Arte

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Agpakanawan manipud iti akin-ngato a kanigid: ti kabukbukodan a ladawan manipud kenni Vincent van Gogh, ti maysa nga Aprikano nga estatua ti Chokwe, ti salaysay manipud iti Pannakaipasngay ni Benus babaen ni Sandro Botticelli ken ti maysa a Hapon a Shisa a leon

Ti arte ket ti nadumaduma a kita a sakup dagiti aramid ti tattao ken dagiti nagbanagan kadagiti nga inararamid; daytoy nga artikulo ket mangipatengnga ti isip ti makitkita nga ar-arte, a mairaman ti pnankaparuta kadagiti ladawan wenno banbanag iti lugar a pagobraan a mairaman ti pinintaan, eskultura, panagaramid ti prenta, potograpia, ken dagiti dadduma pay a makitkita amidia. Ti arkitektura ket sagpaminsan pay a mairamraman a kas maysa kadagiti makitkita nga arte; nupay kasta, a kasla iti dekoratibo nga ar-arte, daytoy ket kapanggepan ti panakapartuat kadagiti banag a ti praktikal a panangiraman ti panagusar ket nasken iti pamay-an a dagitoy ket saan a kadawyan para iti pinintaan, kas pagarigan, ti musika, teatro, pelikula, sala, ken dadduma pay a mabuybuya nga ar-arte, ket ti pay literatura, ken dagiti dadduma pay a midia a kas ti interaktibo a midia ket nairamramanda iti nawatwatiwat a panangipalpalawag ti arte wenno ti ar-arte.[1] Manipud idi maika-17 a siglo, ti arte ket naitudtudo a ti ania man a kalaing wenno ti kinalaing ken saan idi a naigidgiddiat manipud kadagiti artesania wenno dagiti siensia, ngem ti moderno a panagusar ti napino nga ar-arte, a dagiti estatiko konsiderasion ket nasken unay, ket sapasap a nailaslasin manipud kadagiti naal-ala a kalaing, wenno ti dekoratibo naipakat nga ar-arte.

Adu kadagiti panagipalplawag ti arte a naisingsingasing babaen dagti pilosopo ken dagiti dadduma pay a nangidasdasig ti arte iti termino ti mimetismo, panagiyebkas, pannakisinnarita ti rikna, wenno dadduma pay a pat-pateg. Idi las-ud ti Romantiko a paset ti panawen, ti arte ket nagbalin a nakitkita a kas ti "maysa a nangruna a ramit ti isip ti tao a naidasig iti relihion ken siensia".[2] Urayno ti panangipalpalawag ti arte ket sinupsuppiat ken nagbalbaliw kadagiti napalabas a panawen, ti sapasap a panangipalpalawag ket nangibagbaga ti kapanunotan ti ahensia ti tao[3] ken ti panagpartuat babaen ti panagpanpanunot ken tekn ikal a kalaing.[4]

Ti katutubo ti arte, ken dagiti mainaig a konsepto a kas ti panagparpartuat ket panagipatpatarus, ket sinuksukimat iti maysa a sanga ti pilosopia a naamammoan a kas ti estetika.[5]

Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Art, n. 1" [Arte, n. 1]. OED Online (iti Ingles). Oxford University Press. Disiembre 2011. Naala idi Pebrero 26, 2012.
  2. ^ "Press Statement on The Story of Art" [Insasao a Damdamag Ti Sarita ti Arte]. The Gombrich Archive (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Oktubre 2008. Naala idi 2008-11-18.
  3. ^ Belton, Robert J. (1996). "Art History: A Preliminary Handbook > What is Art?". UBC's Okanagan Campus (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-06-10.
  4. ^ "Art" [Arte]. Encyclopedia Britannica (iti Ingles).
  5. ^ Kennick, W. E. (1979). Art and Philosophy: Readings in Aesthetics [Arte ken Pilosopia: Dagiti Binasbasa iti Estetika] (iti Ingles) (Maika-2 nga ed.). New York: St. Martin's Press. pp. xi–xiii. ISBN 0-312-05391-6.

Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig iti Arte iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Arte iti Wikiquote (iti Ingles)