Kapitalismo

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken

Ti kapitalismo ket maysa nga ekonomiko a sistema a naibatay iti pribado a panagtagikua dagiti pamay-an ti produksion ken ti panagpataud kadagiti produkto wenno dagiti serbisio para iti ganansia.[1] Dagiti dadduma pay nga elemento a nangruna iti kapitalismo ket mairaman ti panag-umnong ti puonan ken kankanayon a ti masalisal a paglakkuan.[2] Adda dagiti adu a kita ti kapitalismo, a mairaman ti laissez-faire, pagimbagan akapitalismo ken estado a kapitalismo. Ti kapitalismo ket naipanpanunotan a naipakat kadagiti nadumaduma a naipakasaritaan a kaso, a nagdumaduma kadagit panawen, heograpia, politika, ken kultura.[3] Adda dagiti sapasapa pakaitunosan a ti kapitalismo ket nagbalin nga isu ti katurayan idiay Lumaud a lubong a sumursurot ti pannkapaay ti panagriringgor.[4] Dagiti maisalsalisal a paglaklakuan ket mabalin pay a mabirukan kadagiti naibatay ti paglakkuan nga alternatibo ti kapitalismo a kas ti paglakkuan a sosialismo ken pagtitinnulongan nga ekonomia.

Dagiti ekonomista, politikal nga ekonomista ken dagiti historiador ket nangalalada ti naggigiddiat a perspektibo iti panagusig ti kapitalismo. Dagiti ekonomista ket kadawyanda a mangipapugsa ti degrado a ti gobierno ket awan ti panagtengngelna kadagit ipaglakkuan (laissez faire), ken ti pay kinapangruna ti karkarbengan ti tagikua.[5][6] Kaaduan kadagiti politikal nga ekonomista ket mangipigpigsa pat ti pribado a tagikua, a maipatinayon ti pannakibiang a bileg, matgedan ti panagtrabaho, klase, ken ti pannakaisangayan ti kapitalismo a kas maysa a naipakasaritaan a nakabuklan.[7] Ti gay-at ti kawaya a pagiddiatan dagiti paglakuan, ken ti dagiti pay alagaden a mangipalpalawag ti pribado a tagikua, ket maysa a banag ti politika ken annuroten. Adu kadagiti estado ket addaanda kadagiti naitermino a kas ti naglalaok nga ekonomia, a nagipadpatudo kadagit nadumaduma a degrado ti naplano ken dagit ipinataray ti paglakkuan nga elemento a sistema ti ekonomia ti estado.[7]

Ti termino a kapitalismo ket nagin-inut a naiwarwaras idiay kadagupan ti Lumaud a lubong idi maika-19 ken maika-20 a sigsiglo a kaaduan a gapuanan kadagti sinursurat ni Karl Marx.[3]

Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Chris Jenks. Core Sociological Dichotomies. Londres, Inglatera, UK; Thousand Oaks, California, USA; New Delhi, India: SAGE. Pp. 383.
  2. ^ Heilbroner, Robert L. "kapitalismo." Ti Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia. Maikadua nga Edision. Eds. Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume. Palgrave Macmillan, 2008. Ti Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia Online. Palgrave Macmillan. 29 Agosto 2012 <http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000053> doi:10.1057/9780230226203.0198
  3. ^ a b Scott, John (2005). Industrialismo: Ti Diksionario ti Sosiolohia. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. 
  4. ^ Capitalism. Encyclopædia Britannica. 2006. 
  5. ^ Tucker, Irvin B. (1997). Makroekonomia para iti Tatta nga Aldaw. p. 553. 
  6. ^ Case, Karl E. (2004). Dagiti Pamunganayan ti Makroekonomia. Prentice Hall. 
  7. ^ a b Stilwell, Frank. “Politikal nga Ekonomia: ti Binglay dagiti Ekonomiko a Kapanunotan.” Umuna nga Edision. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Melbourne, Australia. 2002.

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Kapitalismo idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Kapitalismo idiay Wikiquote