Joseph Stalin

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Joseph Stalin
Иосиф Виссарионович Сталин (Ruso)
იოსებ ბესარიონის ძე სტალინი (Georgiano)
CroppedStalin1943.jpg
Ni Stalin idi 1943
Sekretario Heneral iti Partido Komunista iti Kappon ti Sobiet
Panagtakem
3 Abril 1922 – 16 Oktubre 1952
Sinaruno Vyacheslav Molotov
(a kasti Akinrebbeng a Sekretario)
Simmaruno Nikita Khrushchev
(nabangon manen ti opisina)
Mangidaulo iti Konsilo dagiti Ministro
Panagtakem
6 Mayo 1941 – 5 Marso 1953
Dagiti Immuna a Deputado Nikolai Voznesensky
Vyacheslav Molotov
Sinaruno Vyacheslav Molotov
Simmaruno Georgy Malenkov
Komisar dagiti Tattao para iti Salaknib iti Kappon ti Sobiet
Panagtakem
19 Hulio 1941 – 25 Pebrero 1946
Primero Isu
Sinaruno Semyon Timoshenko
Simmaruno Nikolai Bulganin
kalpasan ti panakabakante
Kameng iti Sekretaria
Panagtakem
3 Abril 1922 – 5 Marso 1953
Napno a kameng iti Presidio
Panagtakem
25 Marsoh 1919 – 5 Marso 1953
Kameng iti Orgburo
Panagtakem
16 January 1919 – 5 Marso 1953
Dagiti kabukbukodan a salaysay
Naipasngay (1878-12-18)18 Disiembre 1878
Gori, Tiflis Governorate, Imperio ti Rusia
Pimmusay 5 Marso 1953(1953-03-05) (edad 74)
Kuntsevo Dacha nga asideg ti Moscow, Ruso nga SFSR, Kappon ti Sobiet
Nagidnaan Kremlin Wall Necropolis, Moscow, Ruso a Pederasion
Pakapagilian Sobiet
Politikal a partido Partido Komunista iti Kappon ti Sobiet
Asawa Ekaterina Svanidze (1906–1907)
Nadezhda Alliluyeva (1919–1932)
Annak Yakov Dzhugashvili, Vasily Dzhugashvili, Svetlana Alliluyeva
Relihion Awan (ateista)
Pirma
Serbisio ti milisia
Kinamatalekan  Soviet Union
Serbisio/sanga Siiigam a Buyot iti Sobiet
Tawen iti serbisio 1943–1953
Ranggo Mariskal iti Kappon ti Sobiet (1943–1945)
Heneralisimo iti Kappon ti Sobiet (1945–1953)
Binilbilin Amin (kangatuan nga agbilbilin)
Gub-gubat Sangalubongan a Gubat II
Pammadayaw Bannuar iti Kappon ti Sobiet Serp i molot.jpg Badge Supreme Soviet of the Soviet Union.jpg
Ordervictory rib.png Ordervictory rib.png
Order of Red Banner ribbon bar.png Order of Red Banner ribbon bar.png 20 years saf rib.png Order of Lenin ribbon bar.png
Order of Lenin ribbon bar.png Order suvorov1 rib.png Ribbon bar for the medal for the Defense of Moscow.png Orderglory rib.png
OrdenSuheBator.png OrdenSuheBator.png Victoryjapan rib.png Victoryjapan rib.png
800thMoscowRibbon.png Order redstar rib.png Order redstar rib.png Order redstar rib.png
Czechoslovak War Cross 1939-1945 Bar.png Czechoslovak War Cross 1939-1945 Bar.png TCH Rad Bileho Lva 5 tridy (1990) BAR.svg TCH Rad Bileho Lva 1 tridy (pre1990) BAR.svg

