Suisa
|
|
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Pasasao: Unus pro omnibus, omnes pro uno (tinawtawid) (Ilokano: Maysa para iti amin, Amin para iti maysa) |
||||||
|
|
||||||
![Lokasion iti Suisa (berde)idiay Europa (nangisit a kolordapo) — [Sarita]](/wiki/Papeles:Europe-Switzerland.svg) |
||||||
| Kapitolio | Bern[paammo 1] (de facto) 46°57′N 7°27′E / 46.950°N 7.450°ENagsasabtan: 46°57′N 7°27′E / 46.950°N 7.450°E |
|||||
| Kadakkelan a siudad | Zürich | |||||
| Opisial a pagsasao | Aleman (63.7 %), Pransés (20.4 %), Italiano (6.5 %), Romansh[1] (0.5 %) |
|||||
| Nagan dagiti umili | Suiso | |||||
| Gobierno | Pederal a republika, nga addaan ti agdagdagus a sitema ken dagus a demokrasia | |||||
| - | Pederal a Konsilo | Doris Leuthard Eveline Widmer-Schlumpf (Pres. 12) Ueli Maurer (VP 12) Didier Burkhalter Simonetta Sommaruga Johann Schneider-Ammann Alain Berset |
||||
| - | Pederal a kanselor | Corina Casanova | ||||
| Lehislatura | Pederal a Gimong | |||||
| - | Ngato a Kamara | Konsilo dagiti Estado | ||||
| - | Baba a Kamara | Nailian a Konsilo | ||||
| Pankaiwayawayas | ||||||
| - | Petsa ti panakaibangon | 1 Agosto[paammo 2] 1291 | ||||
| - | de facto | 22 Septiembre 1499 | ||||
| - | Maibigbigan | 24 Oktubre 1648 | ||||
| - | Naipasubli | 7 August 1815 | ||||
| - | Pederal nga estado | 12 Septiembre 1848[2] | ||||
| Kalawa | ||||||
| - | Dagup | 41,285 km2 (Maika-133) 15,940 kd milia |
||||
| - | Danum (%) | 4.2 | ||||
| Bilang dagiti umili | ||||||
| - | 2010 karkulo | 7,866,500[3] (Maika-95) | ||||
| - | 2000 senso | 7,452,075 | ||||
| - | Densidad | 188/km2 (Maika-65) 477.4/kd mi |
||||
| GDP (PPP) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $321.898 billion[4] (Maika-36) | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $45,265[4] (Maika-8) | ||||
| GDP (nominal) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $512.065 billion[4] (Maika-19) | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $75,835[4] (Maika-4) | ||||
| Gini (2000) | 33.7 (katengngaan) | |||||
| HDI (2010) |  0.874[5] (nangato unay) (Maika-13) |
|||||
| Kuarta | Pranko a Suiso (CHF) |
|||||
| Sona ti oras | CET (UTC+1) | |||||
| - | Kalgaw (DST) | CEST (UTC+2) | ||||
| Agmaneho iti | kanawan (tren: kanigid) | |||||
| Internet TLD | .ch | |||||
| Kodigo ti panagtelepono | +41 | |||||
.svg)
.svg)
Ti Suisa ket maysa a pederal a repúblika nga ti opisial nga agnagan iti Konpederasion a Suiso ken buklen ti 26 cantón. Ti Berna ti kapitolio na daytoy. Masarakan ti pagilian iti Laud nga Europa ket kabangibang daytoy ti Alemania iti amianan, ti Pransia iti laud, ti Italia iti abagatan, ken ti Austria ken ti Liechtenstein iti daya.
Palawlawan ti daga ti pagilian a Suisa. Maibingay ti heografía daytoy iti Alpes, iti Banák ti Suisa ken iti Jura ket 41,285 km2 ti kalawa daytoy. Kaaduan iti 7.9 a riwriw a populasión ti Suisa ket agnaed iti Banák ket ditoy a masarakan dagiti kadaklan a siudad, idinto a buklen ti Alpes ti kalawaan a paset ti teritorio daytoy. Kadagiti kadaklan a ciudad ket ti dua siudad sangalubongan ken sentro ti ekonomía a Zúrich ken Ginebra.
Napaut ti pakasaritaan ti neutralidad ti Suisa ket saan pay a nakigubat daytoy iti tukad internasional sipud idi 1815 ken nagkameng laeng daytoy iti Sikakaysa a Papagilian idi 2002. Iti laksid dayta, adda activo a panggannaet a polisía daytoy ket masansan a makipaset kadagiti panagpakappia iti agduduma a paset ti lubong. Ti Suisa ti nagtaudan ti Nalabaga a Krus ket naibatay daytoyy ti adu nga organisasión internacional pakaramanan ti maikadua a kadaklan nga opisina ti Sikakaysa a Papagilian. Maysa daytoy kadagiti nagipasdek a kameng ti Asosiasión ti Nawaya a Komersio ti Europa ken paset pay ti Purok Schengen. Iti laksid dayta, saan daytoy a kameng ti Kappon ti Europa wenno ti Purok nga Ekonómiko ti Europa.
