Mais

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Mais
Ti pannakailadawan a mangipakpakita ti lalaki ken babai a sabsabong ti mais
Sientipiko a pannakaidasig
Pagarian: Plantae
(di nairanggo): Angiosperms
(di nairanggo): Monocots
(di nairanggo): Commelinids
Urnos: Poales
Pamilia: Poaceae
Subpamilia: Panicoideae
Tribu: Andropogoneae
Henero: Zea
Sebbangan: Z. mays
Dua a nagan
Zea mays
L.

Ti mais ket dakkel nga agbukbukel a mula a minuyongan babaen dagiti patneng a tattao idiay Mesoamerika kadagiti prehistoriko a panawen. Ti adu ti bulongna nga ungkay nga agpatpataud kadagiti salapi nga aglaon ti bukel, a tinawtawagan kadagiti maripegpeg. Dagiti maripegpeg ti mais ket inus-usar iti panagluto a kas atole. Dagiti Olmec ken dagiti Maya ket minuyonganda dagiti nadumaduma a kita kadagiti amin a Mesoamerida, linutluto, giniling wenno naproseso babaen ti nikstamalisasion. Idi rugi ti agarup a 2500 BC, ti apit ket naiwarwaras iti kaaduan ti Kaamerikaan.[1] Ti rehion ket nakaparang-ay kadagiti pagtagilakuan a naibatay dagiti sobra ken dagiti nadumaduma a kita dagiti maapit a mais. Kalpasan ti isasangpet dagiti Europeano iti Kaamerikaan idi naladaw a maika-15 ken nasapa a maika-16 a sigsiglo, dagiti eksplorador ken agtagtagilako ket nangipanda kadagiti mais idiay Europa ken inpakaammoda kadagiti sabsabali a pagilian. Ti mais ket naiwarwaras kadagiti daduma apset tilubong gapu ti abilidadna a dumakkel kadagiti nadumaduma a klima. Dagiti nabaknang iti asukar a kita a tinawtawagan ti nasam-it a mais ket kadawyan dagitoy a tinaltalon a maipakan iti tao, bayat a dagiti kita ti talon a mais ket inus-usar a pangipakan kadagiti ayup.

Ti mais ket isu ti kaaduan a naimulmula nga apit ti bukbukel iti Kamerikaan, nga dda dagiti 332 a riwriw a metriko tonelada a tinawen a tinaltalon idiay Estados Unidos. Agarup a 40% iti apit — 130 riwriw a tonelada — ket inus-usar para iti mais nga etanol.[2] Ti Transhenetiko a mais (henetiko a nabaliwan a mais) ket nakabuklan ti 85% kadagiti mais a naimulmula idiay Estados Unidos idi 2009.[3]

Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Roney,John. "Dagiti Rugi ti Agrikultura ti Mais." Archaeology Southwest. Tomo 23, Blng. 1, Kalamiisan ti 2009, p. 4
  2. ^ "US Approves Corn Modified for Ethanol". The New York Times. Pebrero 11, 2011. 
  3. ^ Dagiti Henetiko a nabalbaliwan a mula: Sangalubongan a Lugar ti Panagtalon ti Mais GMO Compass, Marso 29, 2010, naala idi Agosto 10, 2010

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Mais idiay Wikimedia Commons