Kanal Panama

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Ti Kanal Panama
{{{alt}}}
Eskematiko ti Kanal Panama, a mangipakpakita ti panagsisinnaruno dagiti kandado ken pagdalanan
Kasisigud a nagtagikua La Société internationale du Canal
Nangruna nga inhenniero John Findlay Wallace, John Frank Stevens (1906–1908), George Washington Goethals
Petsa ti immuna a panag-usar Agosto 15, 1914
Kandado 3 a kandado nga agpangato, 3 nga agpababa ti tunggal maysa a panaglasat; amin a dua a dalan


(2 a dalan ti kandado; dagiti kandado ket naipatakder kadagiti tallo a lugar)

Kasasaad Nakalukat
Panagdaliasat a turay Turay ti Kanal Panama
Lokasion ti Kanal Panama a nagbaetan ti Pasipiko (baba) ken Karibe (ngato), nga adda ti kanal ti tengnga a ngato

Ti Kanal Panama (Espaniol: Canal de Panamá) ket maysa a 77.1-kilometro (48 mi) kanal ti barko idiay Panama a mangikapet ti Taaw Atlantiko (babaen ti Baybay Karibe) idiay Taaw Pasipiko. Ti kanal ket lasatenna ti ballasiw ti Istmo Panama ken daytoy ket nangruna a pamay-an para iti sangalubongan a maritimo a panagtagilako. Adda dagiti kandado ti tunngal maysa a gibus a panagawitan kadagiti barko a mangipan idiay Danaw Gatun (26m ti ngato ti lessaad ti baybay) nga inus-usar idi tapno mapabassit ti nasken a bilang ti trabaho para iti lessaad ti baybay a panagikapet. Dagiti agdama akandado ket 33.5 metro ti kalawana ngem adda dagiti baro ken dakdakkel a naisingasing.

Ti panagobra iti kanal, ket nangrugi di 1881, ket nalpas idi 1914, a nangaramid kadagiti barko a mangliklik ti panaglayag ti adayo a dalan ti Sara ti Rawis ti lawlaw ti akin-abagatan unay nga ungto ti Abagatan nga Amerika (babaen ti Dalan Drake) wenno ti panagdaliasat ti napeggad a dandanum ti Kipet ti Magallanes. Maysa kadagiti kadakkelan ken karigatan nga inhennieria a gandat a naaramid, ti Kanal Panama nga apat ket nagpakabael para kadagiti barko nga agbaniaga ti nagbaetan ti Atlantiko ken Taaw Pasipiko iti kagudua ti oras a nasken idi. Ti as-asideg, naparpardas, nataltalged a dalan idiay Laud nga Aplaya ti Estados Unidos ken dagiti pagilian idiay igid ti Taaw Pasipiko ket mangpalubos kadagita a lugar ti agbalin a nasaysayaat a maitipon ti ekonomia ti lubong.

Iti las-ud ti daytoy a panawen, ti panagtagikua ti teritorio nga itan ket ti Kanal Panama ket tagikua idi ti Colombia, dagiti Pranses ken idi kuan ket dagiti Amerikano sakbay a tinengtengngel babaen ti gobierno ti Panama idi 1999. Ti Kanal Panama ket makakitkita ti ngimmmato a tinawen a trapiko ti agarup a 1,000 barbarko idi naglukat idi 1914, aginggana kadagiti 14,702 a barbarko idi 2008, ti kinaududi ket nagrukrukod ti dagup a 309.6 a riwriw Kanal Panama/Unibersal a Sistema ti Panagrukod (PC/UMS) tonelada. Babaen ti 2008, adda ti adadu negm 815,000 a barbarko ti limmasat ti kaunegan ti kanal, nga adu kadagitoy ket dakdakkel ngem dagiti kasisigud a nasirmata dagiti nagplano; dagiti kadakkelan a barko a mabalin a makalasat ti kanal itan ket makunkuna a Panamax.[1] Ti Amerikano a Kagimongan dagiti Sibil nga Inheniero ket ninagananda ti Kanal Panama a kas maysa kadagiti pito a siddaaw ti moderno a lubong.[2]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Trapiko ti Kanal Panama—Tawtawen ti 1914–2010". Turay ti Kanal Panama. Naala idi 2011-01-25. 
  2. ^ "Dagiti Pito a Siddaaw". Amerikano a Kagimongan dagiti Sibil nga Inheniero. Naala idi 2011-02-21. 

Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Kanal Panama idiay Wikimedia Commons
Dagiti midia a mainaig ti Kanal Panama idiay Wikimedia Commons