Qing a Dinastia

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Nalatak a Qing
大清
Daicing gurun.png

 

1644–1912

Wagayway

Nailian a kanta
鞏金甌
"Gong Jin'ou"
("Tasa ti Natangken a Balitok")
Ti Qing nga Imperio idi 1890.
Kapitolio Beijing
Pagsasao Mandarin Insik,[1] Manchu, Mongol, Tibetano, Uighur,[2] adu dagiti rehional a pagsasao ken dagiti dialekto ti Insik
Relihion Panagraem ti Langit, Shamanismo, Budismo, Taoismo, Islam, Kristianidad, Insik a relihion ti folk, dadduma pay
Gobierno Patingga a monarkia
Emperador
 - 1644–1661 Emperador Shunzhi
 - 1908–1912 Emperador Xuantong
Nagturay
 - 1908–1912 Emperatris Dowager Longyu
Kangrunaan a Ministro
 - 1911 Yikuang
 - 1911–1912 Yuan Shikai
Pakasaritaan a panawen Imperial a panawen
 - Pannakarebba ti Ming 25 Abril 1644
 - Gubat ti Bessang Shanhai 27 Mayo 1644
 - Sino-Hapon a Gubat 1 Ag 1894–17 Ab 1895
 - Wuchang a Yaalsa 10 Oktubre 1911
 - Xinhai a Rebolusion 12 Pebrero 1912
Kalawa
 - 1760 est. 13,150,000 km2 (5,077,243 kd mi)
 - 1790 karkulo (mairaman dagiti basalo)[3] 14,700,000 km2 (5,675,702 kd mi)
Populasion
 - 1740 karkulo 140,000,000 
 - 1776 karkulo 268,238,000 
 - 1790 karkulo 301,000,000 
Kuarta Tael (Tls.)
Qing a Dinastia
Insík a nagan
Insík
Imperio ti Nalatak a Qing
Tinawtawid nga Insík 帝國
Napalaka nga Insík 帝国
Kalpasan ti Jin a Dinastia
Tinawtawid nga Insík
Napalaka nga Insík
Manchu a nagan
Manchu Daicing gurun.png (Daicing Gurun)

Amaga aisin gurun1.png (Amaga Aisin Gurun)


Ti Qing a Dinastia, ken ti pay Imperio ti Nalatak a Qing wenno Nalatak a Qing, ket isu idi ti kinaudi nga imperial a dinastia ti Tsina, a nagturay manipud idi 1644 aginggana idi 1912 nga adda ti nabiit a, napaay a panagpabaro idi 1917. Daytoy ket sinakbayan idi babaen ti Ming a Dinastia ken sinaruno babaen ti Republika ti Tsina.

Ti dinastia ket binangon idi babaen ti Jurchen Aisin Gioro a sangkaputotan iti kontemporario a Amianan a daya a Tsina. Ti Aisin Gioro a daulo, a ni Nurhachi, nga isu idi ti immuna a basalo kadagiti Ming nga emperador, ket nangrugrugi a nangipagkaykaysa ti sangkaputotan a Jurchen idi naladaw a maikasangapulo ket innem a siglos. Babaen ti 1635, ti anak a lalaki ni Nurhachi a ni Hong Taiji ket mabalinda nga agtunton a pinagtitiponda ti maysa ken nagkaykaysa a tattao a Manchu ken nagrugrugida a nagpilpilit ti Ming a rummuar ti Liaoning idiay akin-abagatan a Manchuria. Idi 1644, ti Ming a kapitolio ti Beijing ket pinarukma idi babaen ti rebolto dagiti agtaltalon nga indauloan babaen ni Li Zicheng, ti dati nga opisial ti menor a Ming a nagbalin a daulo ti rebolto dagiti agtaltalon, nga idin ket nagirangarang ti Shun a dinastia. Ti kinaudi a nagturay ti Ming , ti Emperador Chongzhen, ket nagpakamatay idi natnag ti siudad. Idi napan ni Li Zicheng a simmuppiat ti Ming a heneral a ni Wu Sangui, ti naudi ket nakikadu a kadagiti Manchu ken linukatanda ti Bessang Shanhai kadagiti buyot ti Manchuria. Babaen ni Prinsipe Dorgon, nangagawda ti panagtengngel ti Beijing ken pinapanawda ni nabiit a Shun a Dinastia ni Li Zicheng . Ti kompleto a pasipikasion ti Tsina ket nagun-od idi agarup a 1683 babaen ni Emperador Kangxi.

