Hangul

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Hangul
Hangul.png
Kita alphabet (nailangaan)
Dagiti pagsasao Koreano
Cia-Cia (saan nga opisial)
Nagaramid Ti korte ti Ari Sejong ti Natan-ok
Panawen 1443 aginggan ati agdama
ISO 15924 Hang, 286
Turong Agpakanawan
Parbo a Unicode Hangul
Sakup ti Unicode U+AC00–U+D7AF,
U+1100–U+11FF,
U+3130–U+318F,
U+3200–U+32FF,
U+A960–U+A97F,
U+D7B0–U+D7FF,
U+FF00–U+FFEF
Paammo: Daytoy a panid ket mabalin nga aglaon kadagiti IPA a simbolo ti ponetiko.

Ti Hangul[nb 1] (Koreano: 한글 [haːn.ɡɯl] ( denggen); naisurat a kas ti Han-geul idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti Chosŏn'gŭl (조선글) idiay Amianan aKorea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.

Ti Hangul ketmaysa nga agpayso nga abesedario nga adda dagiti 24 a konsonante ke bokal a letletra. Nupay kasta, embes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 han, a ti tunggal a maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 han ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ h, ㅏ a, ken ㄴ n. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda a horisonta manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagitibilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Par aitimaysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti Koreano ponolohia.

Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]

Opisial a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti balikas a hangeul, a naisurat iti Hangul

Abagatan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Ti moderno a nagan a Hangul (한글) ket inaramid idi babaen ni Ju Sigyeong idi 1912. Han () a kayatna saoen ket "nalatak" iti duog a Koreano, bayat a ti geul () ket isu ti patneng a Koreano a balikas para iti "sinuratan". Ti Han ket mabalin pay a maawatan a kas ti Sino-Koreano a balikas ti 韓 "Koreano", tapno ti nagan ket maballin a mabasa a kas "Koreano a sinuratan" ken kas pay ti "nalatak a sinuratan".[1]Ti 한글 ket binalbalikas iti [hanɡɯl] ken daytoyen ket naromanisado kadagiti sumaganad a pamay-an:
    • Hangeul wenno han-geul iti Nabaliwan a Romanisasion iti Koreano, nga isu ti inus-usar ti gobierno ti Abagatan a Korea kadagiti amin a pablaak ti Inggles ken agpagparegget para kadagiti amin a pamay-an.
    • Han'gŭl iti McCune–Reischauer a sistema. No mausar a kasla Inggles a balikas, daytoy ket maipapaay nga awan kadagiti diakritiko: Ti hangul, ket kaykanayon a naipaddel a letra a kas Hangul. Kastoy ti agparparang kadagiti kaaduan a diksionario ti Inggles.
    • Hankul in Yale Romanization, a system recommended for technical linguistic studies.

Amianan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Ti Amianan a Korea ket kinaykayatna tawtawgan daytoy ti Chosŏn'gŭl (조선글; [tɕosʌnɡɯl]) para kadagit irason a mainaig kadagiti nadumaduma a nagngan iti Korea wenno uri kŭlcha (우리 글자; "dagiti karaktertayo")[2] a kas ti maysa a panangiyebkas ti [[nationalismo ti Koreano nga etniko].

Kasisigud a nagan ti Hunminjeongeum[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Ti kasisigud a nagan idi ket ti Hunminjeongeum (훈민정음; 訓民正音; kitaen ti pakasaritaan). Gapu kadagiti saan a panagkayat kadagiti nagan a Hangeul, Chosŏn'gŭl, ken urigeul (우리글) (kitaen dita baba) babaen [[dagiti Koreans idiay Tsina], ti saan a nadayeg nga ababa a porma ti jeongeum ket mabalin a mausar a kas maysa nga agmangngamangnga a nagan kadagiti sumagmamano nga internasional a kontesto.

