Saleng

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Saleng
Pinus kesiya
Kasasaad ti panagay-aywan
Sientipiko a pannakaidasig
Pagarian: Plantae
Dibision: Pinophyta
Klase: Pinopsida
Urnos: Pinales
Pamilia: Pinaceae
Henero: Pinus
Subhenero: Pinus
Sebbangan: P. kesiya
Dua a nagan
Pinus kesiya
Royle ex Gordon

The saleng wenno parua[2] , (Pinus kesiya), ket maysa kadagiti kaaduan a naiwarwaras a pino idiay Asia. Ti sakupna ket maigay-at iti abagatan ken daya manipud ti turturod i Khasi idiay abagatan a daya ti India nga estado ti Meghalaya nga isu idiay ti nakaalan ti naganna aginggana ti akin-amianan a Tailandia, Pilipinas, Burma, Cambodia, Laos, akin-abagatan unay a Tsina, ken Bietnam. Ti populasion ti saleng ket nasamek idiay India ken Burma ken saan unay nga adu idiay kadagiti lugar a masna a pakaisakupanna. Daytoy ket nangruna a naimuyongan a sebbangan kadagiti dadduma a paset ti lubong, a mairaman idiay akin-abagatan nga Aprika ken Abagatan nga Amerika.[3][4]

Iti Inggles daytoy ket sapasap a naamammuan a kas iti:

Ti pino ti Pilipinas (Benguet pine) ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti Pinus insularis; nupay kasta, ti agdama nga opinion ket matrato daytoy a kapada ti P. kesiya. Ti siudad ti Baguio ket nabirngasan a kas "Ti siudad dagiti pino", gapu ti kaadu kadagitoy a kayo.

Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti saleng ket maysa a kayo a makaabot iti 30–35 metro a katayag nga addan ti nalinteg, silindriko a puon. Ti ukis ti kayo ketnapuskol, nangisit a kayumanggi, nga addaan kadagiti nauneg nga ukap. Dagiti sangana ket nalangpaw, nalabbasit a kayumanggi manipud ti maikadua a tawen, dagiti bassit a sangana ket horisontal ke naglay-ot . Dagiti bulong ket kasla dagiti dagum, nangisit a berde, kadawyan a 3 iti tunggal maysa a bassit nga uggot, 15–20 sentimetro iti kaatiddog, ti abbong ti bassit nga uggot ket 1–2 sentimetro ti kaatiddog ken agalinaed. Dagiti kono ket immitlogda, 5–9 sentimetro ti kaatiddog, kankanayon a bassikaw nga agpababa, sagpaminsan pay bassit a nanrungad; dagiti siksik ti maikadua ti tawenna akono ket napuskol, ti umbo ket rummuar bassit a bassikaw, ken masansan a nasiit. Dagiti siksik ket adda dagiti agdaliasat ken umatiddog a pasag itiballasiw ti tengnga ti rabaw ti siksik. Dagiti bukel ket napayakan, 6–7 mm ti kaatidogda nga addan ti 1.5-2.5 sentimetro a payak. Ti polinasion ket iti tengnga ti primabera, dagiti kono ket tumangkenda kalpasan ti 18–20 a bulbulan.

T saleng ket kadawyan nga agtubo kadagiti puro a takder wenno mailalaok kadagiti akaba ti bulongna a kayo, ngem saan nga agporma kadagiti kabakiran ti nawaya a pino.

Nadumaduma a ladawan ti saleng
Ti pino a saleng idiay Benguet, Pilipinas
Ti pino a saleng idiay Benguet, Pilipinas 
Ukis ti kayo ti saleng
Ukis ti kayo ti saleng 
Ti kabakiran ti saleng idiay Bantay Ugo, Tengnga a Kordiliera, Luzon, Pilipinas
Ti kabakiran ti saleng idiay Bantay Ugo, Tengnga a Kordiliera, Luzon, Pilipinas 

Komersial nga usar[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti nalukneng ken ken nalag-an a tarikayo ti saleng ket mabalin a mausar para kadagiti adu a sakup ti panangipakat, mairaman kadagiti kahon, ngala ti papel, ken dagiti temporario nga adigi ti elektrisidad. Kaaduan nga inus-usar daytoy para iti tarikayo, nga agtaud kadagiti masna a kabakiran ken dagiti plantasion.[3][4]

Ti nasayaat ti kalidad a tutotna ket saan unay nga adu ket saan unay a naus-usar malaksid idi las-ud ti panawen ti Kastila idiay Pilipinas para iti panagpataud ti aguarras.

Lokal a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti saleng ket tinawtawagan pay iti:

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Conifer Specialist Group (1998). "Pinus kesiya". Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan. Bersion 2011.2. Internasional a Kappon para iti Korserbasion ti Katutubo. Naala idi 17 April 2012. 
  2. ^ Elmer Drew Merrill (1922), Ti enumerasion dagiti agsabsabong a mula ti Pilipinas, Manila: Opisina ti pagmalditan 
  3. ^ a b Luu, Nguyen Duc To; Philip Ian Thomas (2004). Conifers of Vietnam. pp. 42–43. ISBN 1-872291-64-3. 
  4. ^ a b "Pinus kesiya". AgroForestryTree Database. International Centre for Research in Agroforestry. Naala idi 17 Abril 2012. 

Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]