Ni Joseph Vissarionovich Stalin (Ruso: Иосиф Виссарионович Сталин; naipasngay a kas ni Iosif Vissarionovich Dzhugashvili, Ruso: Иосиф Виссарионович Джугашвили; 18 Disiembre 1878[1] – 5 Marso1953) ket isu idi ti Kangatuan a Ministro ti Kappon ti Sobiet manipud idi 6 Mayo 1941 aginggana idi 5 Marso 1953. Isu ket maysa kadagiti Bolshevik a rebolusionario a nagibangon ti Oktubre a Rebolusion idiay Rusia idi 1917 ken kalpasan daytoy ket nagtenggel ti puesto iti Tengnga a Komite ti Sekretario Heneral iti Partido Komunista iti Kappon ti Sobiet manipud idi 1922 aginggana ti pimmusay idi 1953. Bayat a ti opisina iti Sekretario Heneral ket opisial idi a mabutbutusan ken saan a naipanunutan a ti kanagatuan a puesto ti estado ti Sobiet, ni Stalin ket nakapabael a nagusar iti daytoy ti panagitiponna kadagiti umadadu a kabilegan a tinengtengngelna kalpasan ti ipupusay ni Vladimir Lenin idi 1924 ken nagininut a nagikkat kadagiti amin a kasupiatna a grupo iti uneg ti Partido Komunista. Daytoy ket mairaman ni Leon Trotsky, ti maysa a sosialista a teorista ken ti kangrunaan a kritiko ni Stalin a dagiti kasapaan a daulo ti Sobiet, nga isu ket naipammagtalaw manipud ti Kappon ti Sobiet idi 1929. A ni Trotsky ket simbolo idi ti permanente a rebolusion, ti konsepto ni Stalin iti sosialismo iti maysa a pagilan ti nagbalina kangrunaan a a pakipatengngaan ti isip kadagiti politiko ti Sobiet.

Idi 1928, ni Stalin ket sinukatanna ti Baro nga Annuroten ti Ekonomia iti panawen ti 1920 iti maysa a naisentro unay nga agbilbilin nga ekonomia ken dagiti Lima aTawen a Plano nagirusat ti maysa a paset ti panawen iti napardas a pangindustrialisasion ken ekonomiko a kolektibisasson iti away. A kas nagbanagan, ti USSR ket napabalin manipud ti maysa nga agrario a kagimongan iti maysa a nalatak a bileg ti industria, daytoy ti batayan para iti irurumsuana a kas ti maikadua a kadakkelan nga ekonomia ti lubong kalapsan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[2] A kas nagbanagan ti napardas nga ekonomiko, sosial ken dagiti politikal a panagbalbaliw iti Stanilista a panawen, riniwriw kadagiti tattao ti naipatulod kadagidiay kampo ti napilit a panagobra,[3] ken riniwriw pay ti naideporta ken naipammagtalaw kadagiti adayo a luglugar iti Kappon ti Sobiet.[3] Ti rugi nga yaalsa ti paset ti agrikultura ket nagsinga ti panagpataud kadagiti makmakan iti nasapa a panawen ti 1930 ken nagpawrawad daytoy ti didigra a Bisin ti Sobiet iti 1932–1933. Idi 1937–38, ti maysa a kampania ti panagsupiat kaditi naipabasol a kabusor iti Stalinista a turay ket nagpatingga iti Nalatak a Panagpurga, ti maysa a paset ti panawen iti nawatiwat a panagigawid nga adu kadagitoy a ginasut a ribribo a tattao ket pinatay, a mairaman dagiti panakaibalud dagiti daulo ti Nalabbaga a Buyot iti panakiramanda kadagiti gandat a panagikkat ti gobierno ti Sobiet.[4]

Idi Agosto 1939, kalpasan ti panakapaay tipanagibangon ti maysa nga Anglo-Pranko-Sobiet a Kumaduaan,[5] Ti USSR ni Stalin ket simrek iti maysa a di-mangriribok a tulag iti Nasi nga Alemania a daytoy ket nagbingbingay kadagiti bikodda a buklan ti impluensia idiay Dumaya a Europa. Daytoy a tulag ket pimmalubos ti Kappon ti Sobiet a makaala manen kadagiti sigud a teritoriona iti Ruso nga Imperio idiay Polonia, Pinlandia, dagiti Baltiko, Bessarabia ken akin-amianan a Bukovina idi nasapa a paset ti panawen ti Maikadu a a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti panaglabsing ti Alemania iti daytoy a tulag babaen ti panagraut ti Kappon ti Sobiet idi 1941 ken ti panaglukat ti maysa a Dumaya a Sanguanan, ti Kappon ti Sobiet ket timmipon kadagiti Aliado. Nupay adu kadagiti nadangran ken natay a tattao ken dagiti napukaw a teritoriona it panagrugi a paset iti gubat, ti Kappon ti Sobiet ket nakapasardeng ti panagabanse ti Aksis kadagiti gubat iti Moscow ken Stalingrad. Dimteng a, ti Nalabbaga a Buyot ket nakapan iti Dumaya a Europa idi 1944–45 ken natiliwna ti Berlin idi Mayo 1945. Gapu ta adda ti naisangsangayan a papelna iti panagballigi tdagiti Aliado ti panagsupiat ti Alemania,[6][7] ti USSR ket rimsua ken nabigbigan a kas maysa a nalatak a bileg kalpasan ti gubat.[8]

