Tailandia

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Pagarian iti Tailandia
ราชอาณาจักรไทย
Ratcha Anachak Thai
ประเทศไทย
Prathet Thai
Nailian a kantaPhleng Chat Thai

Kaarian a kantaPhleng Sansoen Phra Barami
Lokasion iti  Tailandia  (berde)idiay ASEAN  (nangisit a kolordapo)  —  [Sarita]
Lokasion iti  Tailandia  (berde)

idiay ASEAN  (nangisit a kolordapo)  —  [Sarita]

Kapitolio
(ken kadakkelan a siudad)
Bangkok (Tailandés: Krung Thep)1
13°45′N 100°29′E / 13.750°N 100.483°E / 13.750; 100.483Nagsasabtan: 13°45′N 100°29′E / 13.750°N 100.483°E / 13.750; 100.483
Opisial a pagsasao Tailandés[1]
Opisial a sinuratan Tailandés nga abesedário
Patneng a grupo  Tailandés (75%), Insík (14%), Malay (3%), Dadduma pay (8%)
Nagan dagiti umili Tailandés
Gobierno Unitario a parlamentario a batay-linteg a monarkia
 -  Ari Bhumibol Adulyadej
 -  Kangrunaan a Ministro Yingluck Shinawatra (PT)
Lehislatura Nailian a Gimong
 -  Ngato a Kamara Senado
 -  Baba a Kamara Kamara dagiti Pannakabagi
Panakabangon
 -  Sukhothai a Pagarian 1238–1448 
 -  Ayutthaya a Pagarian 1351–1767 
 -  Thonburi a Pagarian 1768–1782 
 -  Rattanakosin a Pagarian 6 Abril 1782 
 -  Batay-linteg a monarkia 24 Hunio 1932 
 -  2007 a Batay-linteg 24 Agosto 2007 
Kalawa
 -  Dagup 513,120 km2 (Maika-51)
198,115 kd milia 
 -  Danum (%) 0.4 (2,230 km2)
Bilang dagiti umili
 -  2011 karkulo 66,720,1532[2] (Maika-20)
 -  2010 senso 65,479,453 [3] 
 -  Densidad 132.1/km2 (Maika-88h)
342/kd mi
GDP (PPP) 2011 karkulo
 -  Dagup $602.074 billion[4] 
 -  Tunggal maysa a tao $9,396[4] 
GDP (nominal) 2011 karkulo
 -  Dagup $345.649 bilion[4] 
 -  Tunggal maysa a tao $5,394[4] 
Gini (2009) 42.5[5] 
HDI (2011) increase0.682[6] 
(kalalainganna) (Maika-103)
Kuarta Baht (฿) (THB)
Sona ti oras (UTC+7)
Agmaneho iti kanigid
Internet TLD .th, .ไทย
Kodigo ti panagtelepono +66
1 ^Tailandés a nagan: กรุงเทพมหานคร Krung Thep Maha Nakhon wenno Krung Thep. Ti napno a nagan ket กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุทธยา มหาดิลกภพ นพรัตนราชธานีบุรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยะวิษณุกรรมประสิทธิ์ Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Yuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Phiman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit.
2 ^Segun ti Departamento iti Probinsia nga Administrasion official register, saan a mairaman dagiti saan a nairehistro nga umili ken dagiti imigrante.

Ti Tailandia (play /ˈtlænd/ ty-land wenno /ˈtlənd/;[7] Tailandes: ประเทศไทย, RTGS: Prathet Thai), opisial a ti Pagarian iti Tailandia (Tailandes: ราชอาณาจักรไทย, RTGS: Ratcha Anachak a Tilandés; IPA: [râːt.tɕʰā ʔāːnāːtɕàk tʰāj] ( denggen)), sigud idi a kas ti Siam (Tailandes: สยาม; RTGS: Sayam), ket maysa a pagilian a mabirukan iti sentro iti Indotsína a peninsula idiay Anabagatan a daya nga Asia. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Burma and Laos, iti daya babaen ti Laos ken Cambodia, iti abagatan babaen ti Golpo iti Tailandia ken Malaysia, ken iti laud babaen ti Baybay Andaman ken ti akin-abagatn unay nga ungto iti Burma. Dagiti maipapan ti baybay a pagbeddenganna ket mairaman ti Vietnam idiay Golpo iti Tailandia iti abagatn a dayat, ken ti Indonesia ken India idiay Baybay Andanan iti abagatan a laud.

