Sasao a Kra–Dai

Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Kra–Dai
Tai–Kadai, Daic, Kadai
Heograpiko a
pannakaiwarwaras
Akin-abagatan a Tsina, Hainan,
Indotsina, Amianan a daya nga India
Lingguistika a pannakaidasigMaysa kadagiti kangrunaan a pamilia ti pagsasao
Pannakabingbingay
ISO 639-2 / 5tai
Glottologtaik1256[1]
Taikadai1.0.png
Pannakaiwarwaras ti pamilia ti pagsasao a Tai–Kadai.
  Kra
  
  Hlai

Ti sasao a Kra–Dai , ammo pay a kas Tai–Kadai, Daic, ken Kadai, ket ti pamilia ti pagsasao iti nakaro a paaweng a pagsasao a mabirukan idiay akin-abagatan a Tsina, amianan a daya nga India ken Abagatan a daya nga Asia. Mangiramanda iti Tailandes ken Lao, dagiti nailian a pagsasao ti Tailandia ken Laos. Adda dagiti gangani a 100 a riwriw nga agsasao kadagitoy a pagsasao iti lubong.[2] Ilista ti Ethnologue dagiti 95 a pagsasao iti daytoy a pamilia, a 62 kadagitoy ket adda iti sanga ti Tai.[3]

Ti dibersidad ti sasao a Tai–Kadai idiay akin-abagatan a Tsina, a naipangpangruna idiay Guizhou ken Hainan, ket mangisingasing a daytoy ket asideg iti pagtaenganda. Ti sanga a Tai ket nagpaabagatan idiay Abagatan a daya nga Asia idi laeng agarup a sangaribo a tawtawen ti napalabas, a nagpundar kadagiti pagilian a kanungpalan a nagbalin a Tailandia ken Laos nga isu idi ti teritorio nga Austroasiatiko.

Kontrobersial ti nagan a "Tai–Kadai", ken naaramiden dagiti argumento a nasken koma a masukatan.[4] Ti nagan ket nagtaud manipud iti maysa a duog a panangisina ti pamilia kadagiti dua a sanga, ti Tai ken Kadai. Ngem iti kua ti nagan a Kadai ket mangisingasing a daytoy ket mangiraman iti Tai, ken iti kasta sagpaminsan a naus-usar a mangibaga ti intero a pamilia.[5] Iti sabali met, adda dagiti reperensia a mangigawid ti panagusar ti "Kadai" iti sanga a Kra iti pamilia, a makaanayen apara it nagan ti Kra. Naisingasingen ti pangsukat a nagan iti Kra–Dai, kas Kra ken Dai, dagiti dua a dakkel ken nasayaat a naitakder a subgrupo a mabirukan kadagiti sabali a bangir iti nangruna a historikal a panagsina.[4] Ti nagan a Kra–Dai ket naamponen kadagiti nadumaduma a nangruna nga eskolar nga obra iti pamilia.[6][7][8]

Internal a pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]

Buklen ti Tai–Kadai dagiti lima a nasayaat a naitakder a sanga,ti Hlai, Kra, Kam–Sui, Tai, ken ti pagsasao nga Ong Be:

  • Ong Be (Hainan)
  • Kra (akin-abagatan a Tsina, akin-amianan a Bietnam; tinawtawagan iti Kadai iti Ethnologue)
  • Kam–Sui (nangruna a daga ti Tsina)
  • Hlai (Hainan)
  • Tai (akin-abagatan a Tsina ken Abagatan a daya nga Asia)

Idi 1942, pinagtitipon nga inkabil ni Paul K. Benedict dagiti tallo a sasao a Kra (Gelao, Laqua ken Lachi) iti Hlai iti maysa a grupo a ninagananna iti "Kadai", manipud iti ka a tikayatna sawen ket "tao" iti Gelao ken Laqua, ken Dai, ti maysa a porma ti autonimo ti Hlai. Kaaduanna pay nga insingsingasing ti henetiko a pannakaigrupo ti Tai, Kadai ken Malayo-Polinesio.[9]

Edmondson ken Solnit[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti maysa a nasapa ngem impluensial a panangidasig, iti tradisional aklado ti Kam–Tai, ket ti panangidasig idi da Edmondson ken Solnit manipud idi 1988:[5][10]


Tai–Kadai 

Kra (Geyang)

Hlai

 Kam–Tai 

LakkjaBiao

Kam–Sui

Ong Be

Tai

Daytoy a panangidasig ket us-usaren babaen ti Ethnologue, ngem idi 2009 naaramid ti Lakkja a kas maikatlo a sanga ti Kam–Tai ken ti Biao ket naiyalis idi iti Kam–Sui.

