Pantok Musuan

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Pantok Musuan
Bantay Calayo
Mount musuan.JPG
Kangatuan a punto
Kangato646 m (2,119 ft) [1]
ListaanAktibo a bulkan
Nagsasabtan7°52′36″N 125°4′6″E / 7.87667°N 125.06833°E / 7.87667; 125.06833Nagsasabtan: 7°52′36″N 125°4′6″E / 7.87667°N 125.06833°E / 7.87667; 125.06833
Heograpia
Ti Pantok Musuan ket mabirukan idiay Filipinas
Pantok Musuan
Pantok Musuan
Lokasion idiay Filipinas
LokasionMindanao
PagilianFilipinas
RehionAkin-amianan a Mindanao
ProbinsiaBukidnon
IliMaramag
Heolohia
Kita ti bantaySimborio ti lava
Naudi a bimtak1886 wenno 1887
Panagsang-at
Dalan (kalakaan)Pagnaen

Ti Pantok Musuan wenno Bantay Musuan ammo pay kas Bantay Calayo (/kəˈlɑːj/, literal a kayatna a sawen ket "Bantay ti Apuy") ket ti maysa nga aktibo a bulkan iti isla ti Mindanao idiay Filipinas. Daytoy ket 4.5 kilometro (2.8 mi) iti abagatan ti siudad ti Valencia, probinsia ti Bukidnon, ken 81 kilometro (50 mi) iti abagatan a daya ti Siudad ti Cagayan de Oro.

Dagiti pisikal a pakailasinan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Pantok Musuan a sangkapaset nga ab-abungotan ti ulep ti pantok

Ti Musuan ket maysa a simborio ti lava ken napdsok ti bakrasna ket agsukog iti balisongsong.

Daytoy ket addaan iti kangato iti 646 metro (2,119 ft) asl, ken ti diametro ti babana ket 3 kilometro (1.9 mi).

Dagiti panagbettak[urnosen | urnosen ti taudan]

Inreporta ti Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Filipinas a ti Musuan ket bimtak idi 1866 ken 1867, ngem inrehistro pay ti Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano ti sabali a panagbettak, a mabalin a preatiko, a "nanguram amin iti adda iti likmutna." Ti panagbettak kano a napasamak kadagiti uppat a tawen sakbay iti panagbisita ti maysa a Hesuita a padi idi 1891, a nangireporta a saana nga as-asideg a mausig ti bulkan gapu ti napigsa a solpatariko nga aktibidad.[1]

Ti napigsa nga adu a panaggingined ket napasak iti asideg ti Musuan idi 1976, ken manen idi agarup a tengnga ti 2011.[1]

Ti Musuan ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, ken isuda amin ket parte ti singsing ti apuy ti Pasipiko.

Flora[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti akin-amianan a bakras ti Bantay Musuan ket naabungotan pay laeng iti napusek a kabakiran. Dagiti dadduma ket kaaduan a naabungotan babaen ti pan-aw a ruot (Imperata cylindrica). Dagiti regget ti panamulmula iti kabakiran kadagiti awan mulana a luglugar, kadagiti programa iti panagmula iti kayo ken babaen ti dagiti miembro ti Unibersidad ti Tengnga a Mindanao, ket nakabangon iti temporario a kabakiran ti Acacia mangium ken dagiti koniperio.

Adda dagiti 524 a sebbangan dagiti mula idiay Bantay Musuan babaen dagiti 353 a henero ken dagiti 135 a pamilia. Dagiti 301 a sebbangan ket dagiti kayo, 51 a babassit a kaykayo, 50 a ruruot, dagiti 46 a hierba, dagiti 42 nga agkalatkat a mula, dagiti 31 a pako, ken dagiti 3 a kumaddua iti pako. Dagiti 188 a sebbangan (35%) ket nangrunada iti ekonomia, dagiti 128 a sebbangan (24%) ket endemikoda, ken 3 (1%) dagiti madangran a sebbangan. Ti pantok Musuan ket addaan kadagiti agarup a 6,354 a kayo. Ti kaaduan a sebbangan ti kayo (iti densidad ket prekuensia) ket dagiti Melanolepis multiglandulosa (kayo a Kamala) ken Colona serratifolia, sarunuen babaen ti Clausena brevistyla ken Alstonia scholaris (kayo a Blackboard).[2] Dagiti tallo a sebbangan ti pteridophyta ket lokalda a maipangta: ti Marsilea crenata ("apat-apat"), Ceratopteris thalictroides ("pakung-sungay"), ken Lycopodiella cernua (clubmoss). Dagiti 10 a sebbangan ti pteridophyta ket endemikoda iti lugar.[3]

Pakasaritaan ken Impraestruktura[urnosen | urnosen ti taudan]

Awanan ti Bantay Musuan kadagiti ania man a makita nga abut ti bulkan, ken nakaiturongan daytoy kadagiti lokal nga eskeptisimo a daytoy ket maysa nga aktibo a bulkan.[4] Uray kasta, ti ladawan nga ipakpakita ti karuay a naganna iti 'Bantay Calayo' (Bantay ti Apuy) ken dagiti sarsarita nga inbagbaga dagiti lokal a taga-tribu ti Bukidnon ket mangbutbuteng kadagiti tattao iti relatibo a bassit a banatay a saan nga aglanga a kas maysa a bulkan.[5]

Ti Siudad ti Valencia ket mabirukan iti amianan iti panto, ti Unibersidad ti Tengnga a Mindanao (CMU) ken Baranggay Dologon iti abagatan a laud, ken ti Karayan Pulangi iti intero nga akindaya a bangir.[6]

Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ a b c d "Musuan". Programa ti Global a Bulkanismo (iti Ingles). Instituto ti Smithsoniano. Naala idi Disiembre 5, 2009.
  2. ^ Assessment of plant diversity in Mt. Musuan, Bukidnon. by Victor B. Amoroso, Florfe M. Acma, and Jonna A. Timada, CMU Journal of Science
  3. ^ Pteridophyte and Gymnosperm Diversity in Musuan, Bukidnon. Victor B. Amoroso, Philippine Journal of Systematic Biology, Hulio 2007; Naala idi Disembre 2010
  4. ^ Musuan Peak, Bukidnon
  5. ^ Bulkan Calayo, Filipinas
  6. ^ Wikimapia: Musuan Peak

Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]