Daytoy a pagilian ket maysa a batay-linteg monarkia, nga idauloan babaen ni Ari Rama IX, ti maikasiam nga ari iti Kamara iti Chakri, nga isu, a nagturay manipud idi 1946, ket isu ti kabayagan nga agserserbi a pangulo iti estado ken ti kabayagan nga agturturay a monarkia iti Tailandés a pakasaritaan.[8] Ti ari ti Tailandia ket natituloan a kas ti Pangulo iti Estado, Pangulo dagiti Siiigam a Buyot, ti Agtengtengngel iti Budista a relihion, ken ti Agsalsalakbnib kadagiti amina Pammati.

Ti Tailandia ket isu ti maika-51 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino iti dagup a kalawa, nga adda ti kalawa ti agarup a 513,000 km2 (198,000 sq mi), ken isu ti maika-20 a kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti agarup a 64 a riwriw a tattao. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Bangkok, nga isu daytoy ti politikal, komersio, industria ken kultural a sentro ti Tailandia. Agarup a 75% iti populasion ket etniko a Tilandés, 14% ket iti Insík a kaputotan, ken 3% ket etniko a dagiti Malay;[1] ti nabati ket tagikua dagiti minoridad a grupo a mairaman dagiti Mon, Khmers ken dagiti nadumaduma a turod a tribu. Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket Tilandés. Ti kangrunaan a relihion ket Budismo, a daytoy ket isansanay babaen ti agarup a 95% iti populasion.

Ti Tailandia ket nakapadas ti napardas a panagrang-ay ti ekomoniana idi nagbaetan ti 1985 ken1995, ken agdama daytoy a baro a naiindustria a pagilan ken maysa a kangrunaaan nga agkokomersio iti ruar. Ti turismo ket adu pay nga agiparawad ti Tilandés nga ekonomia, ken daytoy a pagiian ket balayan kadagiti adu a naamammoan a papanana dagiti turista, a mairaman ti Ayutthaya, Pattaya, Bangkok, Phuket, Krabi, Chiang Mai, Hua Hin ken Ko Samui.[9][10] Adda dagiti agarup a 5.2 riwriw a nalinteg ken di-nalinteg nga emigrante idiay Tailandia,[11] ken daytoy a pagilian ket nakaawis kadagiti ekspatriado manipud kadagiti narang-ay a pagilian.[12]

Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti opisial a nagan idi ti pagilian ket Siam (Tailandes: สยาม RTGS: Sayam, pannakabalikas [sàjǎːm]) aginggana idi 23 Hunio 1939,[13] idi nasukatan daytoy ti Tailandia. Daytoy ket nanaganan manen ti Siam manipud idi 1945 aginggaa idi 11 Mayo 1949, a kalpasan daytoy ketnanaganan manen ti Tailandia. Daytoy ket naipaletra pay a ka s ti Siem, Syâm wenno Syâma, daytoy ket nainagananen iti Sanskrito a Śyâma (श्याम, a kayatna a saoen ket "nangisit" wenno "kayumanggi"). Dagiti nagan a Shan ken A-hom ket mabalin a sabsabali a kita ti isu met laeng a balikas, ken ti Śyâma ket mabalin a saan nga isu ti nagtaudan ngem ti naadal ken parbo a panakabakaweng.[14]

Ti balikas aThai (ไทย) ket saan, a kas sapasap a naipamattian,a naala manipud ti balikas a Tai (ไท) a kayatna asaoen ket "panagwayawayas" iti pagsasao a Thai; daytoy, nuay kasta, ti nagan ti maysa nga etniko a grupo manipud kadagiti tengnga a tanap (ti Tattao a Thai). Ti maysa a nadayeg a Thai nga eskolar ket nangisuppiat a ti Tai (ไท) ket kaykayatna a saoen laeng ket "tattao" wenno "tao a parsua" gaputa ti panagsuksukisokna ket agiparparang a dagiti rurala luglugar ti balikas a "Tai" ket inus-usar idi embes a ti kadawyan a balikas ti Thai a "kon" (คน) para iti tattao.[15]

Ti Thai ket agus-usar ti panangisao a "daga dagiti nawaya" tapno maiyebkas ti pasindayag iti kinapudno a ti Tailandia ket is-isu laeng ti pagilian idiay Abagatn a daya nga Asia a saan uray kaanoman a nakoloniaan ti Europeano a bileg. Bayat a dagiti Thai a tattao ket kadawyan nga ibagbagaanda ti pagilianda nga agus-usar ti nadayaw a porm a Prathet Thai (Thai: ประเทศไทย), isuda ket kaaduanda nga agususar ti lokal a panagsasao a Mueang Thai (Thai: เมืองไทย) wenno Thai (Thai: ไทย); ti balikas a mueang (Thai: เมือง) a kayatna a saoen ket "pagilian" ngem sapasap nga inus-usar a mangitudo ti siudad wenno ili. Ratcha Anachak Thai (Tailandes: ราชอาณาจักรไทย) a kayatna a saoen ket "Pagarian iti Tailandia" wenno "Pagarian iti Thai".

