Estados Unidos iti America
Manipud iti Wikipedia
|
|||||
| Nailian a pagsasao: E pluribus unum (1789 to present) (Latin: "Aggapu iti Adu, Maymaysa") In God We Trust (1956 to present) (Ingles: "Ken ni Apo Dios iti pagtalekanmi") |
|||||
| Nailian a kanta: The Star-Spangled Banner (Iti Nabituenan nga Wagayway) |
|||||
 |
|||||
| Capitolio | Washington, D.C. 38°53′ N 77°02′ W |
||||
| Kadakkelan nga Ili | Ciudad iti New York | ||||
| Ofisial nga Sao | Awan iti ofisial ngem Ingles iti maipagarup, Espaniol iti kadakkelan mga minoria a pagsasao | ||||
| Turay
• Presidente
• Bise Presidente |
republica nga federal ken democratico George W. Bush Dick Cheney |
||||
| Pannakawayawaya • Indeclara • Mabigbig Constitusion |
Manipud iti Britania Hulio 4, 1776 Septiembre 3, 1783 |
||||
| Kalawa • Pakabuklan • Danum (%) |
9,631,418 km² (3rd) 4.87% |
||||
| Populasion • 2005 est. • 2000 senso • Densidad |
297,000,000 (3rd) 281,421,906 32/km² (140th) |
||||
| GDP (PPP) • Pakabuklan • Per capita |
2005 estimate $12,378,000 million (1st) $41,763 (3rd) |
||||
| Kuarta | Dolyar ($) (USD) |
||||
| Zona iti oras • Kalgaw (DST) |
(UTC-5 to -10) (UTC-4 to -10) |
||||
| Internet TLD | .gov .edu .mil .us .um | ||||
| Kodigo a pangtelefono | +1 |
||||
Ti Estados Unidos iti Amerika (Ingles: United States of America), wenno kaadduan ket masao nga "America" laeng, ket pagilian nga republika a federal, mabirokan iti tengnga ti continente ti Umamianan nga America. Limapulo nga estado ti mangbukbukel daytoy nga pagilian, saan nga nairaman kadagiti dadduma nga teritoriona.
Kaabay iti Estados Unidos ket pagilian ti Canada ken Mexico, pati Russia ken dagiti purpuro ti Bahamas no ikuyog ti teritoriona iti baybay. Arakupenna ti igid ti Taaw ti Pasipiko iti laud ken ti Taaw ti Atlantiko iti daya, Baybay ti Bering ken Taaw ti Arctico iti amianan, ken Baybay ti Caribeano ken Golpo ti Mexico iti abagatan.
Dagiti uppat a pulo ket walo (48) nga estado ket isuda ti makuna nga continental, agkapkapet nga paset iti America nga inipit ti Canada ken Mexico. Dagiti dua nga mabatbati nga estado ket naisina. Diay Alaska ket nakadisso iti pungto ti laud ti Canada, ballasiw iti Siberia a probinsia ti Russia, ket iti arkipelago ti Hawai'i ket masarakan iti tengnga ti Taaw a Pasipiko. Washington, D.C., ti kapitolio ti Estados Unidos, ket adda iti Distrito ti Columbia, isuna met ket kamaymaysana nga distrito a federal. Addada pay dagiti dadduma a teritoriona, kas pagirigan Puerto Rico.
Idi Hulio 4, 1776 ket opisial nga pinakabangon ken pinagwaya ti Estados Unidos, kalpasan ti Gubat ti Amerika para Independensia. Daytoy nga aldaw ti pinagpataud ti Maikadua nga kongreso Kontinental, dagiti pannakabagi ti 13 nga sangkapurok ti Britania idiay Amerika, ti Palawag ti Independensia. Dagitoy nga sangkapurok ti nagbalin nga umuna a esestado iti Amerika.
Manipud idi tengnga ti 20-siglo, timmanor ti Estados Unidos nga nabileg a nasion no maipanggep iti ekonomia, militar, siensia, teknolohia, politica, kultura, ken nadumaduma pay nga banbanag.
