoy ket buklenda dagiti Nailet a baybay ti Turko) ket ilasinna ti nagbeddengan a nagbaetan ti Daya a Trasia ken Anatolia; ilasinna pay ti Europa ken Asia.^[5]

Ti Turkia ket maysa kadagiti innem a nawaya a Turko nga estado. Ti kaaduan iti populasion kadagitoy ket Muslim.^[6] Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket ti Turko, a ti Kurdo ken Zazaki ket maisasao dagitoy babaen dagiti Kurdo ken Zaza, a mangbukel ti 18% iti populasion.^[7]

Dagiti Oghuz a Turko ket nangrugrugida a mapmapan iti lugar a makunkuna tattan a ti Turkia (naala manipud ti Mediebal a Latin Turchia, i.e. "Daga dagiti Turko") idi maika-11 a siglo. Daytoy ket pimmardas babaen ti panagabak dagiti Seljuk kadagiti Bisantino idiay Gubat iti Manzikert.^[8] Adda dagiti bassit a beyliks ken ti Seljuk a Sultanato iti Rûm a nagturay ti Anatolia aginggana ti Mongol a panagraut. Idi rugi ti maika-13 a siglo, ti Otomano a beylik ket pinagtitiponda ti Anatolia ket nagaramidda ti imperio a gumay-at ti kaaduan iti Abagatn a daya iti Europa, Lumaud nga Asia ken Amianan nga Aprika. Kalpasan ti panagrebba ti sumaganad a panakaabak ti Imperio nga Otomano idi Umuna a Sangalubongan a Gubat, adda dagiti pasetna a sinakupan babaen ti nagabak a Kumaduaan. Adda maysa a grupo dagiti ubbing a milisia nga opisial, nga indauloan babaen ni Mustafa Kemal Atatürk ken dagiti kaduana, nagaramidda ti nagballigi a sumupiat kadagiti Kumaduaan; idi 1923, nagipatakder dagitoy ti moderno a Republika iti Turkia a ni Atatürk a kas ti immuna apresidente.

Ti Turkia ket maysa a demokrata, sekular, unitario, batay-linteg a republika nga addaan ti taga-ugma a tinawtawid a kultura. Ti Turkia ket umadadu a naipatipon iti Laud babaen ti panagkameng kadagiti organisasion a kas ti Konsilo iti Europa, NATO, OECD, OSCE ken ti G-20 a dagiti kangrunaan nga ekonomia. Ti Turkia ket nangrugi a nakitulag ti napno a panagkameng iti Kappon ti Europa idi 2005, nga isu ket maysa idin a kumaduaan a kameng iti Europeano a Komunidad ti Ekonomia manipud idi 1963 ken nakadanon ti maysa a tulagan ti kappon ti aduana idi 1995. Ti Turkia ket nagtaraken iti asideg a kultural, politikal, ekonomiko ken industria a panakibiang iti Tengnga a Daya, dagiti Turko nga estdao iti Tengnga nga Asia ken dagiti pagilian ti Aprika babaen ti panagkameng kadagiti organisasion a kas ti Turko a Konsilo, Nagsaupan nga Administrasion iti Turko nga Arte ken Kultura, Organisasion iti Islamiko a Panagtitinnulong ken ti Organisasion ti Ekonomiko a Panagtitinnulong.

Ti lokasion ti Turkia iti nagsasabtan ti Europa ken Asia ket mangaramid daytoy a maysa a nagruna a heostratehiko a pagilian.^[9]^[10]^[11] Gapu ti naipangruna a lokasionna, dakkel nga ekonomia ken kabilegan ti milisia, ti Turkia ket maysa a nangruna a rehional a bileg.^[11]^[12]

Dagiti nagibasaran [urnosen]

