Departamento ti Vaupés

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Departamento ti Vaupés
Departamento del Vaupés
Departamento
Wagayway iti Departamento ti Vaupés
Wagayway
Eskudo iti Departamento ti Vaupés
Eskudo
Ti Vaupés ket naipakpakita iti nalabbasit
Ti Vaupés ket naipakpakita iti nalabbasit
Nagsasabtan: 1°12′N 70°10′W / 1.200°N 70.167°W / 1.200; -70.167Nagsasabtan: 1°12′N 70°10′W / 1.200°N 70.167°W / 1.200; -70.167
Pagilian  Colombia
Rehion Rehion ti Amasona
Pannakabangon Hulio 4, 1991
Kapitolio Mitú
Gobierno
 • Gobernador José Leónidas Soto (2008-)
Kalawa[1][2]
 • Dagup 54,135 km2 (20,902 kd mi)
Rangngo ti kalawa Maika-7
Populasion (2013)[3]
 • Dagup 42,817
 • Ranggo Maika-32
 • Densidad 0.79/km2 (2.0/kd mi)
Sona ti oras UTC-05
Kodigo ti ISO 3166 CO-VAU
Munisipalidad 6
Website www.vaupes.gov.co

Ti Vaupés ket deparatmento ti Colombia idiay naabungotan ti kabakiran a Rehion ti Amasona. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a daya a paset ti pagilian, a bineddengan babaen ti Brasil iti daya, dagiti departamento ti Amazonas iti abagatan, Caquetá iti laud, ken Guaviare, ken Guainía iti amianan; daytoy ket mangsakop ti dagup a kalawa iti 54,135 km². Ti kapitoliona ket ti ili ti Mitú.

Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]

Idi las-ud ti kolonisasion babaen dagiti Kastila ken dagiti immuna nga aldaw ti immuna a republika, ti teritorio ti Vaupes ket pset idi ti Probinsia ti Popayán, idi las-ud ti Nalatak a Colombia. Kalpasan ti pannakawaya manipud ti España idi baetan ti 1821 ken 1830 daytoy ket nagbalin a paset ti immuna a bersion ti Departamento ti Boyacá. Idi nagbaetan ti 1831 ken 1857 ti teritorio ket nagbalin a paset ti Nailian a Teritorio ti Caquetá a kanungpalan met a nagbalin a Naturay nga estado ti Cauca. Idi 1886 daytoy ket nagbalin a paset idi ti kabarbaro a napartuat a Departamento ti Cauca.[4]

Iti panagdur-as ti industria ti goma ken ti industrial a rebulosion, ti panagsukimat para iti goma ket nakaabot iti lugar ken nangiyeg kadagiti agkolkolonia a nangbaliw ken kadagiti dadduma a kaso daytoy ken gapuanan ti pannakaawan dagiti kaaduan nga indehenio a populasion.

Ti teritorio ket immuna idi a naaramid a teritorial a dibision idi 1910 ken nagrebbeng a kas Komisaria iti uneg ti ili ti Calamar a kas kapitolio (mabirukan tatta nga aldaw idiay Guaviare) ngem kanungpalan met a naiyakar idiay ili ti Mitú tapno maaramid ti maysa a "tignay ti kaadda" idiay asideg ti pagbeddengan ti Brasil. Idi 1963 ti Guainía ket simmina manipud ti Vaupes ken nagbalin daytoy a komisaria. Idi 1977, ti Guaviare ket simmurot met ti kastoy a waya.

Ti Departamento ket napartuat babaen ti Batay-linteg ti Colombia ti 1991 a nangibangon daytoy a kas Departamento ti Colombia idi Hulio 4, 1991.[5]

Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti kangrunaan nga aktibidad ti ekonomia ti departamento ket ti panagtarikayo ken panagkalap, ken kaaduan ti eksportasion iti kaarubana a Brasil.

Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]

kaaduan ti populasionna ket dagiti agtataeng nga indehenio.

Transportasion[urnosen | urnosen ti taudan]

Gapu ti lokasionna idiay bakir ti Amasona, dagiti kalsadana a mangikapet kadagiti sabali a paset ti pagilian wenno iti kaunegan manipud kadagiti nadumaduma a pagtataengan, komersio ken ti pannakaiyasidegna ti ruar a lubong ket malak-am babaen ti panagbiahe iti igid dagiti karayan ken babaen ti panagpatayab a panagbiahe. Adda met dagiti dadduma a babassit a pagtaengan nga addaan ti bassit a pagpatayaban nga addaan ti serbiso idiay kapitolio ti departamento, ti Mitú, ken manipud idiay kadagiti sabali a paset ti pagilian.[6]

Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]

Gapu ti bassit a populasionna ken ken kadu ti sakop ti dagana,ti Vaupés ket addaan laeng kadagiti tallo a munisipalidad. Dagiti sabali a paset ti Departamento ket naidasig idi a kas maysa nga espesial a kita ti Koregimiento, nga addaan ti sabali a kita dagiti annong manipud ti munisipalidad ken koregimiento.

Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. Caruru
  2. Mitú
  3. Taraira

Dagiti departamento a Koregimiento[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. Pacoa
  2. Papunahua
  3. Yavarate

Dagiti munisipal a Koregimiento[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. Acaricuara
  2. Villa Fátima

Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ "Nuestro Departamento: Información general". Gobernación del Vaupés. 
  2. ^ "Vaupés, Departamento ti". Naipakasaritaan a Diksionario ti Colombia. Scarecrow Press. 2012. p. 291. ISBN 978-0-8108-7813-6. 
  3. ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013. 
  4. ^ Vaupes - Capitán Paz
  5. ^ (Espaniol) Vaupes Sekretario ti Edukasion; Pakasaritaan ti Vaupes
  6. ^ (Espaniol) Finagro; Departamento ti Vaupes

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]