Ni Stalin ket nagidaulo ti Sobiet a delegasion idiay Yalta ken dagiti Potsdam a Konperensia, nga isu ket nagiladawan ti mapa ti kalpasan ti gubat a Europa. Ti komunista a tinurayan dagiti kumanigid a gobierno a matalek iti Kappon ti Sobiet ket nagipatakder idiay Dumaya a Pagkaykaysaan dagiti satelite nga estado a ti USSR ketsumsumrek ti maysa a yaalsa para ti panagturay ti sangalubongan, a kakunkuna a ti Nalamiis a Gubat, iti Estado sUnidos ken ti NATO. Idiay Asia, ni Stalin ket nagibangon ti nasayaat a panakibiang kenni Mao Zedong idiay Tsina ken Kim Il-sung idiay Amianan a Korea, ken ti Stalin a panawen ti Kappon ti Sobiet kadagiti nadumaduma a pamay-an ket maysa a modelo para iti baro a naporma a Republika iti Tsina dagiti Tattao ken Republika iti Korea dagiti Demokratiko a Tattao.

Isu ket nagturay aginggana iti ipupusayna idi 1953, ni Stalin ket nangidaulo ti USSR iti paset ti panawen iti kalpasan ti gubat a panagpabaro, a namarkaan daytoy babaen ti panagturay ti Stalinista nga arkitektura. Ti nagballigi a panagrang-ay ti [nuklear a programa ti Sobiet]] ket nagpakabael iti daytoy a pagilian nga agbalin a makiadua a naarmasan ti nuklear a bileg iti lubong. Ti limbang a programa ti Sobiet ket nairugi a gapu kadagiti gandat a nuklear. Kadagiti kinaudi a tawenna, ni Stalin ket nangirugi pay kadagiti makunkun a a Dagiti Nalatak Gandat ti Patakder iti Komunismo ken ti Nalatak a Plano par aiti Panagbalbaliw iti Masna.

Kalpasan ti ipupusayna, ni Stalin ken ti turayna ket naipato kadagiti nadumaduma nga okasion, ti kaimudingan kadagitoy ket ti Maika-20 a Kongreso iti Partido Komunista iti Kappon ti Sobiet idi 1956, a ti simmaruno kenni Stalin a ni Nikita Khrushchev ket indarumna ti legadona ken nagidaulo kadagiti pamay-an ti de-Stalinisasion iti Kappon ti Sobiet. Dagiti moderno a kapanunotan kenni Stalin iti Ruso a Pederasion ket aglaaok, nga adda dagiti makapapunot kaniana a kas maysa a mangidadanes,[9] ken dagiti dadduma pay ket makitada isuna aa kas maysa a mannakabael a daulo.[10]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti <ref> ; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan dob
  2. ^ Wheatcroft, S. G.; Davies, R. W.; Cooper, J. M. (1986). Industrialisasion ti Sobiet Naipanunotan manen: Dagiti Preliminario a Nagbanagan maipanggep ti Ekonomia a Panagrangrang-ay a nagbaetan ti 1926 ken 1941 39 (2). Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia. p. 264 Agsurok ti |pages= wenno |at= (tulong). ISBN 978-0-7190-4600-1. 
  3. ^ a b Getty, Rittersporn, Zemskov. Dagiti biktima iti Sobiet a Sistema ti Panagdusa kadagiti Sakbay ti Gubgubat a Panawen: Ti Umuna a Panagarngian iti Pakaibatayan iti Arkibo nga Ebidensia. Ti Amerikano a Naipakasaritaan, Tomo. 98, Bilang. 4 (Okt., 1993), pp. 1017–1049.
  4. ^ Abbott Gleason (2009). Kadua ti Pakasaritaan ti Rusia. Wiley-Blackwell. p.373. ISBN 1-4051-3560-3
  5. ^ Michael Jabara Carley. Gibus iti 'Ababa, Di-napudno a Dekada': Panakapaay iti Anglo–Pranko–Sobiet a Kumaduaan idi 1939. Dagiti Panagadal ti Europa-Asia, Tomo. 45, Bilang. 2 (1993), pp. 303–341
  6. ^ Weinberg, G.L. (1995). Panagarmas ti Lubong: Ti Sangalubonganm a Pakasaritaan ti Maikadu a a Sangalubongan a Gubat. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 264. ISBN 0-521-55879-4. 
  7. ^ Rozhnov, Konstantin, Sino ti Nangabak ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat?. BBC.
  8. ^ Superpower politics: change in the United States and the Soviet Union Books.Google.com
  9. ^ Kasano a sinango ti Rusia dagiti dakes a napalabasna, BBC News (5 Marso 2003)
  10. ^ Ruso a kinaagtutubo: Ni Stalin ket nasayaat, nasken a pumanaw dagiti emigrante: poll, Reuters (25 Hulio 2007)