Linaon |
[baliwan] Pakasaritaan
Kangrunaan nga artikulo: Pakasaritaan ti Estados Unidos iti Amerika
Nangrugi ti pakasaritaan ti America idi simmanglad dagiti umuna nga tattao aggapu iti Asia a nangpuon dagiti Patneng nga Americano wenno Americano nga Indian. Ag-12,000 nga tawen ti limmabasen idi binallasiwda . Sinurotda dagiti an-anupen nga dadakkel nga ay-ayup.
[baliwan] Gobierno ken politika
[baliwan] Konstitusion
[baliwan] Federal nga gobierno
Gobierno nga federal ket isu ti nasional nga gobierno ti Estados Unidos, nabuklan ti Congreso (sanga nga mangaramid ti linteg), ti Presidente (sanga nga mangidaulo), ken ti Korte Suprema (sanga nga mangikeddeng ti linteg). Dagitoy tallo nga sanga ket naibangon tapno agtitinnimbang ti bilegda.
[baliwan] Estado ken local nga gobierno
Ti tunggal nga es-estado ket mabirokan ti agsasabali ken nadumaduma nga Konstitusion, maikadua nga kalintegan ti estado kalpasan a masurot iti federal. Dagitoy nga linteg ti kangrunaan a makaapekto iti biag kadagiti tattao. Dagiti estado ti E.U.A. ken maidauloan iti Gobernador. Adda met nabutosan nga lehislatura bicameral, mailaksid ti Nebraska. Ti kangatoan nga corte ket Korte Suprema ti Estado ken ti kababaan ket dagiti korte iti "county" wenno munisipalidad. Dagiti hues ket mabutosan wenno madutokan kas ti federal, depende ti estado.
Ti lokal nga gobierno ket mangkitkita iti linteg dagiti il-ili ken siudsiudad. Ti kangatoan nga opisial ket alkalde.
[baliwan] Estado ken teritorio
[baliwan] Relasionna iti naduma nga pagilian ken Militaria
Ti bileg nga militar ti Estados Unidos ket agbilang ti kasla 1.4 riwriw nga active duty personnel, santo mainayon nga adda nasurok nga agsasangagasut a ribo a nakareserba ken Guardia Nasional.
[baliwan] Ekonomia
[baliwan] Kadkadakkelan nga Siudad
|
|
Addaan ti kangrunaan a siudsiudad iti Estados Unidos, mainayon ti tallo nga kadakkelan ti nasion ken lubong: Ciudad ti New York, Los Angeles, ken Chicago. Babaen ket lamisaan dagiti duapulo nga kadakkelan a siudad iti Estados Unidos, maibatay iti 2004 nga senso:
[baliwan] Heograpia ken tiempo
[baliwan] Kataoan
[baliwan] Puli
[baliwan] Relehion
Mapattapatta nga 85 porsiento dagiti Amerikano ket maibilang nga Kristiano iti nadumaduma nga klase. Ti mabatbati nga kinse porsiento ket aggapu kadagiti Kinahudio, Islam, Budismo, ken kadagiti awan relihionna.
Kuna ti 2004 nga Gallup poll, kas 44 porsiento dagiti Americano ket minagsimba uray maminsan laeng iti lawas. Daytoy ket kadkadaywan kadagiti agnaed ti makuna nga "bible belt" iti umabagatan ken agpatengnga nga es-estado iti E.U.A. Dagiti Baptista ket kadakkelan nga grupo idiay abagatan, santo dagiti Metodista. Dagiti Romano Katoliko ket kaaduan idiay amianan-daya.
