Departamento ti Cundinamarca

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Departamento ti Cundinamarca
Departamento de Cundinamarca
Deparatmento
Wagayway iti Departamento ti Cundinamarca
Wagayway
Eskudo iti Departamento ti Cundinamarca
Eskudo
Pasasao: Cundinamarca, Puso ti Colombia
(Espaniol: Cundinamarca Corazón de Colombia)
Kanta ti pagilian: Himno de Cundinamarca
Ti Cundinamarca ken Bogotá D.C. ket naipakita dagitoy iti nalabbasit
Ti Cundinamarca ken Bogotá D.C. ket naipakita dagitoy iti nalabbasit
Nagsasabtan: 4°36′N 74°5′W / 4.600°N 74.083°W / 4.600; -74.083Nagsasabtan: 4°36′N 74°5′W / 4.600°N 74.083°W / 4.600; -74.083
Pagilian  Colombia
Rehion Rehion ti Andes
Pannakabangon Hunio 15, 1857
Kapitolio Bogotá
Gobierno
 • Gobernador Álvaro Cruz Vargas
Kalawa[1][2]
 • Dagup 24,210 km2 (9,350 kd mi)
Rangngo ti kalawa Maika-17
Populasion (2013)[3]
 • Dagup 2,598,245
 • Ranggo Maika-4
 • Densidad 110/km2 (280/kd mi)
Sona ti oras UTC-05
Kodigo ti ISO 3166 CO-CUN
Probinsia 15
Website www.cundinamarca.gov.co

Ti Departamento ti Cundinamarca (Departamento de Cundinamarca, Españiol a pannakabalikas: [kundinaˈmarka]) ket maysa a dagiti departamento ti Colombia. Daytoy ket sumakop ti kalawa a 24.210 km,2 ken adda ti populasion iti 2,280,037. Daytoy ket napartuat idi Agosto 5, 1886 babaen dagiti termino ti batay-linteg a nairepresenta iti dayta met laeng a tawen. Ti Cundinamarca ket mabirukan idiay tengnga ti Colombia ken ti kapitolion aket ti Bogotá.

Taudan ti nagan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti nagan ti Cundinamarca ket nagtaud manipud ti kundur marqa, ti maysa a patneng a panagiyebkas, a mabalin a naala manipud ti Quechuan a kayatna asaoen ket "umok ti kondor", daytoy ket naus-usar sakbay ti panawen ti Columbia babaen dagiti patneng a tattao ti Ginget ti Magdalena a mangitudo kadagiti asideg a kabanbantayan.

Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]

Kaaduan ti Cundinamarca ket adda idiay Dumaya a Kordiliera (Cordillera Oriental), idiay abagatan ti Boyacá, a nabeddengan babaen ti Karayan Magdalena iti laud, nga umababot idiay Karayan Orinoco a labneng itidaya, ket ti pagbeddengan ti Tolima iti abagatan. Ti kapitolio a distrito ti Bogotá ket gangani a napalikmutan babaen ti teritorio ti Cundinamarca ken naporma babaen ti panakakitikit ti Cundinamarca; a nagbaetan daytoy ket dagiti dadduma pay a pannakabingbingay, ti agdama a departamento ti Cundinamarca ket basbassit ngem ti kasisigud nga estado.

Ti kapitolio ti Cundinamarca ket ti Bogotá. Daytoy ket naisangsangayan a kaso kadagiti departamento ti Colombia, gaputa ti Bogotá ket saan a legado a paset ti Cundinamarca, nupay kasta daytoy laeng ti departamento a ti kapitoliona ket innaganan babaen ti Batay-linteg (no ti kapitolio ket maiyalis, nasken ti reporma ti batay-linteg tapno maaramid, embes a ti maysa a bilin nga iparuar ti Asemblia ti Cundinamarca). Kadagiti senso, ti populasion para iti Bogotá ken Cundinamarca nailaslasin a nabilbilang; no saan, ti populasion ti Cundinamarca ket agdagup ti 9.5 a riwriw.

Entidad Populasion Kalawa (km²) Densidad
Cundinamarca (malaksid ti D.C.) 2,349,578 22,623 104
Bogotá D.C. 7,881,156 1,587 4,485
Cundinamarca ken Bogotá 10,230,734 24,210 391

Demograpia ken etonograpia[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti munisipalidad nga adda dagiti 50,000 nga agtataeng[urnosen | urnosen ti taudan]

Puesto ti populasion ti munisipio[urnosen | urnosen ti taudan]

  • Umuna Bogotá 6.776.009
  • Maika-2 Soacha 398.295
  • Maika-3 Fusagasugá 107.259
  • Maika-4 Facatativá 106.067
  • Maika-5 Zipaquirá 100.038
  • Maika-6 Chía 97.444
  • Maika-7 Girardot 95.496
  • Maika-8 Mosquera 63.584
  • Maika-9 Madrid 61.599
  • Maika-10 Funza 60.571