Kadagiti napalabas a panawen ti panagturayan, ti Qing ket nagbalin nga adu a naitiptipon ti Insika kultura. Dagiti imperial a pangsubok ket nagtultuloy ken dagiti sibil a katulong ti Han ket nangimatmaton ti imperio a kinadduaan dagiti Manchu. Ti Qing ket nakaabot ti kangato ti babaen ti panagturay ni Emperador Qianlong idi maikasangapulo ket walo a siglo, a nagpadpadakkel ti labes kadagiti kasakbayan ken kinaudi a pagbeddengan ti Tsina. Ti imperial a kinadaksan ket inpakpakita babaen ti ministro a ni Heshen ken dagiti serie ti rebelion, dagiti masna a didigra, ken dagiti pannakaabak kadagiti gubat kadagiti bileg ti Europeano ket nagpakapsot ti Qing idi las-ud ti maikasangapulo ket siam a siglo. "Dagiti Di Agpapada a Tulag" ket nangited para iti Ekstrateritorialidad ken nagikkata kadagiti dakkel a luglugar dagiti tulagan a puerto manipud ti Insika kinaturay. Ti gobierno ket nagpadas ti panagpabaro idi las-ud ti Tignay ti Bukod a Panagpapigsa idi naladaw a maika-19 a siglo ket nakaiyeg laeng kadagiti bassit a nagbanagan. Ti panakaabak ti Umuna a Sino-Hapon a Gubat ti 1894–1895 ket isu ti taudan para iti gobierno ti Qing government ken ti nagbanagan ket nangipakpakita a ti reporma ket nangpabaro unay ti Hapon manipud ti Meiji Panagpabaro manen idi 1867,a naisangsangayan no maipada iti Tignay ti Bukod a Panagpapigsa idiay Tsina.

Ti 1911 a Wuchang a Yaalsa iti Baro a Buyot ket nangipatingga iti pannakatuang kenni emperatris Dowager Longyu ken ti kayyanak a Puyi idi Pebrero12, 1912. Uray pay no ti panakairangarang ti Republika ti Tsina, dagiti heneral ket nagtultuloyda a naglalaban para kadagiti simmarsaruno a dekada idi las-ud ti Apo ti Gubat a Panawen. Ti Puyi ket nabiit idi a naipasubli ti bilegna idiay Beijing babaen ti Zhang Xun idi Hulio 1917, ken idiay Manchukuo babaen ti Haponidi baetan ti 1932 ken 1945.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Samuel Wells Williams (1848). Ti Tengnga a pagarian: ti panagsukimat ti ... Insik nga imperio ken dagiti agtataeng... 1 (1 ed.). New York: Wiley & Putnam. p. 489. 
  2. ^ Mark C. Elliott. Ti Manchu a Dalan: Dagiti walo a Wagayway ken Etniko a Identidad iti Naladaw nga Imperial a Tsina. Stanford, CA: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan, 2001. pp. 290-291.[1]
  3. ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagiti Naipakasaritaan nga Imperio". panagsukimat ti Warnakan a sistema ti lubong 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x. Naala idi 12 Agosto 2010. 

Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Bartlett, Beatrice S. Dagiti Monarkia ken Ministro: Ti Nalatak a onsilo idiay Mid-Ch'ing Tsina, 1723–1820, Berkeley ken Los Angeles: Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1991. ISBN 978-0-520-06591-8.
  • Ebrey, Patricia. Insik a Sibilisasion: Ti Taudan alibro (maika-2 nga edision), New York: Simon ken Schuster, 1993. ISBN 978-0-02-908752-7.

Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Cotterell, Arthur. (2007). Dagiti Imperial a Kapitolio ti Tsina - Ti Uneg a Pakaimatangan ti Nainlangitan nga Imperio. Londres: Pimlico. 304 pampanid. ISBN 978-1-84595-009-5. 
  • Elliot, Mark C. (2001). Ti Manchu a Dalan: Dagiti Walo a Wagayway ken Etniko nga Identidad ti Naladaw nga Imperial a Tsina. Stanford, CA: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Qing a Dinastia idiay Wikimedia Commons

Nagsasabtan: 39°54′N 116°23′E / 39.900°N 116.383°E / 39.900; 116.383