Pinagilaksid ti Relihion dagiti Nataengan nga Tattao iti Estados Unidos: 1990 ken 2001 [1]
Amin nga porsiento ket nai-adjust kadagiti tattao nga saan manginagan iti relihionna, manipud 2.3% idi 1990 ket 5.4% idi 2001
| 1990 | 2001 | Diferencia iti porsiento |
Pinagsabali (%) | |
|---|---|---|---|---|
| Kadagupan a Kristiano | 88.3% | 79.8% | -8.5% | +5.3% |
| Romano Katoliko | 26.8% | 25.9% | -1.0% | +10.6% |
| Nadumaduma nga Kristiano | 61.4% | 54.0% | -7.5% | +0.8% |
| Baptista | 19.8% | 17.2% | -2.6% | -0.4% |
| Metodista | 8.3% | 7.2% | -1.1% | -0.2% |
| Kristiano - saan naginagan iti simbaan | 4.7% | 7.2% | +2.5% | +75.3% |
| Luterano | 5.3% | 4.9% | -0.4% | +5.2% |
| Presbiteriano | 2.9% | 2.8% | -0.1% | +12.3% |
| Protestante - saan naginagan ti simbaan | 10.0% | 2.4% | -7.7% | -73.0% |
| Pentecostal/Karismatic | 1.9% | 2.2% | +0.4% | +38.1% |
| Episkopaliano/Anglikano | 1.8% | 1.8% | -- | +13.4% |
| Mormon | 1.5% | 1.4% | -- | +12.1% |
| Simsimbaan ni Kristo | 1.0% | 1.3% | +0.3% | +46.6% |
| Nagtipon nga Simbaan ni Kristo | 0.3% | 0.7% | +0.4% | +130.1% |
| Saksi ni Yehoba | 0.8% | 0.7% | -0.1% | -3.6% |
| Um-ummong ni Apo Dios | 0.4% | 0.6% | +0.2% | +67.6% |
| Ebanhelikal | 0.1% | 0.5% | +0.4% | +326.4% |
| Simbaan ni Apo Dios | 0.3% | 0.5% | +0.2% | +77.8% |
| Simbaan ti Adventista ti Maikapito nga Aldaw | 0.4% | 0.4% | -- | +8.4% |
| Dumaya nga Ortodokso | 0.3% | 0.3% | -- | +28.5% |
| Dadduma pay nga Kristiano (kas 0.3% da wenno nababbaba) | 1.6% | 1.9% | +0.3% | +40.2% |
| Total ti nadumaduma nga relihion | 3.5% | 5.2% | +1.7% | +69.1% |
| Hudio | 1.8% | 1.4% | -0.4% | -9.8% |
| Saan naginagan | 0.1% | 1.3% | +1.2% | +1,176.4% |
| Muslim | 0.3% | 0.6% | +0.3 | +109.5% |
| Budista | 0.2% | 0.5% | +0.3% | +169.8% |
| Hindu | 0.1% | 0.4% | +0.3% | +237.4% |
| Unitarian Unibersalista | 0.3% | 0.3% | -- | +25.3% |
| Dadduma pay (kas 0.07% da wenno nababbaba) | 0.6% | 0.7% | +0.1% | +25.4% |
| Awan relihion/Ateista/Agnostico | 8.4% | 15.0% | +6.6% | +105.7% |
[baliwan] Lengguahe
Awan ti ofisial a pagsasao iti Estados Unidos nga ikalintegan ti gobierno a federal. Maipagarup laeng nga Ingles wenno Inggles ti Amerika ti umuna wenno agmaymaysa nga lengguahe ti kaaduan nga katatao iti pagilian. Isu ti maar-aramat a pagsasao ti gobierno, korte, eskuelaan, media, ken dadduma pay.
Duapulo ket pito (27) nga estado ket nagpataud iti Ingles kas ofisial a lengguaheda, ngem tallo kaniada ti naginagan iti maikadua nga ofisial nga pagsasaoda — Hawaii, Louisiana, ken Baro a Mexico, masurot ti Hawayano, Pranses, ken Espaniol ti napili.
Ti Espaniol ket kadakkelan a minoria a lengguahe, aggapu gamin kadagiti minagbaniaga iti Latin America ken iti pakasaritaan a dakkel a paset ti America idi, kas agpaabagatan ken agpalaud, ta isuda idi ket bagi ti Mexico (nga nagbagi ti Espania). Sa maysa pay, Espaniol iti umuna nga pagsasao ti Puerto Rico, teritorio ti Estados Unidos.
Ti kangrunaan nga lengguahe nga insenial ket American Sign Language (ASL).
Manipud idi 2004, adda ag-336 nga lengguahe iti Estados Unidos, 176 kaniada ket patneng nga pagsasao iti Amerika, diay lengguahe dagiti Patubo nga Americano.
[baliwan] Edukasion
[baliwan] Kultura
 |
Daytoy nga articulo ket maysa a pangted. Makatulongka iti Wikipedia babaen ti panangnayon wenno panangtarimaan iti daytoy nga articulo. |
| Dagiti Estado ken Teritorio ti Estados Unidos |  |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||
