Nairobi

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Nairobi
Siudad
Horisonte ti Nairobi iti sumipnget.
Horisonte ti Nairobi iti sumipnget.
Wagayway iti Nairobi
Wagayway
Ti Nairobi ket mabirukan idiay Kenya
Nairobi
Nairobi
Lokasion ti Nairobi
Nagsasabtan: 1°17′S 36°49′E / 1.283°S 36.817°E / -1.283; 36.817Nagsasabtan: 1°17′S 36°49′E / 1.283°S 36.817°E / -1.283; 36.817
Pagilian  Kenya
Rehion Rehion ti Nairobi
Kondado Kondado ti Nairobi
Nabangon 1899
Dagiti konstituensia ti Nairobi
Gobierno
 • Mayor ti Nairobi George Aladwa
Kalawa
 • Dagup 696 km2 (269 kd mi)
Kangato 1,661 m (5,450 pié)
Populasion (2009)
 • Dagup 3,138,295
 • Densidad 4,509/km2 (11,680/kd mi)
Nagan dagiti umili Nairobian
Sona ti oras EAT (UTC+3)
Kodigo ti lugar 020
Kakabsat a siudad
 • Denver, Colorado Estados Unidos
 • Rio de Janeiro Brasil
Website http://www.nairobicity.go.ke

Ti Nairobi (play /nˈrbi/) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan asiudad ti Kenya. Ti siudad ken dagiti agpalpalikmut a lugar ket mangporma pay ti Kondado ti Nairobi. Ti nagan a "Nairobi" ket nagtaud manipud ti Maasai a balikas ti Enkare Nairobi, a maipatarus iti "nalamiis a danum", ti Maasai a nagan yi karayan Nairobi , nga isu daytoy ti nangipabulod ti nagan ti siudad. Nupay kasta, daytoy ket nadaydayeg a naamammoan a kas ti "Berde a Siudad iti Init" ken daytoy ket napalikmutan babaen kadagiti nadumaduma dumakdakkel a villa a suburbo.[1] Dagiti agtataeng ti Nairobi ket naamammoan a kas dagiti Nairobians.

Daytoy ket nabangon babaen ti Britaniko idi 1899 a kas maysa a nasimple nga estasion ti perokaril a mangisilpo ti Mombasa idiay Uganda,[2] ti iliket napardas a dimmakkel a nagbalin a ti kapitolio ti Britaniko a Daya nga Aprika idi 1907, ken dimteng a ti kapitolio ti nawaya republika ti Kenyan idi 1963.[3] Idi las-ud ti kolonia a paset ti panawen ti Kenya, ti siudad ket nagbalin a sentro ti kape ti kolonia, tsa ken sisal nga industria.[4] Ti Nairobi ket isu pay ti kapitolio ti Probinsia ti Nairobi ken ti Nairobi a Distrito. Ti siudad ket naisanglad idiay Karayan Nairobi, idia abagatn ti pagilian, ken adda ti kangato ti 1795 m ti nagto ti lessaad ti baybay.[5]

Ti Nairobi ket isu tikaaduan ti populasion a siudad idiay Daya nga Aprika, nga adda ti agdama a nakarkulo a populasion ti agarup a 3 a riwriw. Segun ti 2009 a Senso, idiay administratibo a lugar ti Nairobi, 3,138,295 kadagiti agtataeng ket adda idiay kaunegan ti 696 km2 (269 sq mi). Ti Nairobi ket agdama nga isu ti maika-12 a kadakkelan asiudad idiay Aprika, a mairaman dagiti populasion ti suburbona.