Ostapirat[urnosen | urnosen ti taudan]

Naibatay iti adu a bilang ti bokabulario a nagbibingayanda, dagiti sanga ti Kam–Sui, Be, ken Tai ket masansanda nga agkuyog a maidasig. (Kitaen ti Kam–Tai.) Nupay kasta, namatmati ni Weera Ostapirat a daytoy ket negatibo nga ebidensia, ken mabalin a gapu ti leksikal a pannakaisukat kadagiti sabali a sanga. Nagtunton pay isuna a dagiti morpolohiko a panagpapada ket imbes ket a mangisingasing a ti Kra ken Kam–Sui ket nasken da koma nga agkuyog a maigrupo akas Akin-amianan a Kra–Dai, ken ti Hlai iti Tai a kas Akin-abagatan a Kra–Dai oiti sabali.[11] Ti puesto ti Ong Be iti singasing ni Ostapirat ket saan a makedngan. Laglagipen a kinaynayat ni Ostapirat ti agusar iti nagan a Kra–Dai ngem iti Tai–Kadai, nga insupsupiatna a duogen.


Kra–Dai 
 Akin-amianan 

Kra

Kam–Sui

 Akin-abagatan 

Hlai

Tai

Norquest[urnosen | urnosen ti taudan]

Inawat daytoy a pannakaisalumina ni Norquest (2007), ken manginayon ti narigat a Lakkja ken Ong Be iti panangidasigna. Nupay kasta, inbagbagan a ti Lakkja a mabalin daytoy a Kam–Sui, ken ti Be ket mabalin a Tai, a naipangpangruna ti maysa kadagiti sasao nga Akin-amianan a Tai ngem managbaliw gapu ti pannakaiyasideg kadagiti sabali a pagsasao iti Hainan.[6] Iti sumaruno kenni Ostapirat, inampon ni Norquest ti nagan a Kra–Dai para iti sibubukel a pamilia.


Kra–Dai 
 Akin-amianan 

Kra

 Amianan a daya 

Lakkja

Kam–Sui

 Akin-abagatan 

Hlai

 Be–Tai 

Ong Be

Tai

Dagiti akinruar a panagkakabagian[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti sasao a Tai–Kadai ket dati da a naikeddeng a kas parte ti pamilia a Sino-Tibetano, ngem iti ruar ti Tsina naidasig da ita iti maysa nawaya pamilia. Aglaonda iti adu a bilang dagiti balikas a maipada iti sasao a Sino-Tibetano. Nupay kasta, manmanoda amabirukan kadagiti amin a sanga ti pamilia, ken saan a mangiraman ti batayan a bokabulario, a mangibaga daytoy nga isuda ket dagiti daan a binulod a balikas.[11]

Dagiti nadumaduma nga akinlaud nga eskolar ket nangipresentada iti singasing nga ebidensia a ti Tai–Kadai ket maikabagian iti wenno sanga ti pamilia a pagsasao nga Austronesio.[12] Adda dagiti bilang dagiti mabalin a kognado iti bugas a bokabulario. Kadagiti mangisingsingasing, awan pay ti pagtutnosan no dagitoyo ket agkakabsat a grupo iti Austronesio iti pamilia a tinawtawagan iti Austro-Tai, ti maysa panagsubli a migrasion manipud iti Taiwan iti nangruna a daga, wenno ti naladladaw a migrasion manipu diti Filipinas iti Hainan idi las-ud ti panagpadakkel ti Austronesio.

Ti singasing nga Austriko ket mangisingasing ti silpo a nagbaetan ti Austronesio ken ti sasao nga Austroasiatiko. Nga agpada a mangibagbaga ti parte ti pannakaaramid ti Austriko ni Benedict, a naginayon ti Tai–Kadai ken Hmong–Mien iti singasing, naipangpangruna nga insupsuppiat ni Kosaka (2002) para iti pamilia a Miao–Dai.[13]

Idiay Tsina, tinawtawagan dagitoy iti sasao a Zhuang–Dong kenkadawyanda a naikeddeng a kabagian ti sasao a Sino-Tibetano a maikuyog iti sasao a Miao–Yao. Daytoyket banag pay a pakipagtungtongan kadagiti Insik nga eskolar no ti sasao a Kra a kas ti Gelao, Qabiao, ken Lachi ket mabalinda a mairaman iti Zhuang–Dong, gapu ta awananda iti pannakaipada iti Sino-Tibetano a naus-usar a panangiraman kadagiti sabali a sasao a Zhuang–Dong iti Sino-Tibetano.

