Kaimito

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Kaimito
Bunga ti kaimito
Sientipiko a pannakaidasig
Pagarian: Plantae
(di nairanggo): Angiospermae
(di nairanggo): Eudicotidae
(di nairanggo): Rosidae
Urnos: rosales
Pamilia: Sapotaceae
Henero: Chrysophyllum
Sebbangan: C. cainito
Dua a nagan
Chrysophyllum cainito
L.

Ti kaimito (Chrysophyllum cainito) ket tropikal a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket patneng ti Kalatakan nga Antila ken ti Laud nga India. Daytoy ket naiwarwarasen kadagiti tanap ti Tengnga nga Amerika ken naimuyonganen kadagiti amin a tropiko, mairaman ti Abagatan a daya nga Asia.[1] Daytoy ket napardas a dumakkel ken makaabot ti 20 metro iti katayag.

Adda met daytoy kadagitisabsabali a nagan a mairaman ti cainito, caimito, star apple, golden leaf tree, abiaba, pomme du lait, estrella, milk fruit ken aguay. Naamammuan pay daytoy babaen ti sinonimo nga Achras cainito. Idiay Bietnam, daytoy ket tinawtawagan tivú sữa (literal a: gatas ti suso).

Dagiti bulong ket kankanayon a berde, agsisinnublat, simple nga immitlog, intero nga 5–15 cm ti kaatiddogna; ti likudanna ket nasileng nga addaan ti nabalitokan a maris no makita iti adayo. Dagiti bassit-usit a sabong morado-puraw ken addaan ti nabanglo nga angot. Ti kayo ket hermaproditiko (bukod a mabungaan).

Daytoy ket addaan tinagtimbukel, morado ti kudilna a bunga ken kadawyan a berde ti sepalono, nga addan ti bituen a langa iti lasagna. Sagpaminsan pay nga adda dagiti berde-puraw wenno duyaw a kita daytoy a bunga. Ti kudilna ket nabaknang iti latex, ken daytoy ket ti ukisna ket saan a makan. Dagiti nadalumpinas a bukel ketnatangken ken nakusnaw a kayumanggi ti marisna. Daytoy ket natiempuan ti panagbungana a kayo.

Naimbag dagiti bungana daytoy ket naimas a kanen a kas dulse; daytoy ket nasam-it ken nasaysayaat a kanen no nalamiis. Ti tubbog ti kimiko a kompuesto ti bulbulongna ket naus-usaren a pangngagas ti diabetes kenartikulay a rayuma. Ti bunga ket addaan kadagiti tagikua iti anti-oksido.,[2][3] Ti ukis ti kayona ket naikedkeddenga toniko ken panagparugso. Ti bunga ket ketmagun-od pay kadagiti tallo a maris, nangisit a morado, berde-kayumanggi ken duyaw. Ti morado a bunga ket adda ti napuspuskol a kudil ken labanag bayat a ti berde-kayumanggi ket addaan ti naing-ingpis a kudil ken nadigdigo a lasag; to duyaw met ket saan unay nga adu ken narigat a mabirukan.

Adda dagiti asideg a kabagianna a sebbangan, tinawtawagan pay met dagitoy ti kaimito, maimuyongan dagitoy idiay Aprika, a mairaman ti C. albidum ken C. africanum.[4]

Idiay Bietnam, ti kadayegan a kita ket ti gatas a pritas ti Lò Rèn manipud idiay komuna ti Vĩnh Kim , distrito ti Châu Thành , probinsia ti Tiền Giang.

Idiay Sierra Leone daytoy a bunga ket tinawtawagan ti "Bobi wata" wenno gatas ti suso a bunga.

Nadumaduma a ladawan ti kaimito
Ti nagudua a bunga ti kaimito.
Ti nagudua a bunga ti kaimito. 
Dagiti magun-od a kita ti kaimito iti berde wenno nalabbasit.
Dagiti magun-od a kita ti kaimito iti berde wenno nalabbasit. 
Dagiti kaburburas a kaimito.
Dagiti kaburburas a kaimito. 

Iti literatura[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti nagungunaan ti Premio Nobel a mannaniw a ni Derek Walcott ket sinurnuratna ti prutas a kas simbolo ti Karibe iti unongna ti 1979 iti, Ti Pagarian ti Kaimito.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ ”Chrysophyllum cainito” at AgroForestryTree Database at http://www.worldagroforestry.org/sea/products/afdbases/af/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=524.
  2. ^ Luo X.D., Basile M.J., Kennelly E.J.,"Dagiti polpenoliko antioksido manipud ti bungbunga ti Chrysophyllum cainito L. (Kaimito)." Warnakan ti agrikultura ken kimiko ti makan 2002 50:6 (1379-1382)
  3. ^ Einbond L.S., Reynertson K.A., Luo X.-D., Basile M.J., Kennelly E.J.,"Dagiti antosianino nga antioksido manipud kadagiti makan a bunga" KImiko ti Makan 2004 84:1 (23-28)
  4. ^ National Research Council (2008-01-25). "Star Apples". Dagiti Napukaw nga Apit ti Aprika: Tomo III: Bungbunga. Dagiti Napukaw nga Apit ti Aprika 3. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10596-5. Naala idi 2008-07-17. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]