Bantay Apo

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Bantay Apo
MountApo1.jpg
Ti Apong ti Banbantay ti Pilipinas
Kangato 2,954 m (9,692 pié)[1][2]
Kalatak 2,954 m (9,692 pié)[1]
Maika-98
Listaan Ultra prominente a pantok
Lokasion
Ti Bantay Apo ket mabirukan idiay Pilipinas
Bantay Apo
Bantay Apo
Lokasion ti Bantay Apo idiay Pilipinas
Lokasion Mindanao, Pilipinas
Nagsasabtan 6°59′15″N 125°16′15″E / 6.98750°N 125.27083°E / 6.98750; 125.27083Nagsasabtan: 6°59′15″N 125°16′15″E / 6.98750°N 125.27083°E / 6.98750; 125.27083[1]
Heolohia
Kita Estratobulkan
Tawen ti bato Plioseno-Kuatenario[3]
Arko/barikes Arko ti Tengnga a Mindanao
Naudi a panagbettak Di ammo
Panagsang-at
Immuna a sinang-at Idi 1880 babaen ni Joaquin Rajal, gobernador ti Davao; Joseph Montano, ti Pranses nga antropologo; JHesuita a misionario a ni Padre Mateo Gisbert, kdpy.[4][5]
Kalakaan a dalan Dalan ti Kidapawan-Magpetl[6]

Ti Bantay Apo ket dakkel a solpatariko, a mabalin nga aktibo nga estratobulkan idiay isla ti Mindanao, Pilipinas. Daytoy ket addaan ti kangato iti 2,954 metro (9,692 ft) iti ngato ti lessaad ti baybay, daytoy ti kangatuan a bantay iti pagilian a mabirukan idiay nagbaetan ti Siudad ti Davao ken probinsia ti Davao del Sur ti Rehion XI ken probinsia ti Cotabato ti Rehion XII. Ti pantok ket tannaawenna ti Siudad ti Davao iti 40 kilometro (25 mi) ti amianan a daya, ti Siudad ti Digos iti 25 kilometro (16 mi) ti abagatan a daya, ken Siudad ti KIdapawan iti 20 kilometro (12 mi) ti laud.

Ti Bantay Apo ket nadalumpinas ti tuktukna a bantay nga addaan kadagiti tallo a pantok a natuktukan ti 500 metro-wide (1,600 ft) nga abut ti bulkan ng aaglaon ti bassit nga abut ti bulkan a danaw. Ti petsa ti kinaudi a panagbettakna ket di ammo, ken awan ti nakeddengan iti naipakasaritaan a panpanawen.

Ti bulkan ket maysa kadagiti kadayegan papanan dagiti agkalkalay-at ti banatay idiay Pilipinas a ti pantokna, iti natimbeng, ket masapul ti dua nga aldaw tapno maabaot. Ti immuna a nairehistro a panagkalay-at ket idi Oktubre 10, 1880, babaen ti partido nga indaoluan babaen ni Joaquin Rajal, thi Kastila a gobernador ti Davao.

Konserbasion[urnosen | urnosen ti taudan]

Masna a Parke ti Bantay Apo[urnosen | urnosen ti taudan]

Idi Mayo 9, 1936, ti Bantay Apo ket nairangarang a kas nailian a parke babaen ti Proklamasion Blng. 59 babaen ni Presidente Manuel L. Quezon, ken sinaruno met daytoy ti Proklamasion Blng. 35 ti Mayo 8, 1966 kalpasanna ti Proklamasion Blng. 882 ti Septiembre 24, 1996.[7] Idi Pebrero 3, 2004, thi pannakaaprobar ti Republika Tignay Blng. 9237 ket nangibangon ti Bantay Apo a kas nasalakniban a lugar babaen ti kategoria ti masna aparke nga addaan ti kalawa iti 54,974.87 hektaria (135,845.9 akre); nga adda met dagiti dua a kaaripinagna aa lugar iti 2,571.73 hektaria (6,354.9 akre) ken 6,506.40 hektaria (16,077.7 akre) a kas dagiti paglappedan a sona, a pakaitedan ti pannakataripatona ken dagiti dadduma pay a panggep.[8]

Urayno daytoy ket nairangaran a Masna a Parke, dagiti agdam a a pagkalay-atan a dalan ket nakaro a nawaraan kadagiti basura babaen dagiti awan responsible nga agkalkalay-at, dayto ket manglukat ti waya para iti panagnurunor ti daga iti ballasiw ti kalbon a bakrasna. Adda met dagiti bantay ken sosial a grupo dagiti agkalkalay-at ket sumangsang-atda kalapasan ti Nasantuan a Lawas/Paskua ti Panagungar, ti kaaduan a paset ti panawen a panagkalay-at, a mapmapan tapno agdalus kadagiti naapektaran a luglugar.