Segun ti kinaudi a senso a naaramid idi 2005, adda ti 2,280,037 a tattao nga agtataeng idiay Cundinamarca, malaksid dagiti 6,776,009 manipud idiay kapitolio ti Bogotá. Ti pakabuklandagiti puli ket:

  • Dagti mestiso ken puraw (96.28-33%): Dagiti mestiso ket dagiti aglalaok a Europeano-Amerindiano. Ti Bogotá a metropolitano alugar ket adda ti pakasaritaan ti Europeano (saan a limitado ti Espaniol) ken dadduma pay a Latin nga Amerikano a panagalalis.
  • Dagiti nangisit nga Aoro-Colombiano (3.33-37%)
  • Dagitipatneng/Amerindiano (0.31-34%): Nababa unay a porsiento.
  • Roma (Hitano) (0.01%).
  • Dagiti Daya nga Asiatiko (0.01%), kadawyan a ti puonan ket Insik. Agarup a 25,000 nga Insik-Colombiano ket agtataeng ti daytoy a departamento.

Ti siudad ti Bogotá ken dagiti munisipalidad ti Soacha, La Calera, Cota, Chia, Madrid, Funza, Mosquera, Fusagasugá, Facatativá ken Zipaquirá ket mangbukel ti agmaymaysa a metropolitano a lugar. aytoy ti kaaduan ti populasion a departamento nga adda dagiti 8 a riwriw nga agtataeng ket ti natimbeng a densidad ti 7,400 nga agtataeng ti tunggal maysa a km², maysa a kanagtuan iti lubong.

Dagiti nangruna a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Cundinamarca ket buklen dagiti 126 a munisipalidad, pito kadagitoy ket adda dagiti nairehistro a populasion ti sumurok ar 100,000 ken mabalin a mailasin a kas dagiti siudad: Bogotá, Soacha, Fusagasugá, Girardot, Facatativá, Zipaquirá and Chia, bayat a tiDistrito ti Bogota District ket adda ti kategoria a kapitolio.

Ti Danaw Chisaca idiaySumapaz Paramo
  • Ti Bogotá D. C. ket isu ti kadakkelan asiudad, nataengan ken kosmopolitano ti Cundinamarca ken Colombia. Ti ekonomiana ket polisektorial; isu ti kultural, komersio, institusional ken administratibo a kadakkelan idia Colombia ken ti kadakkelan idiay Latin nga Amerika. Ti Kapitolio a Distrito ket nabingbingay iti 20 a lokalidad ken ti populasion idi 2005 ket 6,776,009 nga agtataeng segun ti DANE. Ti siudad ket adda ti metropolitano a lugar a, dagiti dadduma pay ket, mangiraman dagitimunisipalidad ti Soacha, Facatativá Chia ken umababot ti populasion iti 7,881,156 a tattao.
  • Ti Girardot: Idiay adayo anga abagatan alaud ken pagbeddengan ti Departamento ti Tolima, ket isu ti kapitolio ti Probinmsia ti Alto Magdalena.
  • Ti Fusagasugá ket adda idiay Bogota-Girardot ket maysa nga oras ti tunggal maysa siudad. Isu ti kapitolio ti Probinsia ti Sumapaz.
  • Ti Zipaquirá: Urayno daytoy ket paset ti metropolitano a lugar ti Bogotá, daytoy ket maysa akangrunaan a sebtro ti Colombia a salina.
  • Ti Bogota Metropolitano aLugar: Buklen dagiti ili ti Soacha, Facatativá, Chia, Madrid, Funza, ken Mosquera, ken dadduma pay.

Dagiti probinsia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti Cundinamarca ket adda dagiti 15 a probinsia ken ti Kapitolio a Distrito ti Bogotá (Bogotá D.C.), ken dagus nga agtigtignay a kas ti kapitolio ti Republika, kapitolio ti departamento ken a Distrito (wenno Departamento).

  1. Almeidas
  2. Ngato a Magdalena (Alto Magdalena)
  3. Baba a Magdalena (Bajo Magdalena)
  4. Gualivá
  5. Guavio
  6. Tengnga a Magdalena (Magdalena Centro)
  7. Medina
  8. Dumaya (Oriente)
  9. Rionegro
  10. Tengnga a Savanna (Sabana Centro)
  11. Lumaud a Savanna (Sabana Occidente)
  12. Soacha
  13. Sumapaz
  14. Tequendama
  15. Ubaté

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Departamento: Datos generales: Límites" (iti Spanish). Gobernación del Cundinamarca. Naidulin manipud ti kasisigud idi 24 January 2013. 
  2. ^ Kline, Harvey F. (2012). "Cundinamarca, Departamento ti". Naipakasaritaan a Diksionario ti Colombia. Scarecrow Press. p. 157. ISBN 978-0-8108-7813-6. 
  3. ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti midia a mainaig ti Cundinamarca idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Cundinamarca manipud idiay Wikivoyage