Ti nominal a pakabuklan a produkto doméstiko ti Suisa ket $75,835, ket basar iti daytoy maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Adda iti Suiso ti kadaklan a kabaknang tunggal nataengan iti lubong idi 2010 ($372,692 tunggal maysa a tao). Kasta met nga adda iti Suisa ti maysa kadagiti kadaklan a balance ti kuento kas porsiento ti pakabuklan a produkto doméstiko iti lubong, ket sarunuen laeng daytoy ti sumagmamano a pagilian a productor iti lana. Agtultuloy met ti pannakaibilang ti Zúrich ken Ginebra kas maikadua ken maikatlo kadagiti siudad nga addaan iti kasayaatan a kalidad ti panagbiag iti lubong. Inkeddeng ti Sangalubongan a Forum nga Ekonómiko ti Suisa a kas maysa nga umartakan a pagilian iti lubong idi 2010, ket inkeddeng met ti Kappon ti Europa a daytoy ti kainnovativuan a pagilian.
Ti Suisa ket buklen ti tallo a kangrunaan a rehión lingüístiko ken kultural. Dagitoy ti Alemán, Pransés, ken Italiano, ket mainayon pay dagiti tanap nga agsasao iti Romanse. Iti kasta a saad, ti Suia ket saan a pagilian a sibabasar iti kadawian nga etnisidad wenno pagsasao. Ti pakakaysaan ti Suisa ket sibabasar iti kadawian a pakasaritaan, iti paglalaeman a panaggatad (pederalismo, dagus a demokrasia, neutralidad) ken iti simbolismo ti Alpes. Según iti kannawidan naipasdek ti Suiso a Konpederasion idi Agosto 1 1291 ket tinawen a marambakan ti Nailian nga Aldaw ti Suisa iti dayta nga aldaw.
Paammo [urnosen]
- ^ De jure "pederal a siudad"; de facto a kapitolio. Gapu ti pakasaritaan dagiti pederalismo a sensibilidad, ti linteg a Suiso ket saan nga agnagnagan ti pormal a kapitolio, ken addaan dagiti pagalagadan a kas dagiti korte ket addaan da ti sabsabali a lokasion.
- ^ Tinawtawid. Ti Pederal a Dokumento ti Linteg ket agibagbaga laeng a "nasapa nga Agosto" ken ti tulag ket ti pinakaipabaro iti maysa a nadaananan, nga tattan ket napukaw.
Pinagibasaran [urnosen]
- ^ Pederal a Batay-linteg, artikulo 4, "Dagiti Nailian a Pagsasao" : Dagiti Nailian a Pagsasao ket Aleman, Pransés, Italiano ken Romansh; Pederal a Batay-linteg, artikulo 70, "Dagiti Pagsasao", parapo 1: Ti dagiti opisial a pagsasao iti Konpederasion ket Aleman, Pransés ken Italiano. Ti Romansh ket opisial to a pagsasao para iti panakisasao kadagiti tattao iti Romansh a pagsasao.
- ^ Maysa a panakayebkas iti Tagsatzung naiyebkas ti Pederal a Batay-linteg a naampon idi 12 Septiembre 1848. Ti maysa a resolusion iti Tagsatzung iti 14 Septiembre 1848 a nainaganan a dagiti kabilegan kadagiti pagadalan a naited para iti ken babaen ti 1815 a Pederal a Tulag ket agpaso iti oras ti batay-linteg iti Pederal a Konsilo, a naaramid idi 16 Nobiembre 1848.
- ^ "Kadakkel ti populasion ken ti nakaramidan ti populasion". Opisina ti Pederal nga Estadistika ti Suiso. Pederal nga Opisina ti Suiso, Neuchâtel. 2010. http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html. Naala idi 2011-04-29.
- ^ 4.0 4.1 4.2 4.3 "Suisa". Internasional a Pundo ti Paguartaan. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=146&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=84&pr.y=8. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf. Naala idi 4 Nobiembre 2010.[natay a panilpo]
|
|||||||
.svg)
- Dagiti artikulo nga addaan kadagiti natay a kasilpo iti ruar manipud idi Mayo 2011
- Suisa
- Dagiti Alpino a pagilian
- Tengnga nga Europa
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Aleman
- Helvetii
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Italiano
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1291
- Lumaud nga Europa
