Lakan

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, agbiruk
Mabalin a dagiti patneng ti sakbay ti kolonia a Pagarian ti Luzon, nga itan ket ammo a kas Probinsia ti Pampamnga, daytoy a retrato ket masansan a maiyallilaw para kadagiti sakbay ti kolonia a Tagalog.

Ti lakan ken kasisigud a naibagbaga iti ranggo iti sakbay ti Espaniol a nobilidas a Filipino iti isla ti Luzon, a ti kayatna a sawen ket "kangatuan nga agturay." Naisingsingasing daytoy a daytoy a ranggo ket kapada ti Raha, ken dagiti nadumaduma a grupo ti etniko ket nagus-usarda iti maysa a termino wenno iti sabali,wenno agsisinnublat nga inus-usarda dagiti dua a balikas.[1][2] Idiay Visayas ken Mindanao, daytoy a ranggo ket "datu". Inus-usar pay idi ti "sultan" kadagiti narangrang-ay ken narikut nga Islamisado a prinsipalidad ti Mindanao.

Ita nga aldaw, ti termino ket ket manmano pay laeng a maus-usar a ti kayatna sawen ket "natakneng a tao", ngem kaaduanen a naapon kadagiti sabali a panagusar. Iti Ar-arte ti Pannakilaban ti Filipino, mangibaga ti Lakan a kas maysa a kapada iti ranggo ti nangisit a barikes.[3] Ken dagitipay binglayan ti kapintas iti Filipinas ket kinukunada dagiti nangabaken a kas "Lakambini", ti babai kapada ti Lakan. Kadagiti kasta akaso, dagiti naited nga eskorte dagiti makibingbinglay ket makunkunada a kas Lakan. Iti pay masansan, ti lalaki a nangabak iti pagpinnintasan ket managanan iti Lakan.[4]

Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti titulo ti Lakan ket mabalin a sabali a mailetra manipud iti nagan ti tao (kas ti "Lakan Dula"), wenno mabalin nga inayon iti maymaysa a nailetra a balikas (kas ti "Lakandula").

Ti Raha ken Lakan. Daytoy ket sagpaminsan a maisupsuppiat a gapu ta dagiti balikas a Raha ken Lakan ket agpada iti kaibuksiland, dagiti dua ket nasken koma nga agkuyogda a mausar. isu a, ti popular a reperensia kenni Raha Lakan Dula ket makunkuna a resulta ti panagkamali a ni Lakan Dula ket ti husto a napno a nagan ti historiko nga ari.[2]

Dagiti prominente a Lakan[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti agus-usar iti titulo ti Lakan kadagiti pakalagipan ti kolonia ti Espania iti pakasaritaan ti Filipinas iti maika-16 ken maika-17 a siglo ket mairaman ni:

  • Lakandula, kanungpalan a nanaganan iti Don Carlos Lacandola, ti ari ti Tondo, idi nangrugi ti kolonisasion ti Espania iti Is-isla ti Filipinas.
  • Lakatagkan, ti kalatakan a nagturay itiPagarian ti Namayan.
  • Lambusan(Lakan Busan), tiari iti Mandaue iti panawen ti sakbay ti Espaniol.
  • Lakan Usman,ti ari ti bangsa Usman.

Iti popular a kultura[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti nagan ti Palasio Malakaniang, ti opisial apagtaengan ti Presidente ti Repubika ti Filipinas, kettradisional a naigupit iti insasao a may lakan diyan, wenno ti "ayan a pnagtaengan ti ari [wenno daulo]".[5]

Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Scott, William Henry, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994.
  2. ^ a b (Tagalog) Buhay Sa Nayon
  3. ^ http://www.martialedge.net/encyclopedia/definition/terminology/view/lakan/
  4. ^ http://www.oroquietacity.com/ArtCulture/Lakambini.html
  5. ^ Ocampo, Ambeth (1995). "Inside Malacañang". Bonifacio's Bolo. Pasig City: Anvil Publishing Inc. p. 122. ISBN 971-27-0418-1.