Ti Nairobi ket maysa tattan kadagiti kadayegan a siudad idiay Aprika iti politika ken pinansia.[6]Daytoy ket ibalbalayan kadagiti rinibu a negosio ti Kenya ken sumurok a 100 a nangrunama a sangalubongan akompania ken dagiti organisasion, a mairaman ti Enbiromento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNEP) ken ti nangruna a panagururnosan ken kuartel para iti Magkaykaysa a Pagpagilian idiay Aprika ken Tengnga a Daya, ti Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpahilian idiay Nairobi (UNON), ti Nairobi ket maysa a naikeddengan a sentro par aiti negosio ken kultura. Ti Nairobi Stock Exchange (NSE) ket maysa kadagiti kadakkelan idiay Aprika ken ti maikadua a kadaanan a pagsisinnukatanm iti kontinente. Daytoy ket mairanggo ti maika-4 iti termino a tomo ti panagilaklako ken adda kabaelanna a nangramid ti panaglako ti 10 a riwriw ti tunggal maysa nga aldaw.

Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]

Nangruna nga artikulo: Pakasaritaan ti Nairobi

Ti lugar ket saan idi a natataengan a kalugnakan aginggana ti maysa a pagipaayan a depo iti Perokaril ti Uganda ket nabangon idi 1899, a nagtungpalan a nagabalinan a kuartel ti perokaril. Ti siudad ket nainaganan iti maysa nga abut ti danum a naamammuan iti Maasai a kas ti Enkare Nairobi, a kayatna a saoen ket "lugar dagit nalamiis a danum". Daytoy ket kompletto a natarimaan idi nasapa a tawtawen ti 1900 kalpasan ti panagburak itis peste ken ti pananguram ti kasisigud nga ili. Ti lokasion ti perokaril ti Nairobi gapu ti sentral a puestona a baetan ti Mombasa ken Kampala. Napili pay daytoy gapu kadagiti adu a karayan a mabalin nga agipaay ti danum para iti kampo, ken ti kangatona ket nalamiisen tapno mausar a pagtaengan.[7] Nupay kasta, ti malaria ket nakaro a problema idi, a gapuanan ti maysa apanagpadas ti panangiyakar ti ili.[8]

Idi 1905, ti Nairobi ket sinukatanna ti Mombasa a kas ti kapitolio ti Britaniko a protektorado,[9] ken ti siudad ket dimmakkel ti lawlaw ti administrasion ken turismo, nga idi ununana ket iti porma ti panaganup ti dakkel nga ayup. Idi dagiti Britaniko a simmaksakup ket nangrugrugida nga nagsuksukiso iti rehion, nangrugrugida a nagus-usar ti Nairobi a kas ti umuna a papananda a puerto. Daytoy ti nangrugian ti lokal a gobierno ti nangbangon kadagiti adu a napintas nga otel iti siudad. Dagiti nangruna a naggigian ket dagidi Britaniko nga nagan-anup ti ayup.

Ti Nairobi ket nagtultuloy a dimmakdakkel babaen ti sakup ti Britaniko, ken adu kadagiti Briton ket nagtataengda iti kaunegan dagiti suborbo ti siuda. Idi 1919, ti Nairobi ket nairangarang a kas maysa a munisipalidad.[10] Idi Pebrero 1926, ni E.A.T. Dutton ket limmabas idiay Nairobi idi napan idiay Bantay Kenya, ken kinunana iti siudad:

Mabalinto nga iti maysa nga aldaw ti Nairobi ket maikkanto kadagiti aspalto a kalsada, nga adda dagiti abenida dagiti agsabsabong a kayo, a naaripingan babaen dagiti nasudi a paspasdek; nga adda dagiti nawaya a luglugar ken dagiti naestaduan a kuadrado; ti maysa a katedral a mainugot iti pammati ken pagilian; dagiti museo ken dagiti galeria ti arte; dagiti teatro ken dagiti publiko nga opisina. Ken nasayaaten a makunkuna a ti Gobierno ken ti Munisipalidad ket natureden a nangpadokdok ti problema ken ti maysa a plano ti ili a nagtarigaygayen a makaaramid ti Nairobi iti maysa a banag ti kinapintas ket naiinutanen a naar-aramid, ken adu kadagitoyen ti nalpas. Ngem aginggana ti dayta aplano ket mabanagan,ti Nairobi ket nasken nga agtalinaay a kas isu idi, ti nadungrit a nabiag a parsua, a saan amabalin a maysa a reina iti nakaay-ayat a pagilian.

