Luzon

Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Lumaktaw idiay: pagdaliasatan, biruken
Luzon
Northern Philippines (Luzon).jpg
Daytoy a MODIS a pudno a maris nga imahen iti akin-amianan a Pilipinas a mangpakpakita ti isla iti Luzon
Ph locator map luzon.png
Heograpia
Lokasion Abagatan a Daya nga Asia
Nagsasabtan 16°00′N 121°00′E / 16.000°N 121.000°E / 16.000; 121.000Nagsasabtan: 16°00′N 121°00′E / 16.000°N 121.000°E / 16.000; 121.000
Purpuro Is-isla iti Pilipinas
Kangrunaan nga is-isla Luzon ken Isla ti Mindoro
Kalawa 104,688 km2 (40,420.3 kd mi)
Ranggo ti kalawa Maika-17
Kangatuan nga elebasion 2,922 m (9,587 pié)
Kangatuan a murdong Pulag
Pagilian
Pilipinas
Dagiti rehion Nailian a Kapitolio a Rehion, Bikol, Tanap ti Cagayan, CALABARZON, Tengnga a Luzon, Kordiliera, Ilocos
Kadakkelan a siudad Siudad ti Quezon (pop. 2,679,450)
Demographiko
Populasion 46,228,000 [1][2] (manipud idi 2007)
Densidad 441.6 /km2 (1,143.7 /kd mi)
Etniko a grupo Aeta, Bikolano, Ibanag, Igorot, Ilokano, Pampanggenio, Pangasinan, Tagalog

Ti Luzon ket isu ti kadakkelan nga isla idiay Pilipinas. Mabirukan daytoy idiay akin-amianan unay a rehion iti purpuro, ken daytoy ket nagan pay ti maysa kadagiti kangrunaaan a grupo ti is-isla iti pagilian a naisentro iti isla (dagiti dua a sabali ket ti Visayas ken Mindanao). Ti Luzon a kas ti isla ket mairaman ti maitutop a Luzon, ti Batanes ken Babuyan a grupo dagiti isla iti amianan, ken dagiti isla iti Catanduanes, Marinduque, Masbate, Romblon, ken Mindoro.[3] Ti Luzon ket isu ti ekonomia ken politikal a sentro iti Pilipinas, daytoy ket ayan ti kapitolio a siudad iti daytoy a pagilian, ti Manila.

Administratibo a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]

Ti isla iti Luzon ket buklenna ti 8 kadagiti 17 nga administratibo a rehion iti Pilipinas. Dagitoy a rehion ket saan a politikal a bagbagi, ngem dagitoy ket agserbi a kas administratibo a panakaigrupo laeng dagiti probinsia. Dagitoy ket ti:

Ti Rehion ti Ilocos (Rehion I) ket adda idiay amianana a daya a baktrang iti isla ken sangoenna ti Baybay Abagatan Tsína. Daytoy a rehion ket naamammoan para kadagiti puraw a kadaratan nga aplayana ken nabaknang a pakasaritaan. Dagiti probinsi aket to Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union, ken Pangasinan. Ti administratibo a a sentrona ket ti Siudad ti San Fernanado.

Ti Tanap ti Cagayan (Rehion II) ket mabirukan idiay amianan a daya a paset iti kangrunaan nga isla ken sakupenna ti Batanes ken Is-isla ti Babuyan iti amianan. Daytoy a tanap ket napalikmutan babaen ti Tengnga a Kordiliera ken ti kabanbantayan ti Sierra Madre. Ti agananod iti tengnga ket kaatiddogan a karayan iti daytoy a pagilian, ti Karayan Cagayan. Dagiti probinsia ket ti Batanes, Cagayan, Isabela, Nueva Vizcaya, ken Quirino. Ti administratibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad ti Tuguegarao.

Ti Tengnga a Luzon (Rehion III) ket buklenna ti kadakkelan a tanap iti pagilian ken agpatpataud ti kaaduan a paay iti bagas ti pagilian. Dagiti probinsia ket ti Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, ken Zambales. Ti administratyibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad San Fernando, Pampanga. Ti kuartel ti Marina ti Estados Unidos idi a Subic Bay ket mabirukan idiay Subic, Zambales a ti sigud nga Aero Puersa ti Estados Unidos ket adda idiay Clark Field, Pampanga. Dagitoy dua tattan ket dagiti agrangrang-ay a naipangpangruna a sona ti ekonomia iti pagilian. Dagiti kangrunaan a pagsasao ket ti Kapampangan ken Tagalog.