Iti etimolohiko, dagiti pakabuklanna ket: -Ratcha- (manipud ti Sanskrito raja, a kayatna a saoen ket "ari, naarian, pagturayan") ; -ana- (manipud ti Pāli āṇā, "turay, panagbilin, bileg", a dagitoy ket nanipud ti Sanskrito ājñā, kapadpada ti kayatna a saoen) -chak (manipud ti Sanskrito cakra wenno cakraṃ a kayatna asaoen ket "pilid", ti maysa a simbolo ti bileg ken panagturay). Ti Thai a Nailian a Kanta (Tailandes: เพลงชาติ), a pinartuat ken sinurat babaen ni Peter Feit idi las-ud ti nakaro a "patriotiko" a panawen ti 1930, ket nagitudtudo ti Thai a pagilian a kas ti: prathet-thai (Thai: ประเทศไทย). Ti umuna alinia ti nailian akanta ket: prathet thai ruam lueat nuea chat chuea thai (Thai: ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย) ken naipatarus idi 1939 babaen ni Koronel Luang Saranuprabhandi a kas ti: "Ti Tailandia ket isu ti nagkaykaysaan iti Thai a dara ken bagi."

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b CIA World Factbook Thailand, CIA World Factbook.
  2. ^ ประกาศสานักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จานวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2553
  3. ^ Opisina ti Nailian nga Estadistika. "Maika-100 nga anibersario dagiti senso ti populasion iti Tailandia: Populasion ken maikabalayan a senso ti 2010: Maika-11 a senso iti Tailandia" (iti Tailandes), magun-od iti online: [1], naala idi 30 Enero 2012.
  4. ^ a b c d "Tailandia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 22 Abril 2012. 
  5. ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". UNDP. 2009. Naala idi 27 Oktubre 2011. 
  6. ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011 – Estadistika a nairaman ti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan". Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan. pp. 127–130. Naala idi 2 Nobiembre 2011. 
  7. ^ "Merriam-Webster Online". Merriam-webster.com. 25 Abril 2007. Naala idi 25 Abril 2010. 
  8. ^ "Maysa a Naarian a Bitla dagiti okasion". Worldhop.com a Warnakan. 1996. Naala idi 5 Hulio 2006. 
  9. ^ Ti Tailandi aket ti Banko ti Lubong, ti Banko ti Lubong a panagtaldiap ti pagilian ti Tailandia.
  10. ^ Ti Guarda, Bariweswes ti Pagilian: Tailandia, 25 Abril 2009.
  11. ^ TAILANDIA: Dagiti ubbing a Burmes nga emigrante a saan a nakaadal. IRIN Asia. 15 Hunio 2009.
  12. ^ Narigat a panagadal iti paraiso ti ekspatriado. BBC News. 14 Disiembre 2006.
  13. ^ Pakasaritaan ti Tailandia (Siam), CSMngt-Thai.
  14. ^ Eliot, Charles (1921). Ti Gandat a Gutenberg EBook iti Hinduismo ken Budismo, Ti Naipakasaritaan a Panagiladawan, Tom. 3 (iti 3) [EBook #16847]. Londres: Routledge & Kegan Paul Ltd. pp. Kap. xxxvii 1; nagdakamat kadagiti Paammo 189: Ti nagan ket mabirukan kadagiti Champa a sinuratan iti 1050 A.D. ken segun ti Gerini ket agparang idiay Samarade ni Ptolemy = Sâmaraṭṭha. Kitaen ti Gerini, Ptolemy, p. 170. Ngem ti Samarade ket mairukan idiay asideg ti Bangkok ken mabalin nga awan dagiti Tais iti dayta alugar iti dayta apanawen ni Ptolemy; ken Paamo 190: Ken isu pay idiay Tengnga nga Asia a Kustana ket agparang a naadal a panagbakkaweng ti nagan a Khotan, a naaramid tapno maikkan ti kayatna a saoen iti Sanskrito. 
  15. ^ จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: "ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ" (Jid Phumisak 1976: "Ti Irurumsua para kadagiti Siames a Balikas para iti Thai, Laotiano ken Khmer ken Nakagimongan a Pnakailasin para iti Pagilian a nagnagan")

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Tailandia idiay Wikimedia Commons