Dagiti ili ti Pilipinas

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Dagiti ili iti Pilipinas)
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Coat of arms of the Philippines.svg
Daytoy nga artikulo ket paset dagiti serie iti
politika ken gobierno iti
Pilipinas

Ti ili wenno munisipalidad ket maysa a lokal a paset ti gobierno iti Pilipinas. Naisangyan dagitoy manipud kadagiti siudad, nga dagitoy ket sabali a kategoria iti lokal a paset ti gobierno.

Dagiti pronbinsia ket naibuklan kadagiti siudad ken dagiti ili, dagiti ili ket naibuklan da kadagiti baranggay wenno dagiti barrio.

Dagiti ili ket addaan da ti sangkabassit a turay manipud ti Nailian a Gobierno iti Republika iti Pilipinas babaen ti Lokal a Kodigo ti Gobierno iti 1991. Naitden da ti pagkakaduaan a personalidad nga agpakabael kaniada nga agaramid kadagiti lokal nga annuroten ken linlinteg, panangipatungpal ti linteg, ken agturay da kadagiti masakupan da. Mabalin da a sumrek kadagiti kontrato ken panagginnatang ken agbuis babaen kadagiti opisial nabutosan ken nadutokan.

Agakem dagitoy kadagiti panagipatungpal kadagiti amin a linlinteg, no pay lokal wenno nailian. Ti Nailian a Gobierno ket tumulong ken imatonan na ti lokal a gobierno tapno maipasarado nga saan da a labsingen ti nailian a linteg. Dagiti lokal a gobierno ket adda bukodda nga ehekutibo ken lehislatibo a sangsanga ken dagiti panagkita ken panagtimbang kadagitoy dua a nagruna a sangsanga, ken dagiti panakailasin da, ket nalawlawag ngem ti nailian a gobierno. Ti Hustisi a Sanga iti Republika iti Pilipinas ket tumultulong pay kadagiti kasapulan dagiti lokal a paset ti gobierno. Dagiti lokal a gobierno a kas iti ili, ket awanan da ti hustisia a sanga; ti hustisia da ket kapadpada ti nailian a gobierno.

Ti ili ket naidauloan babaen ti mayor ti ili nga isu daytoy ti ehekutibo nga opisial. Ti lehisletibo ket naibuklan iti bise mayor ken dagiti walo a konsehal. Dagiti walo a konsehal, a mairaman ti presidente ti Konsilo dagiti Kinaagtutubo ken ti presidente ti Liga dagiti Baranggay, ket buklen da ti Konsilo dagiti Ili. Amin dagityo ket nabutosan ken agserbi ti tallo a tawen a panagturay. Saan da a mabalin ti agserbi iti adadu ngem tallo nga agsasaruno a panagturay (9 tawtawen).

Ti Bise Mayor ket isu ti agiturong ti lehislatura, ngem saan a makabutos mailaksid ti panagbuong ti paraut. Dagiti linteg wenno bilin a naitukon babaen ti lehislatura mabalina a pasingkedan wenno mabeto babaen ti mayor. No mapasingkedan agbalin dagitoy a linteg. No ti mayor ket saanna a pasingkedan wenno betoen ti naitukon iti lehislatura iti sangapulo nga alsaw manipud ti panakaawat, dayta a naitukon ket agbalin a linteg a kalsa napirmaan. No maibeto, ti naitukon ket maisubli idiay lehislatura. Ti naudi ket mabalin na nga maipasubli ti inaramid ti Mayor babaen ti panagbutos iti kabassitan a 2/3 kadagiti amin a kamkameng na, nga iti daytoy a kaso, ti naitukon ket agbalin a linteg.

Ti ili, no maabutan na ti maysa kasapulan a pinakabassit a rukod ti populasion, ken pinakabassit a tinawen a kuarta a mapastrek ket mabalin da ti agpabalina siudad. Ti umuna ket nasken a ti maysa a bilin ket mailasat idiay Kongreso ken mapirmaan a kas linteg babaen ti Presidente ken dagiti nagtaeng ket agbutos da iti sumaruno a panagbutos tapno awatenda wenno paayen da ti panag-siudad. Ti maysa a pagimbagan ti panagsiudad ket ti gobierno a siuda ket makaala ti adadu a busbos, ngem dagiti buis ket nangatngato ngem ti ili.

Bilang dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]

Manipud idi Septiembre 30, 2009 addaan dagiti 1,514 nga ili.


Klase ti matgedan[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti ili iti Pilipinas ket mabennebenneg babaen ti kaadu wenno klase ti matgedan a naibatay iti kadawyan a tinawen a matgedan ti ili iti naudi a tallo a kalendario a tawtawen.[1]

Primera klase 50,000,000 wenno ad-adu pay.
Maikadua a klase 40,000,000 wenno ad-adu pay ngem basbassit ngem 50,000,000.
Maikatlo a klase 30,000,000 wenno ad-adu pay ngem basbassit ngem 40,000,000.
Maikapat a klase 20,000,000 wenno ad-adu pay ngem basbassit ngem 30,000,000.
Maikalima a klase 10,000,000 wenno ad-adu pay ngem basbassit ngem 20,000,000.
Maikamnem a klase basbassit ngem 10,000,000

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]