Sibil a Gubat ti Amerikano

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Sibil a Gubat ti Amerikano
Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png
Ti Gubat iti Gettysburg
Petsa Abril 12, 1861 – Abril 9, 1865 (kinaudi pammaltuog a naiputok Hunio 22, 1865)
Lokasion Akin-abagatan nga Estados Unidos, Amianan a dumaya nga Estados Unidos, Lumaud nga Estados Unidos, Taaw Atlantiko
Nagbanagan Panangabak ti Kappon
Dagiti makigubgubat
Estados Unidos Estados Unidos iti Amerika Konpederado dagiti Estado iti Amerika Konpederado dagiti Estado iti Amerika
Dagiti agbilbilin ken daulo
Estados Unidos Abraham Lincoln

Estados Unidos Winfield Scott
Estados Unidos George B. McClellan
Estados Unidos Henry Wager Halleck
Estados Unidos Ulysses S. Grant
Estados Unidos Gideon Welles

ken dadduma pay
Konpederado dagiti Estado iti Amerika Jefferson Davis

Konpederado dagiti Estado iti Amerika P. G. T. Beauregard
Konpederado dagiti Estado iti Amerika Joseph E. Johnston
Konpederado dagiti Estado iti Amerika Robert E. Lee
Konpederado dagiti Estado iti Amerika Stephen Mallory

ken dadduma pay
Kapigsa
2,100,000 1,064,000
Dagiti nadangranan ken naabakan
140,414 natay
~ 365,000 dagupo ti natay>
275,200 nasugatan
72,524 natay
~ 260,000 tdagup ti natay
137,000+ nasugatan


Ti Sibil a Gubat ti Amerikano (1861–1865), wenno makunkunay a ti Gubat a Nagbaetan dagiti Estado wenno ti Sibil a Gubat, ket maysa idi a sibil a gubat a nailaban idiay Estados Unidos iti Amerika. Iti panagsungbat iti panakabutos ni Abraham Lincoln a kas Presidente iti Estados Unidos, 11 kadagiti akin-abagatan a dagiti adipen nga estado ket naiparangarang da iti isisina a manipud iti Estados Unidos ken nagpormada ti Konpederado dagiti Estado iti Amerika ("ti Konpederasion"); dagiti dadduma a 25 nga estado ket sinuportaran da ti pederal a gobierno ("ti Kappon"). Kalpasan ti uppat a tawen a pangubguba, a kaaduan ket kadagidiay kaunegan ti Akin-abagatan nga estado, ti Konpederasion ket simmuko ken ti pannakaadipen ket naisupiat ti kalintegan iti amin a paset ti pagilian. Dagiti banbanag a gapuanan ti gubatidi ket sangkapaset laeng a naibanagan iti daytoy a sumaganad a Panagpabaro a Panawen, ngem adu pay dagiti dadduma a saan a naibanaga.

Iti panagbutos ti presidente idi 1860, ti Partido Republikano, la naimatunan babaen ni Abraham Lincoln, ket nag-kampania a maisuppiat ti panagipalawa ti pannakaadipen iti labes dagiti estado nga addan kadagiti pannakaadipen . Dagiti Republikano ket napigsada a nangitaktakder ti nasionalismo, ket ti 1860 a plataporma da, pinabasol da dagiti pangta iti panagisina a kas panagisawang iti panaglib-at. Kalpasan ti panangabak ti Republikano, ngem sakbay a nagtakem ti baro nga administrasion idi Marso 4, 1861, pito kadagiti kapas nga estado ket nagiparangarang kadagiti isisina ken naktipon nga agporma ti Konpederado dagiti Estado iti Amerika. Ti lumabas nga administrasion ni Presidente James Buchanan ken ti umuneg nga administrasion ket inwaksi da ti kalintegan iti daytoy nga isisina, nausigen da a daytoy a panagsukir. Dagiti dadduma a walo nga adipen nga estado ket nausigen da dagiti panagayayab para iti isisina iti daytoy a puntos. Awan kadagit pagilian iti lubong a ti nangbigbig ti Konpederasion.

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]