Dadduma pay a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]

Manipud idi nasapa a maikaduapulo a siglo, ti Hangul idi ket naindakdaksan a kas nagubsang babaen dagiti literato a napilpili a nagkaykayat ti tradisional a hanja a sistema ti panagsurat.[3] Inik-ikkanda ti nagnagan a kas:

  • Achimgeul (아침글 "ti panagsurat a mabalin nga adalen ti maysa a bigat")[4]
  • Gugmun (Hangul: 국문, hanja: 國文 "nailian a sinuratan")
  • Eonmun (Hangul: 언문, hanja: 諺文 "bernakular a sinuratan")[3]
  • Amgeul (암글 "women's script"; naisurat pay iti Amkeul 암클).[3] Am (암) ket timaysa apasaruno a mangipakpakita ti maysa a pangnagan ket para iti babai
  • Ahaetgeul wenno Ahaegeul (아햇글 wenno 아해글 "sinuratan ti ubbing")

Nupay kasta, dagitoy a nagnagan ket duogen tattan, gaputa ti panag-usar ti hanja iti panagsurat ket nagbalinen a manmano idiay Abagatan a Korea ken kompleto a naikkaten idiay Amianan a Korea.

Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]

Nangruna nga artikulo: Taudan ti Hangul
Ti panid manipud ti Hunmin Jeong-eum Eonhae. Ti Hangul-laeng a batong, maikatlo manipud ti kanigid (나랏말ᄊᆞ미), ket adda ti resina nga aweng kadagiti diakritiko iti kanigid dagiti silaba muton.

Ti Hangul ket inwarragawag idi babaen ni Sejong ti Natan-ok, ti maikapat nga ari ti Joseon a Dinastia. Ti Salas dagiti Mainugot (Jiphyeonjeon, 집현전) ket kankanayon a naipammadayawan para iti obra.[5]

Ti gandat ket nalpas idi kaladawan ti Disiembre 1443 wenno Enero 1444, ken naipalplawagan idi 1446 iti maysa a dokumento a natituluan iti Hunmin Jeongeum ("Dagiti Husto nga Uni para iti Edukasion ken ti Tattao"), nga isu pay daytoy ti nakanaganan ti abesedario.[3] Ti petsa apannkaipablaak ti Hunmin Jeong-eum, ket Oktubre 9, ket nagbalin a ti Aldaw ti Hangul idiay Abagatan a Korea. Ti kapadana daytoy idiay Amianan a Korea, ket ti Aldaw ti Chosongul, iti Enero 15.

Dagiti nadumaduma panagipagpagarup a maipanggep ti pamay-an a pannakapartuat ket naipaiddan babaen ti pannkaduktal idi 1940 iti 1446 Hunmin Jeong-eum Haerye ("Hunmin Jeong-eum Panangipalplawag ken dagiti Kas Pagarigan"). Daytoy a dokumento ket nangipalplawag ti daremdem dagiti konsonante a letra segun dagiti artikulatorio a ponetiko ken dagiti bokal a letra segun dagiti pamunganayan iti yin ken yang ken tunos ti bokal.

Iti panangipalplawag ti kammasapulan para iti baro a sinuratan, ni Ari Sejong ket nangipalplaway ag ati pagsasao a Koreano ket ket naibatay idi a sabali manipud ti Insik; ti panag-usar kadagiti Insik a karakter (a naamammuan iti hanja) iti panagsurat ket narigat para kadagiti kadawyan atao a dagiti laeng pribilihio nga aristokrato (yangban, 양반), a kadawyan a lallaki, ti mabalin a nalaing nga agbasa ken agsurat. Ti kaaduan kadagiti Koreano idi ket saan a makabasa wenno makasurat sakbay ti pannakaaramid ti Hangul.

Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Inggles a pannakabalikas ti "Hangul" ket play /ˈhɑːn.ɡʊl/ wenno /ˈhɑːŋɡʊl/

Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Lee & Ramsey 2000, p. 13
  2. ^ Young-Key 1997, p. 2
  3. ^ a b c d "5. Nadumaduma aNagnagan para iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19. 
  4. ^ Choi Seung-un; Structures et particularités de la langue coréenne
  5. ^ "2. Ti Paammo iti Pannakaaramid iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19. 

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Hangul idiay Wikimedia Commons