Aix-en-Provence

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Aix-en-Provence
Ti Eskudo iti Aix-en-Provence
Ti Eskudo iti Aix-en-Provence
Eskudo iti Aix-en-Provence
Eskudo
Ti Aix-en-Provence ket mabirukan idiay Pransia
Aix-en-Provence
Aix-en-Provence
Nagsasabtan: 43°31′35″N 5°26′44″E / 43.526304°N 5.445429°E / 43.526304; 5.445429Nagsasabtan: 43°31′35″N 5°26′44″E / 43.526304°N 5.445429°E / 43.526304; 5.445429
Pagilian Pransia
Rehion Provence-Alpes-Côte d'Azur
Departamento Bouches-du-Rhône
Distrito Aix-en-Provence
Interkomunalidad Pays d'Aix
Gobierno
 • Mayor (2008–2014) Maryse Joissains-Masini (UMP)
Kalawa1 186.08 km2 (71.85 kd mi)
Populasion (2008)2 142,743
 • Densidad 770/km2 (2,000/sq mi)
INSEE/Kodigo ti koreo 13001 / 13100 wenno 13090

1 Datos ti Rehistro ti Datos ti Pransia, a saan a mangiraman kadagiti danaw, alog, glasier > 1 km² (0.386 sq mi wenno 247 acre) ken dagiti estuario ti karayan.

2 Populasion nga awan ti mamindua a panagbilang: dagiti agtataeng kadagiti adu a komuna (kas dagiti estudiante ken dagiti militar) a naminsan laeng a naibilang.

Ti Aix-en-Provence (Pannakabalikas a Pranses: [ɛksɑ̃pʀovɑ̃s]; Probensal Ositano: Ais de Provença iti kadawyan a klasiko, wenno Ais de Prouvènço iti kadawyan a Mistralian, pannakabalikas [ˈajz de pʀuˈvɛⁿsɔ]),[1] wenno ti laeng Aix (pannakabalikas: [ɛks]; "Ex", mediebal Ositano Aics), ket maysa a siudad a komuna idiay akin-abagatan a Pransia,nga adda ti 30 km (19 mi) ti amianan iti Marseille. Daytoy ket rehion iti Provence-Alpes-Côte d'Azur, idiay departamen to iti Bouches-du-Rhône, a daytoy ket maysa a subprepektura. Ti populasion ti Aix ket agarup a 143,000. Dagiti agtataeng ket natawtawaganda a kas dagiti Aixois wenno, ti saan a naamammoan unay a kas dagiti, Aquisextains.

Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]

Para iti eklesiatiko a pakasaritaan, kitaen ti Romano Katoliko nga Arkdioses iti Aix.
Rue Espariat idiay Aix-en-Provence.

Ti Aix (Aquae Sextiae) ket nabangon idi 123 BC babaen ti Romano a konsul a ni Sextius Calvinus, nga isu ket nangited ti naganna kadagiti ubbogna, kalpasan ti panakadadael ti kaarrubana a Gallic nga oppidum idiay Entremont.[2][3] Idi 102 BC ti kaarrubaanna ket lugar idi ti Gubat iti Aquae Sextiae idi dagiti Romano babaen ni Gaius Marius ket inabakna ti Cimbri ken dagiti Teutones, nga adda dagiti adu anagpakamatay kadagiti natiliw a babbabi, a naibagbaga kadagiti Romano a sarsarita iti Hermaniko a kinatured.[4]

Idi maika-4 a siglo AD daytoy ket nagbalin a metropolis iti Narbonensis Secunda. Daytoy ket sainakupan dagiti Bisigodo idi 477. Iti simmaruno a siglo , ti ili ket inul-ulit a sinamsam babaen dagiti Pranko ken dagiti Lombard, ket sinakupan dagidi Saraseno idi 731 ken babaen ni Charles Martel idi 737. Ti Aix, idi las-ud ti Tengnga a Panawen ket isu idi ti kapitolio ti Provence, ken saan a nakabut ti mabalin a kinarang-ayna aginggan idi kalpasan ti maika-12 a siglo, nga idi, babaen dagiti kamara ti Aragon ken Anjou, daytoy ket nagbalian ng aartistiko a sentro ken tugaw ti panagadal.

Ti Aix ket naipan idiay balangat ti Pransia ken amin a pase ti Provence idi 1487, ken idi 1501 ni Luis XII ket nangibangon idiay ti parlamento iti Provence, a daytoy ket adda aginggana idi 1789. Idi maika-17 ken 18 a sigsiglo, ti ili ket tugaw idi ti Intendansia iti Provence.

Ti agdama nga arkeolohiko a panagkalkali idiay Ville des Tours, ti maysa a mediebal a suburbio iti Aix, ket nakakalida kadagiti tidda iti maysa a romano nga ampiteatro.[5]


Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Nupay kasta, no adda ti preposision nga a ~ à 'to', dagiti porma ket as Ais ~ à-z-Ais [aˈzaj]
  2. ^ Encyclopædia Britannica Maikasangapulu ket maysa Edision, artikulo Aix.
  3. ^ « Histoire d'Aix », site de l'office du tourisme d'Aix-en-Provence.
  4. ^ cf Jerome, letra cxxiii, Kenni Ageruchia, 8, 409 A.D.
  5. ^ Théâtre antique d’Aquae Sextiae (Pranses)
  • Busquet, Raoul (1954). Histoire de la Provençade des origines à la révolution française. Editions Jeanne Lafitte. ISBN 2-86276-319-5. 
  •  Daytoy nga artikulo ket mangiraman ti teksto manipud ti naipablaak nga adda tattan iti dominio a publikoChisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. 
  • INSEE

Dagiti silpo ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Midia a mainaig iti Aix-en-Provence iti Wikimedia Commons