Hangul
| Hangul |
|
|---|---|
 |
|
| Kita | alphabet (nailangaan) |
| Dagiti pagsasao | Koreano Cia-Cia (saan nga opisial) |
| Nagaramid | Ti korte ti Ari Sejong ti Natan-ok |
| Panawen | 1443 aginggan ati agdama |
| ISO 15924 | Hang, 286 |
| Turong | Agpakanawan |
| Parbo a Unicode | Hangul |
| Sakup ti Unicode | U+AC00–U+D7AF, U+1100–U+11FF, U+3130–U+318F, U+3200–U+32FF, U+A960–U+A97F, U+D7B0–U+D7FF, U+FF00–U+FFEF |
| Paammo: Daytoy a panid ket mabalin nga aglaon kadagiti IPA a simbolo ti ponetiko. | |
Ti Hangul[nb 1] (Koreano: 한글 [haːn.ɡɯl] (
denggen); naisurat a kas ti Han-geul idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti Chosŏn'gŭl (조선글) idiay Amianan aKorea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.
Ti Hangul ketmaysa nga agpayso nga abesedario nga adda dagiti 24 a konsonante ke bokal a letletra. Nupay kasta, embes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 han, a ti tunggal a maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 han ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ h, ㅏ a, ken ㄴ n. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda a horisonta manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagitibilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Par aitimaysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti Koreano ponolohia.
Dagiti linaon |
Nagnagan [urnosen]
Opisial a nagnagan [urnosen]
Abagatan a Korea [urnosen]
- Ti moderno a nagan a Hangul (한글) ket inaramid idi babaen ni Ju Sigyeong idi 1912. Han (한) a kayatna saoen ket "nalatak" iti duog a Koreano, bayat a ti geul (글) ket isu ti patneng a Koreano a balikas para iti "sinuratan". Ti Han ket mabalin pay a maawatan a kas ti Sino-Koreano a balikas ti 韓 "Koreano", tapno ti nagan ket maballin a mabasa a kas "Koreano a sinuratan" ken kas pay ti "nalatak a sinuratan".[1]Ti 한글 ket binalbalikas iti [hanɡɯl] ken daytoyen ket naromanisado kadagiti sumaganad a pamay-an:
- Hangeul wenno han-geul iti Nabaliwan a Romanisasion iti Koreano, nga isu ti inus-usar ti gobierno ti Abagatan a Korea kadagiti amin a pablaak ti Inggles ken agpagparegget para kadagiti amin a pamay-an.
- Han'gŭl iti McCune–Reischauer a sistema. No mausar a kasla Inggles a balikas, daytoy ket maipapaay nga awan kadagiti diakritiko: Ti hangul, ket kaykanayon a naipaddel a letra a kas Hangul. Kastoy ti agparparang kadagiti kaaduan a diksionario ti Inggles.
- Hankul in Yale Romanization, a system recommended for technical linguistic studies.
Amianan a Korea [urnosen]
- Ti Amianan a Korea ket kinaykayatna tawtawgan daytoy ti Chosŏn'gŭl (조선글; [tɕosʌnɡɯl]) para kadagit irason a mainaig kadagiti nadumaduma a nagngan iti Korea wenno uri kŭlcha (우리 글자; "dagiti karaktertayo")[2] a kas ti maysa a panangiyebkas ti [[nationalismo ti Koreano nga etniko].
Kasisigud a nagan ti Hunminjeongeum [urnosen]
- Ti kasisigud a nagan idi ket ti Hunminjeongeum (훈민정음; 訓民正音; kitaen ti pakasaritaan). Gapu kadagiti saan a panagkayat kadagiti nagan a Hangeul, Chosŏn'gŭl, ken urigeul (우리글) (kitaen dita baba) babaen [[dagiti Koreans idiay Tsina], ti saan a nadayeg nga ababa a porma ti jeongeum ket mabalin a mausar a kas maysa nga agmangngamangnga a nagan kadagiti sumagmamano nga internasional a kontesto.
Dadduma pay a nagnagan [urnosen]
Manipud idi nasapa a maikaduapulo a siglo, ti Hangul idi ket naindakdaksan a kas nagubsang babaen dagiti literato a napilpili a nagkaykayat ti tradisional a hanja a sistema ti panagsurat.[3] Inik-ikkanda ti nagnagan a kas:
- Achimgeul (아침글 "ti panagsurat a mabalin nga adalen ti maysa a bigat")[4]
- Gugmun (Hangul: 국문, hanja: 國文 "nailian a sinuratan")
- Eonmun (Hangul: 언문, hanja: 諺文 "bernakular a sinuratan")[3]
- Amgeul (암글 "women's script"; naisurat pay iti Amkeul 암클).[3] Am (암) ket timaysa apasaruno a mangipakpakita ti maysa a pangnagan ket para iti babai
- Ahaetgeul wenno Ahaegeul (아햇글 wenno 아해글 "sinuratan ti ubbing")
Nupay kasta, dagitoy a nagnagan ket duogen tattan, gaputa ti panag-usar ti hanja iti panagsurat ket nagbalinen a manmano idiay Abagatan a Korea ken kompleto a naikkaten idiay Amianan a Korea.
