Guam

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Guam
Guåhån
Nailian a kantaFanohge Chamoru
Kapitolio Hagåtña
Kadakkelan a purok Dededo
Opisial a pagsasao Ingglés ken Chamorro, Espaniol (saan nga opisial)
Patneng a grupo  39% Chamorro, 26.3% Pilipino, 11.3% Pasipiko, 6.9% Puraw, 6.3% dadduma pay Asiano, 2.3% dadduma pay, 9.8% Mestiso[1]
Nagan dagiti umili Guamaniano, Taga-Guam
Gobierno
 -  Presidente Barack Obama (D)
 -  Governor Eddie Calvo (R)
 -  Tn. Gobernador Ray Tenorio (R)
Kalawa
 -  Dagup 541.3 km2 (Maika-190)
209 kd milia 
 -  Danum (%) naliway
Bilang dagiti umili
 -  2010 senso 159,358 
 -  Densidad 320/km2 (Maika-37)
830/kd mi
GDP (PPP) 2000 karkulo
 -  Dagup $2.5 bilion (2005 karkulo)1 (Maika-167)
 -  Tunggal maysa a tao $15,000(2005 karkulo)1 
Kuarta Doliar ti Estados Unidos (USD)
Sona ti oras Pagalagadan nga Oras ti Chamorro (UTC+10)
 -  Kalgaw (DST) (awan ti DST) (UTC)
Internet TLD .gu
Kodigo ti panagtelepono +1-671
1 2000 a karkulo

Ti Guam (Dumngegi/ˈɡwɑːm/; Chamorro: Guåhån) ket maysa a naurnos, a saan a nainkorporado a teritorio iti Estados Unidos a mabirukan idiay lumaud a Taaw Pasipiko. Maysa daytoy kadagiti lima a teritorio ti Estados Unidos nga addaan ti naipatakder a paisano a gobierno.[2][3] Ti Guam ket nailaista a kas maysa kadagiti sangapulo ket innem a Saan a Bukod a Naturayan a Teritorio babaen ti Naipangpangruna a Komite iti Dekolonisasion iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[4] Ti kapitolio iti daytoy nga isla ket ti Hagåtña (sigud idi nga Agaña). Ti Guam ket isu ti kadakelanken akin-abagatan unay iti Is-isla ti Mariana.

Dagiti Chamorros, dagiti patneng a tattao ti Guam, ket immunada tinaengan ti isla idi agarup a 4,000 a tawtawen.[5] Daytoy nga isla ket addan ti atiddog a pakasaritaan iti Europeano a kolonialismo. Nadutokan babaen ni Ferdinand Magellan idi agdama ti panagbanbaniaga dagiti Kastila idi Marso 6, 1521, ti immuna a kolonia ket naipatakder idi 1668 babaen ti España idi isasangpet dagiti agtalinaed amairaman ni Padre San Vitores, maysa a Katoliko a misinero. Iti adadu ngen dua a siglo, ti Guam ket maysa a nagruna a pagsardengan para kadagiti Espaniol a Manila Galeon a tinawen a nagbalballasiw ti Pasipiko. Daytoy nga isla ket tinengngel babaen ti España aginggana idi 1898, nga idi daytoy ket naisuko iti Estados Unidos idi panawen ti Espaniol-Amerikano a Gubat ken ti kalpasan daytoy ket naited a kas paset iti Tulag iti Paris.

A kas ti kadakkelan nga isla idiay Mikronesia ken ti maymaysa laeng a tinengngel ti Estados Unidos nga isla iti dayta a rehion sakbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Guam was natiliw ti Hapóno idi Disiembre 8, 1941, iti or-oras kalpasan ti panagbomba ti Pearl Harbor, ken nasakupan dua ken kagudua a tawtawen.

Iti panawen daytoy a panagsakup, dagiti tattao iti Guam ket suheto kadagito aramid a mairaman ti tuok, putolan ken rames,[6] ken napilit da nga umampon ti Hapón a kultura.[7] Ti Guam ket suheto idi ti narungsot a panakilablaban idi natiliw met laeng ti isla babaen dagiti tropa ti Estados Unidos idi Hulio 21, 1944, ti petsa a tinawen a napammadayawan a kas ti Wayaan nga Aldaw.[8]

Ttta nga aldaw, ti ekonomia ti Guam ket nasuportaran babaen ti kangrunaanna nga industria, ti turismo, a naipangpangruna a buklen daytoy kadagiti bisita manipud ti Hapón. Ti maikadua a pagtaudan ti matgedan ti Guam ket ti Militar ti Estados Unidos.[9]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ CIA Factbook: Guam
  2. ^ "Dagiti teritorio ti E.U.." DOI nga Opisina iti Insular a Pannakibiang. Pebrero 9, 2007.
  3. ^ "Panakailawagan dagiti Organisasion ti Insular a Politikal a Lugar." Opisina iti Insular a Pannakibiang. Naala idi Oktubre 31, 2008.
  4. ^ Pakasaritaan iti U.N. a Dekolonisasion a Komite - Opisial a sapot ti pagsaadan ti U.N.
  5. ^ Kanton Tasi
  6. ^ Restitusion ti Gubat a Tignay : panangdengngeg sakbay ti Subkomite iti Insular ken Internasional a Panakibiang iti Co... | Nailian a Biblioteka iti Australia
  7. ^ Higuchi, Wakako (Hunio 2001). "Ti Pannaka-Hapón nga Annuroten para dagiti Chamorro iti Guam, 1941-1944". Ti Warnakan iti Pakasaritaan ti Pasipiko 36 (1): 19–35. 
  8. ^ "Ti polis ti Guam ket nakatiliw iti suspekto iti panaglagip a panagtakaw". Marine Corps Times. Associated Press. Hulio 7, 2007. Naala idi Abril 5, 2010. 
  9. ^ Rogers, Robert F. (1995). Pagtungpalan a Panagtaldiap ti daga: Pakasaritaan iti Guam. Honolulu: Pagmalditan ti Unibersidad iti Hawaii. ISBN 978-0824816780. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Dagiti midia a mainaig ti Guam idiay Wikimedia Commons
  • Pakaammo ti panagbiahe idiay Guam manipud idiay Wikivoyage
  • Guam.gov - Opisial a website ti gobierno ti Guam

Nagsasabtan: 13°30′N 144°48′E / 13.500°N 144.800°E / 13.500; 144.800