Edukasion

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Dagiti ubbing ti eskuela nga agtugtugaw iti linong ti mulmula idiay Bamozai, nga asideg ti Gardez, a Probinsia ti Paktya, Apganistan.

Ti edukasion iti sapasap a kasubsilanna ket maysa a porma ti panagadal nga iti pannakaammo, dagiti kalaing, ken dagiti ugali ti maysa agrupo ti tattao ket ket maiyalis manipud ti maysa a kaputotan iti sabali babaen ti panagisursuro, panagsanay, panagsukisok, wenno babaen ti autodidaktidismo.[1] Iti sapasap, daytoy ket rumsua babaen ti aniaman a pannakasanay nga adda ti pormatibo a pagbanagan iti waya a panagpanpanunot ti tao, panarikna, wenno panagtignay.

Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]

Iti etimolohia, ti balkas nga "edukasion" ket naala manipud ti Latin ēducātiō (“Ti panagtaraken, ti panagipadakkel, ti panagaywan") manipud ti ēdūcō (“Agisuroak, Agisanayak”) a daytoy ket maikabagian ti homonimo nga ēdūcō (“Mangidauloak, Mangalaak; Mangibangonak, Mangipatakderak”) manipud ti ē- (“manipud, nagtaud ti”) ken dūcō (“Mangidaluoak, Mangaramidak”).[2]

Ti papel ti gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti karbengan ti edukasion ket napartuaten ken mabigbigan babaen dagiti dadduma a turayan: Manipud idi 1952, ti Artikulo 2 oti umuna a Protokol iti Europeano a Taripnong ti Karkarbengan ti Nagtagitaoan ket mangipabaklay ti annong kadagiti partido nga aggaransia ti karbengan ti edukasion. Iti sangalubongan nga agpang, ti Internasional a Panakaikeddeng iti Ekonomiko, Sosial ken Kultural a Karkarbengan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti 1966 ket aggaransia iti daytoy a karbengan iti artikulo 13.

Kadagiti kadagupan ti pakasaritaan dagiti nadumaduma a gobierno ket nangiparparitda a pribado wenno idiay balayda a mangpaadal dagiti ubbing. Dagiti nadumaduma a totalitariano a turay, kas pagarigan, ket nangipapilit ti indoktrinasion babaen ti propaganda iti Hitler a Kinaagtutubo ken propaganda iti edukasion babaen dagiti nadumaduma a turay ti komunismo.

Dagiti sistema[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti sistema ti panagadal ket mairaman dagiti institusionalisado a panagisursuro ken panagadadal a mainaig ti kurikulum, a daytoy ket kabukbukodan a nabangon segun ti nasakbayan a keddeng ti panggep dagiti eskuela iti sistema. Dagiti sitema ti eskuela idi ket naibatay pay kadagiti relihion ti tattao a nagitited kaniada ti sabalia kurikula.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Dewey, John (1916/1944). Demokrasi akenEdukasion. The Free Press. pp. 1–4. ISBN 0-684-83631-9. 
  2. ^ educate. Etymonline.com. Naala idi 2011-10-21.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Edukasion idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Edukasion idiay Wikiquote