Rin

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Nagsasabtan: 51°58′54″N 4°4′50″E / 51.98167°N 4.08056°E / 51.98167; 4.08056
Rin (Rhein)
Karayan
Loreley mit tal von linker rheinseite.jpg
Taudan ti nagan: Proto-Indo-Europeano a ramut *reie-
("aggunay, agayus, tumaray")
Dagiti pagilian Alemania, Austria, Suisa, Pransia, Olanda
Labneng Rin Luksemburgo, Belhika, Italia
Kangrunaan a taudan Vorderrhein
 - lokasion Tomasee ("Lai da Tuma"), Surselva, Grisons, Suisa
 - kangato 2,345 m (7,694 pié)
 - nagsasabtan 46°37′57″N 8°40′20″E / 46.63250°N 8.67222°E / 46.63250; 8.67222
Maikadua a taudan Hinterrhein
 - lokasion Glasier Paradies, Grisons, Suisa
Nagsabtan ti taudan Reichenau
 - lokasion Tamins, Grisons, Suisa
 - kangato 596 m (1,955 pié)
 - nagsasabtan 46°49′24″N 9°24′27″E / 46.82333°N 9.40750°E / 46.82333; 9.40750
Sabangan Baybaya Amianan
 - lokasion Hoek van Holland, Rotterdam, Olanda
 - kangato 0 m (0 pié)
 - nagsasabtan 51°58′54″N 4°4′50″E / 51.98167°N 4.08056°E / 51.98167; 4.08056
Kaatiddog 1,233 km (766 mi)
Labneng 220,000 km2 (84,942 kd mi)
Panagayus
 - natimbengan 2,300 m3/s (81,224 ku pié/s)
UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong
Nagan Akin-ngato a Tengnga a Ginget ti Rin
Tawen 2002 (#26)
Numero 1066
Rehion Europa ken Amianan nga Amerika
Criteria (ii)(iv)(v)
Ti Rin ket maysa kadagiti kangrunaa a karayan idiay Europa.
Wikimedia Commons: Rin
[1]

Ti Rin ket maysa a karayan nga agayus manipud idiay Grisons idiay akin-daya nga Suiso nga Alpes a mapan idiay Baybay Amianan nga aplaya iti Olanda ken isu ti maika-12 a kaatiddogan a karayan idiay Europa, nga adda ti agarup a 1,233 km (766 mi),[2][3] nga adda ti natimbengan a panagayus ti addau ngem 2,300 m3/s (81,000 cu ft/s).

Ti Rin ken ti Danube ket mangporma ti kaaduan ti akin-amianan nga uneg ti daga a pronera ti Romano nga Imperio ken, manipud kadagita a panawen, ti Rin ket nangruna idin ken nangruna a madaliasat a dalan ti danum nga agawit kadagiti tagilako idiay kaunegan nga uneg ti daga. Daytoy ket nagserbi pay a kas panagsalaknib a langa ket nagibatayan daytoy para kadagiti rehional ken sangalubongan a pagbeddengan. Dagiti adu a kastilio ken dagiti prehistoriko a pagsammakedan idiay igid ti Rin ket mangipakita ti kinapangrunana ka maysa dalan ti danum. Ti trapiko ti karayan ket mabalin a maipasardeng kadagitoy a lokasion, a kadawyan para iti panggep a panagsingir kadagiti bayad, babaen dagiti estado nga agtengtengngel ti paset ti karayan.

Etimolohia ken nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti nagan a Rin ket naala manipud ti Daan nga Inggles ti Rīn, a nagtaud manipud ti Proto-Hermaniko *Rīnaz. Daytoy pay ti taudan ti nagan kadagiti sabsabai a a Hermaniko a pagsasao a kas ti Danes a balikas ti Rijn (dati pay a kas ti Rhijn), ti Aleman a balikas ti Rhein, Romansh Rain (babaen ti Aleman) ken ti balikas ti pranses a Rhin ken Espaniol a balikas ti Rin, a napan iti pagsasao babaen ti Daan a Pranko. Daytoy ket nagtaudan pay manipud ti Indo-Europeano a *Reynos, manipud ti ramut a *rey- "agayus, tumaray", nga isu pay ti ramut ti balikas a kas ti karayan ken tumaray.[4] Ti Keltiko/Galo a nagan para iti Rin ketRēnos, a naala manipud ti taudan nga Indo-Europeano a kas ti Hermaniko a nagan. Daytoy ket mabirukan pay kadagiti sabali a nagan a kas ti Karayan Reno idiay Italia, a nakaalaan ti naganna manipud ti Galo.[5] Ti Latin a nagan aRhēnus ken ti Taga-ugma a Griego a Ῥῆνος (Rhēnos) ket nagtaud dagitoy manipud ti Keltiko a balikas, ken saan a dagus a nanipud ti Indo-Europeano, gaputa dagitoy ket nakibinningayda ti panagbalbaliw manipud ti -ei- iti -ē-, a pakailaslasinan dagiti Keltiko a pagsasao ngem saan a Latin wenno Griego (ti Latin a nagan ket mabalinton a kas ti *Rīnus).

Ti nagan ket nailetra nga adda ti -h- kadagiti adu a pagsasao iti tatta nga aldaw, ngem ti panakakitkita manipud kadagiti nasapsapa a panagibagbaga ti nagan ket awan ti -h- (a kas ti Daan nga Inggles), daytoy ket saan nga etimolohiko a panangiletra. Daytoy ket mabalin a naibatay ti Latin transliterasion ti Griego a porma ti nagan, a Rhenos,[4] makitkita pay iti rheos, alog, ken rhein, agayus. Ti Latin panakailetra ket mabalin idi a naala manipud ti Griego, ngem ti nagan ti karayan ket mabalin nga adda idin iti Latin sakbay ti dayta. Ti moderno a taudanna ket mabirukan iti Italiano a balikas ti Reno (ken nagan pay ti maysa a karayan idiay Italia, a kas ti naibagbaga dita ngato).

Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Frijters ken Leentvaar (2003)
  2. ^ Schrader, Christopher; Uhlmann, Berit (28 Marso 2010). "Der Rhein ist kürzer als gedacht – Jahrhundert-Irrtum". sueddeutsche.de (iti leman). Naala idi 27 Marso 2010. 
  3. ^ "Ti Karayan Rin abababa iti 90km a napampanunotan ti kaaduan". Ti Lokal – amdamag iti Inggles ti Aleman. 27 Marso 2010. Naala idi 9 Abril 2010. 
  4. ^ a b "Rin". Online a Diksionario ti Etimolohia. Douglas Harper. Nobiembre 2001. Naala idi 10 Pebrero 2009. 
  5. ^ Johannes Hoops, Reallexikon der germanischen Altertumskunde, Tomo 24

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti sasao a mainaig ti Rin idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Rin idiay Wikimedia Commons