Sangaribo ket Maysa a Rabrabii

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Ti manuskrito ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii

Ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii (Arabiko: كتاب ألف ليلة وليلةKitāb alf laylah wa-laylah) ket urnong dagiti Laud ken dagiti sarita ti Abagatan nga Asia ken the folk a salaysay a naurnong iti Arabiko idi las-ud ti Nabalitokan a Panawen ti Islamiko. Daytoy ket kankanayon a naamammuan iti Inggles a kas ti Arabian Nights, manipud ti immuna nga edision ti pagsasao nga Inggles (1706), a nangipakita ti titulo a kas Ti Liwliwa ti Arabiano a Rabrabii.[1]

Ti obra ket naurnong kadagit adu a napalabas a siglo babaen dagit inadumaduma a mannurat, dagidi nagipatpatarus, ken dagiti eskolar iti ballasiw ti Laud, Tengnga, Abagatan nga Asia ken Amianan nga Aprika. Dagiti sarita ket tugotanna dagiti ramutda iti taga-ugma ken mediebal nga Arabiko, Persiano, Indiano, Ehipsio ken [Mesopotamia]] a literatura. Iti naisangayan, adu kadagitoy a sarita ket kasisigud a folk a sarsarita manipud ti panawen ti Kalipato, bayat a dagiti dadduma, a naipangpangruna ti kuadro a istoria, ket kaaduan a mabalin a naala manipud ti Persiano nga obra ti Pahlavi Hazār Afsān (Persiano: هزار افسان‎, lit. Ti Sangaribo a Sarsarita) ken paset met a nangitalek kadagitiIndiano nga elemento.[2]

Ti sapasap kadagiti amin nga edision ti Rabrabii ket ti umuna a kuadro a sarita ti nagturturay a ni Shahryār (manipud ti Persiano: شهريار‎, a ti kaibuksilanna ket "ari" wenno "naturay") ken ti asawana a ni Scheherazade (manipud ti Persiano: شهرزاد‎,a mabalin a ti kaibuksilanna ket "iti natakneng a kaputotan"[3]) ken ti panagkuadrado a ramit a naitiptipon kadagiti amin a sarsarita. Dagiti istoria ket mangrugi maniupu ti daytoy a sarsarita; adda dagiti naikuadrado iti kaunegan dagiti sabali a sarsarita, bayat a dagiti dadduma ket mangrugi ken agpatingga iti bukodda a pakatunosan. Adda dagiti edison nga aglaon laeng kadagiti bassit a gasot a rabrabii, bayat a dagiti dadduma ket mangiraman kadagiti 1,001 wenno ad-adu pay.

Adda dagiti istoria Ti Rabrabbi, a naisangsangayn ti "Nakakaskasdaaw a Lampara ni Aladdin", "Ni Ali Baba ken dagiti Uppat a pulo a Mannanakaw" ken ti "Dagiti Pito a Panagbanbaniaga ni Sinbad ti Aglaylayag", bayat a naikeddeng a dagotyo ket pudno ti Tengnga a Daya a sarsarita, dagitoy ket saan idi a paset Ti Rabrabii kadagiti Arabiko a bersion, ngem nainayon dagityo iti urnong babaen ni Antoine Galland ken dagiti dadduma pay a Europeano nga agipatpatarus.[4] Ti nakaparang-ay ken nabaknang a dandaniw ken dagiti poetiko a bitla, dagiti kansion, kankanta, dagiti panagdungdung-aw, dagiti himno, panaglimlimos, panagdaydayaw, panagpagpakaasi, burburtia ken dagiti anotasion nga inted babaen ni Scheherazade wenno dagiti karakter ti saritana ket naisangayan iti Arabiko a bersion iti libro. Adda dagiti ababa nga aglaon laeng ti maysa a linia, bayat a dagiti dadduma ket aglaon kadagiti adadu ngem sangapulo a linia.

Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Kitaen ti pannakailadawan ti panid ti titulo iti Grub St nga Edision iti Yamanaka ken ni Nishio (p. 225)
  2. ^ Marzolph (2007), "Arabiano a Rabrabiis", Ensklopedia iti Islam (Leiden: Brill) I. 
  3. ^ Adda dagiti eskolar a pagallilawan no ania ti husto a porma ti kasisigud a kaibuksilan ti nagan ni Scheherazade,kitaen ti ti nota iti bukod nga artikulo ti wiki ni Scheherazade a maipanggep ti daytoy a banag
  4. ^ John Payne, Alaeddin ken ti Naenkantuan a Lampara ken Dadduma pay a Sarsarita, (Londres 1901) ket mangited kadagiti salaysay ti pannakasarak ni Galland iti 'Hanna' idi 1709 ken ti pannakaduktal iti Bibliothèque Nationale, Paris, dagiti dua nga Arabiko a manuskrito nga aglaon ti Aladdin ken dagiti dua pat a nainayon a sarsarita. Testo iti "Alaeddin ken ti Naenkatuan a Lampara"

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Arabiano a Rabrabii idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii idiay Wikiquote