Listaan ti Tawid ti Lubong ti UNESCO[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (DENR) ket insingasingda ti Bantay Apo idi Disembre 12, 2009 para iti pannakairamanna iti listaan ti Tawid a Lugar ti Lubong ti UNESCO. Ti bantay ket inkeddeng babaen ti DENR a kas ti sentro ti endemismo idiay Mindanao. Daytoy ket addaan ti kaaduan a dibersidad ti naibatay ti daga a biolohia iti termino ti flora ken fauna ti lugar ti tunggal maysa. Daytoy ket addaan ti tallo a naisangayan a pormasion ti bakir, manipud ti ababa a tropikal a katuduan a bakir, aginggana ti tengnga ti banbantay a kabakiran, ken iti kanungpalan aginggana ti nangato a banbantay a kabakiran.[3]

Flora kenFauna[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti bantay ket pagtaengan dagiti sumurok a 272 a sebbangan dagiti billit, a 111 kadagitoy ket endemiko iti daytoy a lugar. Daytoy ket naamammuan pay a pagtaengan ti maysa kadagiti kadakkelan ng aagila iti lubongs, ti nakaro a naisagmak nga Agila ti Pilipinas, ken isu daytoy ti nailian a billit ti pagilian.[9]

Heotermal nga enerhia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Bantay Apo ket maysa a nasayaat a taudan ti heotermal nga enerhiay. Mabirukan daytoy idiay Baranggay Ilomavis, Siudad ti Kidapawan, Amianan a Cotabato, ti Mindanao Geothermal Production Field nga addaan ti maiparuar a bileg iti 106 MW, ket isu laeng ti agdama a kastoy nga estasion ti elektrisidad idiay Mindanao.[10]

Indihenio a tattao[urnosen | urnosen ti taudan]

Adda met dagiti innem a grupo ti indehenio a tattao nga agtataeng idiay lugar ti Bantay Apo, dagiti Manobo, Bagobo, Ubos, Atas, K’Iagans ken Tagacaolo. Isuda ket nangikeddeng a ti bantay ket sagrado a lugar ken lugar a pagraraeman. Adda met dagiti bilang dagiti henelohia dagiti daulo ti Lumad idiay Abagatan a Tengnga ti Mindanao a mangtugot kadagiti ramutda idiay Bantay Apo. Para kadagiti Lumad, ti termino nga Apo ket naala manipud ti nagan ti apongda a ni Apo Sandawa.[9]

Pannagna nga aktibidad[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti agkalkalay-at nga adda iti tuktuk

Iti kangato iti 2,954 metro (9,692 ft), ti Bantay Apo ket isu ti kangatuan a bantay iti Pilipinas. Daytoy napintas a pantok ket isu ti kadayegan a pagkalaytan a destinasion iti pagilian.

Adda met dagiti nadumaduma a dalan a tumurong iti pantokna, mangrugi kadagiti probinsia ti Amianan a Cotabato ken Davao. Ti kalakaan a dalan a mapan iti Nailian a Parke ket babaen idiay Siudad ti Kidapawan nga addaan ti natimbeng a pannagna iti 3–4 nga aldaw ti ipapan ken panagsubli. Iti sistema a panangidasig baben ti website PinoyMountaineer.com, ti karigat ti panagkalay-at ket 7 manipud ti 9. Adda met dagiti nadumaduma a mabuya iti dala a mapan a mairaman ti Danaw Venado, maysa kadagiti kangatuan a danaw iti Pilipinas, dagiti solpatara ken dagiti duog nga abut ti bulkan iti asideg ti pantok. Ti bantay ket mabalin a makalay-at iti amin a paset ti tawen wenno mabalin ti agrehistro ken tumipon iti Kalgaw a Panagkalay-at ti siudad wenno ti Tinawen a Pannagna\ Panagkalay-at ti Oktubre.

Galeria[urnosen | urnosen ti taudan]

Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b c "Philippines Mountain Ultra-Prominence". peaklist.org. Naala idi 2009-06-19. 
  2. ^ (2011-04-06). "The World Factbook - Philippines". Central Intelligence Agency. Naala idi 2011-03-14.
  3. ^ a b "UNESCO - Masna a Parke ti Bantay Apo ". Konbension ti Tawid ti Lubong ti UNESCO. Naala idi 2011-04-29.
  4. ^ Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", p. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.
  5. ^ Maso, Miguel Saderra. "Dagiti Bulkan ken dagiti Seismiko a Sentro ti Pilipinas", p.27. Department of Commerce and Labor, 1904.
  6. ^ (2007-10-08). "Dalan ti Bantay Apo/Kidapawan-Magpet (2,956+)". Pinoy Mountaineer. Naala idi 2011-04-23.
  7. ^ "Nasalakniban a Luglugar ti Rehion 11". Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan ti Pilipinas. Naala idi 2011-03-23.
  8. ^ "Dagiti Salaysay ti Republia Tignay Blng. 9237, Bantay ApoNasalakniban a Tignay ti 2003". Philippine Clearing House Mechanism for Diversity. Naala idi 2011-04-29.
  9. ^ a b "Bariweswes ti Masna a Parke ti Bantay Apo". Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan ti Pilipinas. Naala idi 2011-04-29.
  10. ^ "Geothermal Operating Sites - Mindanao Geothermal Production Field". Energy Development Corporation. Naala idi 2011-04-29.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Bantay Apo idiay Wikimedia Commons