Nitróheno

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
karbónnitróhenooksíheno
-

N

P
Langa
Saan a namarisan nga alingasaw, likido wenno natangken

Likido a nitróheno

Dagiti espektral a linia iti nitróheno
Sapasap a tagikua
Nagan, simbolo, numero nitróheno, N, 7
Pannakabalikas /ˈntrɵən/ nye-trə-jən
Kategoria ti elemento saan a metal
Grupo, puntos, leppad 152, p
Pagalagadan ti atomiko a kadagsen 14.0067(2)
Langa ti elektron 1s2 2s2 2p3
Dagiti elektron tunggal maysa a kontsa 2, 5 (Imahen)
Bagbagi a tagikua
Paset alingasaw
Densidad (0 °C, 101.325 kPa)
1.251 g/L
Panagayus ti densidad iti b.p. 0.808 g·cm−3
Panagburek a punto 63.15 K, -210.00 °C, -346.00 °F
Panagburek a punto 77.36 K, -195.79 °C, -320.33 °F
Tinallo a punto 63.1526 K (-210°C), 12.53 kPa
Kritiko a punto 126.19 K, 3.3978 MPa
Kapudot iti panaglunag (N2) 0.72 kJ·mol−1
Kapudot iti panagsengngaw (N2) 5.56 kJ·mol−1
Malaon a kapudot (N2)
29.124 J·mol−1·K−1
Sengngaw a presion
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
iti T (K) 37 41 46 53 62 77
Dagiti atomiko a tagikua
Dagiti oksihenasion a kasasaad 5, 4, 3, 2, 1, -1, -2, -3
(napigsa a naasido nga oksido)
Elektronegatibidad 3.04 (Pauling a panagrukod)
Dagiti ionisasion nga enerhia
(adu pay)
Umuna: 1402.3 kJ·mol−1
Maika-2: 2856 kJ·mol−1
Maika-3: 4578.1 kJ·mol−1
Kobalente a rayus 71±1 pm
Van der Waals a rayus 155 pm
Sabsabali pay
Kristal a patakder heksagonal
Nabatombalani a panagurnos diamagnetiko
Kapudot a pannakaisaknap 25.83 × 10−3 W·m−1·K−1
Kapardas iti uni (alingasaw, 27 °C) 353 m·s−1
CAS a rehistro a numero 7727-37-9
Dagiti katalnaan nga isotopo
Kangrunaan nga artikulo: Dagiti isotopo iti nitróheno
iso NA kagudua a biag DM DE (MeV) DP
13N syn 9.965 min ε 2.220 13C
14N 99.634% 14N ket natalna nga adda dagiti 7 a neutron
15N 0.366% 15N ket natalna nga adda dagiti 8 a neutron
· p

Ti nitróheno (play /ˈntrɵən/ ny-trə-jən) ket maysa a kimiko nga elemento nga addaan ti simbolo iti N, ti atomiko a numero iti 7 ken atomiko a masa iti 14.00674 u. Ti elemento a nitróheno ket saan a namarisan, awan ti ayamuom, awan ti naman, ken kaaduan a nalpay a diatomiko nmga alingasaw iti pagalagadan a kasasaad, a nagbuklan ti 78.09% babaen ti tomo iti Tangatang iti Daga.[1] Ti elemento a nitróheno ket naduktalan idi a kas nailasin a komponente iti angin, babaen ti Eskoses a mediko a ni Daniel Rutherford, idi 1772.

Ti nitróheno ket maysa a kadawyan nga elento iti law-ang, a nakarkulo iti agarup a pagkapito iti dagup a kaadu iti bukod tayo nga ariwanas ken ti sistema a solar. Iti irurumsuana idiay ket naipanunutan a gapuanan ti sintesis babaen ti panaglunag manipud ti karbon ken hidroheno kadagiti supernova. Gapu ta nalaka a panagbalbaliw ti elemento a nitróheno ken dagiti kadawyan a kompuestona nga addan ti hidroheno ken oksiheno, ti nitróheno ket kadawyan a basbassit a mabirukan kadagiti kabatbatoan a planeta iti kaunega ti sistema a solar, ken daytoy ket minaig a narasay nga elemento ditoy Daga. Nupay kasta, a kas ti kaso iti Daga, ti nitróheno ken dagiti kompuestona ket kadawyan a rumsua a kas dagiti alingasaw iti tangatang dagiti planeta ken bul-bulan nga addaan ti tangatang.

Adu kadagiti naipangpangruna iti industria a kompuesto, a kas ti amoniako, nitriko nga asido, organiko a nitrato (dagiti propulsor ken dagiti panagbumtak), ken dagiti sianuro, ket aglaon ti nitróheno. Ti patingga a napigsa a panagpiansa ti elemento a nitróheno ket iturayanna ti nitróheno a kimika, a punganay ti panagrigat para iti organismo ken industria iti panagbettak ti piansa ti panagibaliw N2 kadagiti mausar a kompuesto, ngem daytoy pay ket agibibbet ti adu a pakadagupan iti kadawyan a maus-usar nga enerhia no dagitoy a kompuesto ket mapuoran, bumtak, wenno agsubli a malungsot iti alingasaw a nitróheno.

Ti nitróheno ket rumsua kadagiti amin nga agbibiag nga organismo, kangrunaan kadagiti amino nga asido ken isunga dagiti protina ken dagiti nukleiko nga asido (DNA ken RNA). Ti bagi ti tao ket aglaon ti agarup a 3% babaen ti kadagsen ti nitróheno, ti maikapat a kaaduan nga elemento kalpasan ti oksiheno, karbon, ken hidroheno. Ti nitróheno ket agtaeng iti kimiko a patakder kadagiti gangani amin a neurotransmisor, ken daytoy ket naisangayan a komponente dagiti alkaloide, dagiti biolohiko a molekula a napataud a kas dagiti maikadkadua a metabolito babaen kadagiti adu nga organismo. Ti nitróheno a siklo ket ilawlawagna ti panaggunay ti elemento manipud ti angin a mapan iti biospera ken dagiti organiko a kompuesto, ken ti panagsubli ti tangatang. Dagiti sintetiko a napataud a nitrato ket nagruna a nailimug dagiti industria nga abuno,[1] ken nangruna a pagrugitan a gapunan ti eutropisasion kadagiti sistema ti danum.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b Gray, Theodore (2009). Dagiti Elemento: Ti Makita nga Eksplorasion kadagiti amin a Naamammoan nga Atomo iti Law-ang. New York: Black Dog & Leventhal Publishers. ISBN 978-1-57912-814-2.