Ti CALABARZON (Rehion IV-A), ket maysa kadagiti kabaroan a rehion ti pagilian, daytoy idi ket paset iti Akin-abagatan a Tagalog (Rehion IV). Maysa daytoy kadagiti kaaduan ti populasion a luglugar iti pagilian. Ti nagan ti rehion ket akronimo a naipakatakderan para kadagiti probinsiana, a dagiti Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, ken Quezon. Dagiti Tagalog ket isu ti kaaduan nga etniko a grupo iti daytoy a rehion, a ti Tagalog ketisu ti kangrunaan a maisasao. Ti mabigbigan nga administratibo a sentrona ket ti Manila, nga adda daytoy idiay Metro Manila, nupay kasta, adu kadagiti opisial ti gobierno nga agusig a ti Siudad ti Quezon, nga adda met iti Metro Manila a kas ti administratibo a sento, ken ti pay, Siudad ti Lucena. Ti administratibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad ti Calamba.

Ti MIMAROPA (Rehion IV-B), a mairaman ti CALABARZON daytoy ket maysa pay kadagiti kabaroana rehion ti pagilian, ket daytoy ket sigud a paset idi ti Akin-abagatan a Tagalog (Rehion IV). Bukklen daytoy ti kaaduang kadagiti isla iti grupo ti Luzon. Ti nagan daytoy a rehion ket akronimo a naipatakderan dagiti probinsiana, a dagitoy ket ti Marinduque, Occidental Mindoro, Oriental Mindoro, Palawan ken Romblon. Ti administratibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad ti Calapan.

Ti Rehion tyi Bicol (Rehion V) ket sakupenna ti Bicol a Peninsula idiay abagatan a daya a gibus iti isla ti Luzon, ken dagiti is-isla a mairaman ti isla a probinsia iti Catanduanes ken Masbate. Dagiti nabati a kangrunaan a daga a probinsia ket ti Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, ken Sorsogon. Ti administratibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad ti Legazpi. Dagiti agtaeng a kaputotan ti Bicolano ket agsasao da ti Bikol a kas ti kangrunaan a pagsasao.

Ti Rehion Administratibo ti Kordiliera (KAR) ket gangani a sakupenna ti Tengnga a Kordiliera a kabanbantayan iti Akin-amianan a Luzon. Ti KAR, ket naipartuat idi 1989 a kas maysa a naipangpangruna nga administratibo a rehion para kadagiti patneng a tribu iti kabanbantayan. Dagiti probinsiana ket ti Abra, Apayao, Benguet, Ifugao, Kalinga, ken Mountain Province. Ti rehional a sentrona ket ti Siudad ti Baguio.

Ti Nailian a Kapitolio a Rehion (NKR) ket maysa a naipangpangruna nga administratibo a rehion a mangbukel ti kapitolio iti pagilian, ti Manila; ti kaaduan ti populasion a siuda ti pagilian, ti Siudad ti Quezon; ken dagiti mainayon pay a l 15 a siudad ken munisipalidad. Daytoy a rehion ket nalatlatal a naamammoan a kas ti Metro Manila. Daytoy laeng ti rehion iti pagilian nga awanan ti probinsia, ken isu ti kapusekan ti populasion nga addan ti sumurok a 10 a riwriw a taattao nga agtaeng iti 636 km² a lugar.

Ti Luzon ket sagpaminsan pay a mabingbingay kadagiti tallo a luglugar: ti Akin-amianan a Luzon, Akin-abagatan a Luzon ken Metro Manila. Ti Akin-amianan a Luzon ket dagiti rehion iti amianan iti Metro Manila (Rehion I, II, III ken KAR), a ti Akin-abagatan a Luzon ket dagiti rehion iti abagatana ken daya iti (Rehion IV-A, IV-B ken V). Adda dagiti estadistika a mangiraman ti Metro Manila iti Akin-abagatan a Luzon.

Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]

Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]

  1. ^ Senso ti Pilipinas 2007
  2. ^ Dagiti bilang ket naibuklan dagiti 8 nga administribo a rehion a saan a mairaman dagiti is-isla iti Batanes, Catadunes, ken Masbate ken ti rehion iti MIMAROPA/MIMARO
  3. ^ Zaide, Sonia M. Ti Pilipinas, maysa a Naisangayan a Pagilian. p. 50.