^ ^1.0 ^1.1 ^1.2 ^1.3 "IMF World Economic Outlook Database, Abril 2012". Internasional a Pundo ti Panguartaan. 2012. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=186&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=68&pr.y=13. Naala idi 17 Abril 2012.
^ "Gini a Pagsurotan". Banko ti Lubong. http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/. Naala idi 2 Marso 2011.
^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011" (PDF). http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf. Naala idi 2011-11-02.
^ Ti Turko a lira (Türk Lirası, TL) ket sinukatanna ti Baro a Turko a lira idi Enero 1, 2009.
^ Atlas ti Nailian aHeograpiko iti Lubong (Maika-7 ed.). Washington, D.C.: Nailian a Heograpiko. 1999. ISBN 0-7922-7528-4. "Europa" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "Ti kadawyan a maawawat a panakabingbingay a baetan ti Asia ken Europa ... ket pinorma babaen ti Banbantay Ural, Karayan Ural,Baybay Kaspiano, Banbantay Kaukaso,ken ti Nangisit a Baybay nga addaan dagiti pagayusanna, ti Bosporo and Dardanelo."
^ KONDA a Panagsukisok ken Konsultasion (2011-06-25). "Relihion, Sekularismo ken ti Dalungdong iti inaldaw a biag" (PDF). Milliyet. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2009-03-25. http://web.archive.org/web/20090325005232/http://www.konda.com.tr/html/dosyalar/ghdl&t_en.pdf.
^ "Ti CIA World Factbook ket agited kadagiti 18% a Kurdo". Cia.gov. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html#People. Naala idi 2011-05-16.
^ "Turkia – Dagiti Turko a Nagtaudan". Countrystudies.us. http://countrystudies.us/turkey/5.htm. Naala idi 2011-05-16.
^ Mango, Andrew (2000). Atatürk. Overlook. ISBN 1-5856-7011-1. Plantilia:Page needed
^ Shaw, Stanford Jay; Shaw, Ezel Kural (1977). Pakasaritaan iti Imperio nga Otomano ken Moderno a Turkia; Tomo.1, Imperio iti Gazis. ti panakabangon ken panakaawan ti Imperio nga Otomano, 1280–1808. Cambridge University Press. ISBN 0-5212-9163-1.
^ ^11.0 ^11.1 "Panagpangato tyi Turkia ken Rusia". Stratfor. 2009-03-17. http://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise. Naala idi 2011-08-21.
^ "Ti Turkia ngata ket Taudan itif Stabilidad ti Tengnga a Daya?". heptagonpost.com. 2010-12-18. http://www.heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east. Naala idi 2011-05-16.

Dagiti silpo ti ruar [urnosen]

Dagiti midia a mainaig ti Turkia idiay Wikimedia Commons

[imf2-1] 1.0 ^1.1 ^1.2 ^1.3 "IMF World Economic Outlook Database, Abril 2012". Internasional a Pundo ti Panguartaan. 2012. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=186&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=68&pr.y=13. Naala idi 17 Abril 2012.

[wb-gini-2] "Gini a Pagsurotan". Banko ti Lubong. http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/. Naala idi 2 Marso 2011.

[3] "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011" (PDF). http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf. Naala idi 2011-11-02.

[4] Ti Turko a lira (Türk Lirası, TL) ket sinukatanna ti Baro a Turko a lira idi Enero 1, 2009.

[NatlGeoAtlas-5] Atlas ti Nailian aHeograpiko iti Lubong (Maika-7 ed.). Washington, D.C.: Nailian a Heograpiko. 1999. ISBN 0-7922-7528-4. "Europa" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "Ti kadawyan a maawawat a panakabingbingay a baetan ti Asia ken Europa ... ket pinorma babaen ti Banbantay Ural, Karayan Ural,Baybay Kaspiano, Banbantay Kaukaso,ken ti Nangisit a Baybay nga addaan dagiti pagayusanna, ti Bosporo and Dardanelo."

[KONDA_a_Panagsukisok_ken_Konsultasion-6] KONDA a Panagsukisok ken Konsultasion (2011-06-25). "Relihion, Sekularismo ken ti Dalungdong iti inaldaw a biag" (PDF). Milliyet. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2009-03-25. http://web.archive.org/web/20090325005232/http://www.konda.com.tr/html/dosyalar/ghdl&t_en.pdf.

[ciaturkey-7] "Ti CIA World Factbook ket agited kadagiti 18% a Kurdo". Cia.gov. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html#People. Naala idi 2011-05-16.

[8] "Turkia – Dagiti Turko a Nagtaudan". Countrystudies.us. http://countrystudies.us/turkey/5.htm. Naala idi 2011-05-16.

[Atat.C3.BCrk-9] Mango, Andrew (2000). Atatürk. Overlook. ISBN 1-5856-7011-1. Plantilia:Page needed

[Ottoman_Turkey-10] Shaw, Stanford Jay; Shaw, Ezel Kural (1977). Pakasaritaan iti Imperio nga Otomano ken Moderno a Turkia; Tomo.1, Imperio iti Gazis. ti panakabangon ken panakaawan ti Imperio nga Otomano, 1280–1808. Cambridge University Press. ISBN 0-5212-9163-1.

[Stratfor-11] 11.0 ^11.1 "Panagpangato tyi Turkia ken Rusia". Stratfor. 2009-03-17. http://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise. Naala idi 2011-08-21.

[Heptagon-12] "Ti Turkia ngata ket Taudan itif Stabilidad ti Tengnga a Daya?". heptagonpost.com. 2010-12-18. http://www.heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east. Naala idi 2011-05-16.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

Turkia

Dagiti nagibasaran [urnosen]

Dagiti silpo ti ruar [urnosen]

Pagpilian ti pagdaliasatan

Bukod a ram-ramit

Nagan ti lug-lugar

Sab-sabali a pagsasao

Dagiti pangkitaan

Dagiti aramid

Biruken

Pagdaliasatan

Ramramit

Sabsabali a pagsasao