Dutton, [11]

Ti agtultuloy a panagpadakkel ti siudad ket nangrugrugi a nakaungetan dagiti Maasai, gaputa ti siudad ket mangal-ala kadagiti dagada iti abagatan. Daytoy ket nakaungetan pay dagiti tattao a Kikuyu, a nagkaykayat a maisubli ti daga kaniada. Kalpasan ti panakaipatingga ti Sangalubongan a Gubat II, daytoy a rasras ket rimmag-ay iti maysa a Mau Mau a rebelion. Ni Jomo Kenyatta,ti masakbayan a presidente ti Kenya, ket naibalud idi para iti pannakibiangna urayno awan ti ebidensia a mamngisilpo kaniana iti rebelion. Ti talmeg nga inpeksa dagit agtataeng iti Britaniko ket nagbanagan ti panakawayaway ti Kenyan idi1963, a nagbalinan ti Nairobi a kas tikapitolio ti baro a republika.

Kalpasan ti pannakawaya, ti Nairobi ket pimmardas a dimmakkel ket daytoy nga idadakkel ket nangtalmeg ti inprastruktura ti siudad. Dagiti pannakaputol ti elektrisidad ken dagiti kakurangan ti danum ken kankanayon a mapaspasamak, ngem kadagiti naplabas a tawtawen ti nasaysayaat a panagplano ti siudad ket nakatulong a nagpasayaat kadagitoy a problema.

Ti Nairobi a mangipakpakita ti Internasional a Sentro ti Konperensia ti Kenyatta, Torre ti Times ken Munisipio ti Nairobi

Ti Embahada ti Estados Unidos, a mabirukan idi idiay puseg ti ili ti Nairobi, ket nabomba idi Agosto 1998 babaen ti Al-Qaida, a kas maysa kadagiti serie dagiti panagbomba ti embahada ti Estados Unidos. Sumurok a dua gasut kadagiti paisano ti natay. Daytoy tattan ket ket maysa a lugar ti parke a pangilaglagipan.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Pulse Africa. "Nasken a saan a Malisian: Nairobi 'Berde a Siudad iti Init'". pulseafrica.com. Naala idi 2007-06-14. 
  2. ^ Roger S. Greenway, Timothy M. Monsma, Dagiti Siudad: dagiti mision ti baro a prontera, (Baker Book House: 1989), p.163.
  3. ^ City-Data.com. "Nairobi History". http://www.city-data.com/. Naala idi 2008-08-25. 
  4. ^ "Pakasaritaan - Nairobi". City-data.com. Naala idi 2010-10-18. 
  5. ^ AlNinga. "Dagiti Mabisbisita idiay Nairobi". alninga.com. Naala idi 2007-06-14. 
  6. ^ Bauk. "Pagalagadan ti siudad ti Nairobi ni Håvar Bauck". bauck.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-09-09. Naala idi 2007-06-17. 
  7. ^ UNibersidad ti Nagkaykaysa aPagpagilian. "Nairobi: Nailian a kapitolio ken rehional a sentro". unu.edu. Naala idi 2007-06-17. 
  8. ^ Paul Reiter (5 Disiembre 2009). "Ti di umiso a kinapudno a maipanggep ti malaria". Spectator. 
  9. ^ RCBowen Kenya. "Dagit iPagawisan ti Nairobi". kenya.rcbowen.com. Naala idi 2007-06-18. 
  10. ^ Merriam-Webster, Inc (1997). Merriam-Heograpiko a Diksionario ti Webster. Merriam-Webster. p. 786. ISBN 0-87779-546-0. 
  11. ^ Dutton, E.A.T. (1929) [1929]. "1". Bantay Kenya. Pangyuna babaen ni Hilaire Belloc (1 nga ed.). Londres: Jonathan Cape. pp. 1–2. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Nairobi idiay Wikimedia Commons