Kognado a panangiyasping[14][urnosen | urnosen ti taudan]

Ilokano Tai Gelao Hla
aso maa A1 mpau33 paa4
apuy fai A2 pai33 fei1
napuskol naa A1 ntau44 naa1
ulep faa B1 pau44 faa3
niebe nai A2 (Shan) ntai44 N/A
linaaw a nagbalay miai A1 (Lao) mplai44 N/A

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tai–Kadai". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
  2. ^ Diller, Anthony, Jerry Edmondson, Yongxian Luo. (2008). The Tai–Kadai Languages. London [etc.]: Routledge. ISBN 978-0-7007-1457-5
  3. ^ Kayo ti pamilia ti Tai–Kadai ti Ethnologue
  4. ^ a b Ostapirat, Weera. (2000). "Proto-Kra." Linguistics of the Tibeto-Burman Area 23 (1): 1-251.
  5. ^ a b Edmondson, Jerold A. and David B. Solnit, editors. 1988. Comparative Kadai: Linguistic studies beyond Tai. Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington Publications in Linguistics, 86. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington. vii, 374 p.
  6. ^ a b Norquest, Peter K. 2007. A Phonological Reconstruction of Proto-Hlai. Ph.D. dissertation, Department of Anthropology, University of Arizona.
  7. ^ Pittayaporn, Pittayawat. 2009. The phonology of Proto-Tai. Ph.D. Thesis, Cornell University
  8. ^ Peter Jenks and Pittayawat Pittayaporn. Kra-Dai Languages. Oxford Bibliographies in “Linguistics”, Ed. Mark Aranoff. New York: Oxford University Press.
  9. ^ Benedict, Paul K. (1942). "Thai, Kadai, and Indonesian: A New Alignment in Southeastern Asia". American Anthropologist. 44 (4): 576–601. doi:10.1525/aa.1942.44.4.02a00040. JSTOR 663309.
  10. ^ Edmondson, Jerold A. and David B. Solnit, editors. 1997. Comparative Kadai: the Tai branch. Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington Publications in Linguistics, 124. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington. vi, 382 p.
  11. ^ a b Ostapirat, Weera. (2005). "Kra–Dai and Austronesian: Notes on phonological correspondences and vocabulary distribution", pp. 107–131 in Sagart, Laurent, Blench, Roger & Sanchez-Mazas, Alicia (eds.), The Peopling of East Asia: Putting Together Archaeology, Linguistics and Genetics. London/New York: Routledge-Curzon.
  12. ^ Sagart, Laurent. 2004. The higher phylogeny of Austronesian and the position of Tai–Kadai. Oceanic Linguistics 43. 411–440
  13. ^ Kosaka, Ryuichi. 2002. "On the affiliation of Miao-Yao and Kadai: Can we posit the Miao-Dai family." Mon-Khmer Studies 32:71-100.
  14. ^ Ostapirat, W. E. E. R. A. Kadai dummy*-m.

Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Diller, A., J. Edmondson, & Yongxian Luo, ed., (2005). The Tai–Kadai languages. London [etc.]: Routledge. ISBN 0-7007-1457-X
  • Edmondson, J. A. (1986). Kam tone splits and the variation of breathiness.
  • Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1988). Comparative Kadai: linguistic studies beyond Tai. Summer Institute of Linguistics publications in linguistics, no. 86. [Arlington, Tex.]: Summer Institute of Linguistics. ISBN 0-88312-066-6
  • Ostapirat, Weera. (2000). "Proto-Kra." Linguistics of the Tibeto-Burman Area 23 (1): 1-251.
  • Somsonge Burusphat, & Sinnott, M. (1998). Kam–Tai oral literatures: collaborative research project between. Salaya Nakhon Pathom, Thailand: Institute of Language and Culture for Rural Development, Mahidol University. ISBN 974-661-450-9
  • Tai–Kadai Languages. (2007). Curzon Pr. ISBN 978-0-7007-1457-5
  • Mann, Noel, Wendy Smith and Eva Ujlakyova. 2009. Linguistic clusters of Mainland Southeast Asia: an overview of the language families. Chiang Mai: Payap University.

Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]