Pakasaritaan [urnosen]
Ti Hangul ket inwarragawag idi babaen ni Sejong ti Natan-ok, ti maikapat nga ari ti Joseon a Dinastia. Ti Salas dagiti Mainugot (Jiphyeonjeon, 집현전) ket kankanayon a naipammadayawan para iti obra.[5]
Ti gandat ket nalpas idi kaladawan ti Disiembre 1443 wenno Enero 1444, ken naipalplawagan idi 1446 iti maysa a dokumento a natituluan iti Hunmin Jeongeum ("Dagiti Husto nga Uni para iti Edukasion ken ti Tattao"), nga isu pay daytoy ti nakanaganan ti abesedario.[3] Ti petsa apannkaipablaak ti Hunmin Jeong-eum, ket Oktubre 9, ket nagbalin a ti Aldaw ti Hangul idiay Abagatan a Korea. Ti kapadana daytoy idiay Amianan a Korea, ket ti Aldaw ti Chosongul, iti Enero 15.
Dagiti nadumaduma panagipagpagarup a maipanggep ti pamay-an a pannakapartuat ket naipaiddan babaen ti pannkaduktal idi 1940 iti 1446 Hunmin Jeong-eum Haerye ("Hunmin Jeong-eum Panangipalplawag ken dagiti Kas Pagarigan"). Daytoy a dokumento ket nangipalplawag ti daremdem dagiti konsonante a letra segun dagiti artikulatorio a ponetiko ken dagiti bokal a letra segun dagiti pamunganayan iti yin ken yang ken tunos ti bokal.
Iti panangipalplawag ti kammasapulan para iti baro a sinuratan, ni Ari Sejong ket nangipalplaway ag ati pagsasao a Koreano ket ket naibatay idi a sabali manipud ti Insik; ti panag-usar kadagiti Insik a karakter (a naamammuan iti hanja) iti panagsurat ket narigat para kadagiti kadawyan atao a dagiti laeng pribilihio nga aristokrato (yangban, 양반), a kadawyan a lallaki, ti mabalin a nalaing nga agbasa ken agsurat. Ti kaaduan kadagiti Koreano idi ket saan a makabasa wenno makasurat sakbay ti pannakaaramid ti Hangul.
Dagiti nota [urnosen]
Dagiti paammo [urnosen]
- ^ Lee & Ramsey 2000, p. 13
- ^ Young-Key 1997, p. 2
- ^ 3.0 3.1 3.2 3.3 "5. Nadumaduma aNagnagan para iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/another/001.html. Naala idi 2008-05-19.
- ^ Choi Seung-un; Structures et particularités de la langue coréenne
- ^ "2. Ti Paammo iti Pannakaaramid iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/002.html. Naala idi 2008-05-19.
Dagiti nagibasaran [urnosen]
- Chang, Suk-jin (1996). "Dagiti Snuratan ken Uni". Korean. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. ISBN 1-55619-728-4. (Tomo 4 itiLondres a Biblioteka ti Oriental ken Aprikano a Pagsasao).
- Hannas, William C (1997). Narikut a kasasaad ti Ortograpiko ti Asia. Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan. ISBN 0-8248-1892-X. http://books.google.com/books?id=aJfv8Iyd2m4C.
- Kim-Renaud, Y-K. (ed) 1997. Ti Koreano nga Abesedario: Ti Pakasaritaanna ken Patakder. Unibersidad ti Hawai`i a pagmalditan.
- Lee, Iksop. (2000). Ti Pagsasao a Koreano. (naipatarus babaen ni Robert Ramsey) Albany, NJ: Estado nga Unibersidad ti New York a Pagmalditan. ISBN 0-7914-4831-2
- Ti Ministro ti Edikasion ti Abagatan a Korea. (1988) Hangeul Matchumbeop.
- Sampson, Geoffrey (1990). Dagiti Sistema ti Panagsurat. Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan. ISBN 978-0-8047-1756-4.
- Silva, David J. (2003). Dagiti Lumaud a Wagas para iti Pagsasao a Koreano: Ti Pakabuklan ti Mision ti Literaura ti Naladaw a Maikasangapulo ket siam ken Nasapa a Maikaduapulo a Siglo. Koreano a panagadadal. 2008, vol 26(2), pp. 270–286
- Sohn, H.-M. (1999). Ti Koreano a pagsasao. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Song, J,J. (2005). Ti Koreano a pagsasao: Patakder, Panag-usar ken Kontesto. Londres: Routledge.
Dagiti silpo ti ruar [urnosen]
Dagiti midia a mainaig ti Hangul idiay Wikimedia Commons
- Koreano nga abesedario ken pannkabalikas pronunciation babaen ti Omniglot
- Linguistiko ken Pilosopiko a Tataudan ti Koreano nga Abesedario (Hangul)
